Ачилов Нуриддин Абдугаффоровичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): 
“Ал-Ҳаким ат-Термизий таълимоти воситасида ўқувчиларни маънавий-ахлоқий тарбиялашнинг педагогик тизимини такомиллаштириш”, 13.00.01-Педагогика назарияси. Педагогик таълимотлар тарихи.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган B2022.1.DSc/Ped268.
Илмий маслаҳатчи: Рўзиева Дилноз Исомжоновна, педагогика фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Термиз давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Термиз давлат педагогика институти, PhD.01/2025.27.12.Ped.11.01.
Расмий оппонентлар: Қодиров Қутлуғ Бекмуродович педагогика фанлари доктори (DSc), доцент, Избуллаева Гулчеҳра Валериевна педагогика фанлари доктори, профессор, Ходжаев Бегзод Худойбердиевич педагогика фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Жиззах давлат педагогика университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ал-Ҳаким ат-Термизий таълимоти воситасида ўқувчиларни маънавий-ахлоқий тарбиялашнинг педагогик тизимини такомиллаштириш бўйича назарий-амалий таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
Ҳаким ат-Термизийнинг “Наводир ул-усул” ва “Адаб ун-нафс” асарларидаги “билиш-илм-нафс-ахлоқ” ғоясига оид гносеологик қарашлари педагогик трансформация қилиниб, ўқувчиларнинг ички интеллектуал ва руҳий қувватини фаоллаштиришга йўналтирилган “комплементар тарбия” мазмуни илмий асосланган;
ўқувчиларни маънавий-ахлоқий тарбиялашнинг аксиологик модели “маърифат” ва “риёзат” консепсиясига кўра “билиш-илм-нафс-ахлоқ” ғоясининг педагогик қадриятлар ва инновацион тарбия технологиялари билан уйғунлигини таъминлаш орқали такомиллаштирилган;
маънавий-ахлоққа эришиш босқичларига кўра таълим-тарбия жараёнида ат-Термизийнинг “иршод” (йўл кўрсатиш) ва “ҳикмат” услубларини қўллаш ҳамда инсон руҳияти ва қалб қатламлари (садр, қалб, фуод, луб) ҳақидаги таълимотининг педагогик интерпретацияси орқали ўқувчиларда ижтимоий масъулият ва комилликка интилиш мотивациясини шакллантиришнинг педагогик алгоритми (покланиш-шаклланиш-юксалиш) ишлаб чиқилган;
ўқувчиларни маънавий-ахлоқий тарбиялаш мазмуни Ҳаким ат-Термизий асарларидаги нафс тарбияси муолажаси (нафс-қалб-ақл)га кўра инсонпарварлик, адолат ва ҳалоллик тамойилларини миллий ўқув дастурларига сингдириш орқали консептуал жиҳатдан бойитилган ҳамда оила-мактаб-маҳалла ҳамкорлигида “Ҳакимия таълимоти”ни ўрганишнинг институционал-функсионал механизмлари такомиллаштирилган;
ўқувчиларни маънавий-ахлоқий тарбиялаш самарадорлиги “билиш-илм-нафс-ахлоқ” ғоясидаги “илм ва амал” мутаносиблигига кўра кўп босқичли метрик мезон (когнитив-ахлоқий, эмоционал-иродавий, фаолиятли-амалий) ва сифат кўрсаткичлар (маънавий иммунитет, қадриятларга содиқлик, ижтимоий эмпатия) тизимини ишлаб чиқиш асосида аниқлаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ал-Ҳаким ат-Термизий таълимоти воситасида ўқувчиларни маънавий-ахлоқий тарбиялашнинг педагогик тизимини такомиллаштириш бўйича ишлаб чиқилган таклиф ва тавсиялар асосида:
Ҳаким ат-Термизийнинг “Наводир ул-усул” ва “Адаб ун-нафс” асарларидаги “билиш-илм-нафс-ахлоқ” ғоясига оид гносеологик қарашлари педагогик трансформация қилиниб, ўқувчиларнинг ички интеллектуал ва руҳий қувватини фаоллаштиришга йўналтирилган “комплементар тарбия” мазмунини илмий асослашга оид таклиф ва тавсиялар “Умумий педагогика” дарслиги мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг 2025-йил 8-сентябрдаги 03-33-2174-сон маълумотномаси). Натижада, олий таълимнинг бакалавриат таълим йўналиши талабаларида ўқитиладиган педагогика фанлари мазмунини бойитишга эришилган;
