Хошимова Наргис Абдуллаевнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): Мулоқот жараёнида гендер нутқи тадқиқи (ўзбек, инглиз ва рус тиллари мисолида)”, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.2.DSc/Fil1167
Илмий маслаҳатчи: Қобилова Зебохон Бакировна, филология фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қўқон университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети ҳузуридаги филология фанлари бўйича илмий даражалар берувчи DSc.03/2025.27.12.Fil.10.05 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Сулайманова Нилуфар Жаббаровна, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Гулямова Шахноза Қаҳрамоновна, филология фанлари доктори, профессор; Ғозиева Мафтуна Муҳаммадхон қизи, филология фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Андижон давлат чет тиллари институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади ўзбек, инглиз ва рус тилларида гендер тили имкониятлари ва нутқда унинг ифода шаклларини мулоқот жараёнида тадқиқ қилишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
лингвогендерология йўналиши прагмалингвистика, психолингвистика, мулоқот тилшунослиги, фалсафа фанларнинг кесимида ўрганилиб, ўзбек, инглиз ва рус тиллари фонетик, лексик, морфологик, синтактик лисоний қатламларида гендеродифференциал белгилари эркак ва аёл нутқини фарқлаши билан бирга услубий воситаларнинг гендер нутқида қўлланилиши мулоқот ҳамкорлик тамойилларидан чекиниш ҳолатларини барпо этиши асосланган;
ўзбек, инглиз ва рус тилларда гендер нутқида мулоқот ҳамкорлик тамойиллари категорияларидан воз кечиш, уларни бузиш ҳолатлари инквестив ва репрезентацив нутқий актларда таҳлил этилиб, мулоқот самарасизлигига олиб келувчи омиллар аниқланган, ҳамкорлик мулоқот тамойиллари категорияларидан чекиниш ҳолатлари мулоқот самарасизлиги билан бирга мулоқот самаралигини ҳам вужудга келтириши асосланган;
эркак ва аёл мулоқоти жараёнида низолар сабабларини гендер мулоқот тўсқинликлари орқали изоҳланиши ҳамда стереотипли-когнитив, ижтимоий-коммуникатив, гендер ролли, коммуникатив муомала, этика-коммуникатив мулоқот тўсқинликларнинг турларига кўра хушмуомалалик тамойилларининг категориялари бузилиши ўзбек, рус ва инглиз тиллари мисолида даллиланган;
эркак ва аёл мулоқотида хушмуомалалик тамойилларнинг бузилиши психологик жиҳатдан изоҳланиб, транзакт таҳлили ёрдамида мулоқотда юзага чиқувчи низоларнинг ботиний ва зоҳирий томонлари, гендер нутқида митигация воситалари инглиз, рус ва ўзбек тилларида миллийлиги билан ажралиб туриши ҳамда ўзбек тилида -ю, -да юкламалар мицигацион восита вазифасини бажариши исботланган;
мулоқот жараёнида низо ва жанжал жанри орқали новербал тилнинг гендер нутқида ифодаланиши таҳлил этилиб, эркак нутқида кинетика (адаптор-объектлар) ва окулесика, аёл нутқида кинетика (адаптор-тана) ҳамда окулесика новербал ўлчамлари хушмуомалалик тамойилларининг бузилиш имплицит ҳолатларини юзага чиқариши асосланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Диссертацияда ишлаб чиқилган назарий ва амалий хулоса, тавсия ва ишланмалар асосида:
гендер нутқида мулоқот ҳамкорлик тамойиллари категорияларидан воз кечиш, уларни бузиш ҳолатларида инквестив ва репрезентацив нутқий актларда мулоқот самарасизлигига олиб келувчи омилларнинг аниқланиши, ҳамкорлик мулоқот тамойиллари категорияларидан чекиниш ҳолатлари мулоқот самарасизлиги билан бирга мулоқот самаралигини вужудга келтиришига доир хулоса ва натижаларидан 2020-2021 йилларда Ўзбекистон давлат хореография академиясида амалга оширилган “Ўзбек миллий рақс санъатини тарғиб этишга бағишланган веб-сайт ва мултимедиа маҳсулотлари (электрон луғатлари) тўпламини яратиш” мавзусидаги ИЗ-2019081663  рақамли фундаментал лойиҳа доирасида “Ўзбек миллий рақс терминларининг қисқача ўзбекча-русча-инглизча-французча изоҳли луғатини” яратишда фойдаланилган. (Ўзбекистон Республикаси маданият вазирлиги Ўзбекистон давлат хореография академияси 2026-йил 5-январдаги 1/04-04-сон маълумотномаси). Натижада гендер нутқида қўлланадиган лисоний бирликлар лойиҳа материалларини, хусусан, лойиҳа доирасида тайёрланган луғатнинг мукаммаллашувига хизмат қилган;
