Тошпулотов Лазизжон Ибодовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Гигиеник хусусиятлари юқори бўлган икки қатламли мато олиш технологиясини ишлаб чиқиш” мавзусида 05.06.02 – “Тўқимачилик материаллари технологияси ва хомашёга дастлабки ишлов бериш” ихтисослиги бўйича, техника фанлари.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/Т5404
Илмий раҳбар: техника фанлари доктори, профессор, Хамраева Сановар Атоевна.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат техника университети.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи, Илмий кенгаш рақами: Бухоро давлат техника университети ҳузуридаги илмий даражалар берувчи PhD.03/2025.27.12.Т.16.03 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: техника фанлари доктори Алланиязов Ғуломжон Шерниязович, техника фанлари доктори Кадирова Дилфуза Негматовна (05.06.02 - “Тўқимачилик материаллари технологияси ва хомашёга дастлабки ишлов бериш”).
Етакчи ташкилот: Наманган давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик
II. Тадқиқотнинг мақсади полотноли ўрилиш асосида қатламлари ярим репс ўрилишида боғланган, гигиеник хусусиятлари юқори бўлган икки қатламли кўйлакбоп мато олиш технологиясини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
квадрацимон тузилишга эга бўлган икки қатлам ҳосил қилиниши орқали матонинг қатламлараро боғланиш мустаҳкамлиги, структура барқарорлиги ҳамда физик-механик ва гигиеник хусусиятларини яхшилашни таъминлайдиган, қатламларни ярим репс ўрилиши асосида ўзаро боғлашда танда ва арқоқ ипларининг жойлашув кетма-кетлиги ҳамда боғланиш нуқталарини оптималлаштиришга асосланган икки қатламли кўйлакбоп матонинг конструктив тузилиши ишлаб чиқилган.
икки қатламли матоларда қатламларни ярим репс ўрилиши орқали ўзаро боғлаш натижасида микроғовакли қатламни шакллантириш ҳамда танда ва арқоқ ипларининг зичлик нисбатларини мақбуллаштириш асосида намлик ва ҳаво алмашинувини яхшиловчи икки қатламли кўйлакбоп мато олиш технологияси ишлаб чиқилган;
икки қатламли кўйлакбоп матоларнинг структуравий параметрлари, қатламлараро боғланиш шакли ҳамда ўрилиш элементларининг ўзаро жойлашуви матонинг физик-механик ва гигиеник хусусиятларига таъсири аниқланиб, барқарор микроғовакли структура ҳосил қилувчи технологик параметрларнинг рационал қийматлари асосланган;
матони шакллантириш жараёнида танда ва арқоқ иплари тарангликлари ҳамда арқоқ бўйича зичликнинг оптимал қийматларини белгилаш асосида қатламлараро микроғовакли структуранинг рационал жойлашиши матода ҳаво ўтказувчанлик ва гигроскопик хусусиятларнинг юқори кўрсаткичларини таъминлаши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Гигиеник хусусиятлари юқори бўлган икки қатламли мато олиш технологиясини ишлаб чиқиш асосида:
матонинг ҳаво ўтказувчанлик ва гигроскопиклик хусусиятларини оширишга имкон берадиган икки қатламли кўйлакбоп мато олиш технологияси “Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмаси тасарруфидаги Бухоро вилояти “Омад Кумушкент” МЧЖ корхонасида жорий этилган (Ўзтўқимачиликсаноат уюшмаси 2025 йил 1 апрелдаги 03/25-680-сонли маълумотномаси). Натижада икки қатламли кўйлакбоп матонинг ҳаво ўтказувчанлиги 38% га, сув шимувчанлиги 35% га ошган.
кўйлакбоп матонинг белгиланган физик-механик хусусиятларини яхшилаш учун полотно ўрилиш асосида икки қатламли мато ишлаб чиқариш “Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмаси тасарруфидаги Бухоро вилояти “Ал-Ҳаким Плюс” МЧЖ корхонасида жорий этилган (Ўзтўқимачиликсаноат уюшмаси 2025 йил 1 апрелдаги 03/25-680-сонли маълумотномаси). Натижада икки қатламли полотно ўрилишда тўқилган матони танда бўйича узиш кучи 26,9% га, арқоқ бўйича узиш кучи 17,6% га ошган, бироқ матони ювгандан сўнг киришиши ўзгармаган.