ўқувчиларни маънавий-ахлоқий тарбиялашнинг аксиологик модели “маърифат” ва “риёзат” консепсиясига кўра “билиш-илм-нафс-ахлоқ” ғоясининг педагогик қадриятлар ва инновацион тарбия технологиялари билан уйғунлигини таъминлаш орқали такомиллаштиришга оид таклиф ва тавсиялардан Термиз давлат университетида 2021-2025-йилларда амалга оширилган 617309-ЭПП-1-2020-1-ЭППКА2-CБҲЕ-ЖП рақамли “Триггеринг инновативе аппроачес анд энтрепренеуриал скиллс фор студенц тҳроугҳ cреатинг cондитионс фор градуатеъс эмплоябилитй ин Cентрал Асиа – ТРИГГЕР” мавзусидаги илмий-амалий лойиҳа доирасида фойдаланилган (Термиз давлат университетининг 2025-йил 2-декабрдаги 06/12-5023-сон маълумотномаси). Натижада, шахснинг ички дунёсини педагогик жиҳатдан таҳлил қилиш, унинг ахлоқий-руҳий ривожланиш босқичларини белгилаш ва тарбиявий жараённи индивидуаллаштириш имкониятлари янада кенгайган;
маънавий-ахлоққа эришиш босқичларига кўра таълим-тарбия жараёнида ат-Термизийнинг “иршод” (йўл кўрсатиш) ва “ҳикмат” услубларини қўллаш ҳамда инсон руҳияти ва қалб қатламлари (садр, қалб, фуод, луб) ҳақидаги таълимотининг педагогик интерпретацияси орқали ўқувчиларда ижтимоий масъулият ва комилликка интилиш мотивациясини шакллантиришнинг педагогик алгоритми (покланиш-шаклланиш-юксалиш)ни ишлаб чиқишга оид таклифлар “Умумий педагогика” ўқув қўлланмаси мазмунига сингдирилган (2021-йил 25-декабрдаги Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 538-сонли буйруғи). Натижада, ўқувчиларда маънавий-ахлоқий онг, ахлоқий рефлекция ва ижобий хулқ компетенсияларини шакллантиришнинг самарадорлиги ошишига эришилган;
ўқувчиларни маънавий-ахлоқий тарбиялаш мазмуни Ҳаким ат-Термизий асарларидаги нафс тарбияси муолажаси (нафс-қалб-ақл)га кўра инсонпарварлик, адолат ва ҳалоллик тамойилларини миллий ўқув дастурларига сингдириш орқали консептуал жиҳатдан бойитилган ҳамда оила-мактаб-маҳалла ҳамкорлигида “Ҳакимия таълимоти”ни ўрганишнинг институционал-функсионал механизмларини такомиллаштиришга оид таклифлар “Тарбия фанини ўқитиш методикаси” ўқув қўлланмаси мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 
24-ноябрдаги 226496155-сон маълумотномаси). Натижада, умумтаълим муассасаларида ўқитиладиган Тарбия фани мазмунини бойитишга хизмат қилган;
ўқувчиларни маънавий-ахлоқий тарбиялаш самарадорлиги “билиш-илм-нафс-ахлоқ” ғоясидаги “илм ва амал” мутаносиблигига кўра кўп босқичли метрик мезон (когнитив-ахлоқий, эмоционал-иродавий, фаолиятли-амалий) ва сифат кўрсаткичлар (маънавий иммунитет, қадриятларга содиқлик, ижтимоий эмпатия) тизимини ишлаб чиқиш асосида аниқлаштиришга оид таклиф ва тавсиялардан Қори Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институти Қорақалпоғистон филиалида бажарилган АИ-ХТ-0-92997 – “Ёшларда умуминсоний, миллий ва тарихий қадриятлар уйғунлиги асосида маънавий-ахлоқий тарбиялашнинг муаммолари” мавзусидаги илмий-амалий лойиҳа доирасида фойдаланилган (Қори Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институти Қорақалпоғистон филиалининг 2025-йил 3-декабрдаги 467-сон маълумотномаси). Натижада, ўқувчиларда комиллик фазилатларини босқичма-босқич шакллантириш имкониятлари кенгайишига ҳамда устоз-шогирд анъаналарини замонавий педагогик мазмунда қўллашнинг амалий механизмларини такомиллаштиришга эришилган.