эркак ва аёл мулоқоти жараёнида низолар сабаблари гендер мулоқот тўсқинликлари орқали изоҳланиши ҳамда стереотипли-когнитив, ижтимоий-коммуникатив, гендер ролли, коммуникатив муомала, этика-коммуникатив мулоқот тўсқинликларнинг турларига кўра хушмуомалалик тамойиллари категориялари бузилиши ўзбек, рус ва инглиз тиллари мисолида даллиланишига доир хулоса ва натижалардан 2021-2023 йилларда “Мусиқа ва санъат муассасалари учун “Болалар рақси” фанидан интерактив ўқув-методик қўлланмалар яратиш” мавзусидаги  Ф3-2019081773-рақамли фундаментал лойиҳани бажаришда, хусусан, “Ўзбек болалар рақслари, рақс либослари ва тақинчоқлари номларининг ўзбекча-русча-инглизча-французча қисқача изоҳли луғати”ни яратишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси маданият вазирлиги Ўзбекистон давлат хореография академияси 2026-йил 5-январдаги 1/04-05-сон маълумотномаси). Натижаларнинг жорий қилиниши лойиҳанинг илмий-назарий жиҳатдан мукаммаллашувига хизмат қилган;
мулоқот жараёнида низо ва жанжал жанри орқали новербал тилнинг гендер нутқида ифодаси, эркак нутқида кинетика (адаптор-объектлар) ва окулесика, аёл нутқида кинетика (адаптор-тана) ва окулесика хушмуомалалик тамойилларининг бузилиш ҳолатларини юзага чиқариши асосланишига доир хулоса ва натижаларидан Фарғона давлат университети 2023-2025 йилларда фаолият олиб борган “Миллий нейропсихолингвистик ташхислаш методикасини яратиш” АЛМ-202304076-05 халқаро амалий лойиҳаси доирасида фойдаланилган. (Фарғона давлат университети 2026 йил 17-апрелдаги 04/4036-сон маълумотномаси). Натижада амалий лойиҳа иштирокчиларининг психолингвистика соҳаси бўйича тушунчалари бойитилиб, психолингвистика доирасида инсон нутқи ва тафаккури чамбарчас боғлиқ ҳолда ўрганилиб, маълумотнинг катта қисми новербал канал орқали узатилиши юзасидан билимлари такомиллаштирилган;
лингвогендерология йўналиши прагмалингвистика, психолингвистика, мулоқот тилшунослиги, фалсафа фанларнинг кесимида ўрганилиб, гендер тилининг фонетик, лексик, синтактик лисоний қатламларда ифодаси билан бирга услубий воситаларнинг гендер нутқида қўлланилиши мулоқот ҳамкорлик тамойилларидан чекиниш ҳолатларини барпо этишига асосланган илмий хулосалардан “Лехиcологй тҳроугҳ тҳеорй анд праcтиcе” ўқув қўлланмасини тайёрлашда фойдаланилган (Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2021-йил 1-мартдаги 110-сон буйруғига асосан 110-248 рақамли рухсатнома). Натижада гендер тили лексик хусусиятларининг эксплицит ва имплицит тразда ифодаланиши ўқув қўлланманинг илмий-назарий жиҳатдан мукаммаллашувига хизмат қилган;
эркак ва аёл мулоқотида хушмуомалалик тамойилларнинг бузилиши психологик жиҳатдан изоҳланиши, транзакт таҳлили ёрдамида мулоқотда юзага чиқувчи низоларнинг ботиний ва зоҳирий томонлари, гендер нутқида митигация воситалари инглиз, рус ва ўзбек тилларида миллийлиги билан ажралиб туришига доир илмий қараш ва хулосаларидан 2026 йилда Ўзбекистон Миллий Радиотелекомпанияси “Ўзбекистон” телерадиоканалининг “Бедорлик”, “Ижод завқи”, “Таълим ва тараққиёт”, “Миллат ва маънавият” эшиттиришлари сценарийсини ёзиш учун фойдаланилган ва муаллиф билан суҳбатлар уюштирилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” давлат муассасасининг 2026-йил 5-январдаги 26-36-03-сон маълумотномаси). Мазкур натижалар асосида тайёрланган радиодастурларнинг мазмуни илмий жиҳатдан бойитилган.