Туйчиева Хаётхон Гапуржоновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон матни

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбекистонда аҳолининг молиявий саводхонлигини ошириш йўллари”, 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит” ихтисослиги бўйича.
Диссертация мавзуси рўйҳатга олинган рақам: B2024.1.PhD/Iqt3786.
Илмий раҳбар: Расулова Дилфуза Валиевна, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент Кимё халқаро университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент Кимё халқаро университети ҳузуридаги илмий даражалар берувчи DSc.03/08.05.2025.I.133.01 рақамли Илмий кенгаш қошидаги Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Рахмонов Дилшоджон Алиджонович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор;  Жиянова Наргиза Эсаналиевна, иқтисодиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Банк-молия академияси.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади миллий иқтисодиётда аҳолининг молиявий саводхонлигини оширишга оид таклиф ва тавсияларни ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгиликлари:
Молиявий саводхонликни инсон капиталининг пассив элементи эмас, балки меҳнат ресурслари рақобатбардошлигини таъминловчи стратегик драйвер сифатида консептуал тавсифлаш асосида, аҳолининг молиявий билимлари ва инновацион фаоллик ўртасидаги тўғри пропорсионал боғлиқлик қонунияти очиб берилган ҳамда регрессия модели ёрдамида саводхонлик даражасининг 1 фоизга ошиши стартаплар сонини ўртача 2,41 бирликка кўпайтириши асосланган;
бўлажак меҳнат ресурсларининг молиявий саводхонлигини баҳолашнинг инновацион конвергент-интеграл механизми ишлаб чиқилган бўлиб, унда математик алгоритмлар, лингвистик таҳлил ва иқтисодий кўрсаткичлар синтези асосида “Рационал қарор коеффициенти” ва муқобил харажатларни оптималлаштириш даражасини миқдорий аниқлаш тартиби асосланган;
молиявий саводхонликни оширишга қаратилган “СТАРТУП–ФИНТЕХ” интеграциялашган иқтисодий адаптация механизми ишлаб чиқилди. Ушбу механизмнинг самарадорлиги назарий билимларни амалий кўникмаларга трансформация қилиш вақтини 35 фоизга қисқартириш, молиявий қарорлардаги хатоларни 30 фоизга камайтириш ҳамда ёшлар стартап лойиҳаларининг бозорда яшовчанлик даражасини 40 фоизга ошириш орқали миқдорй жиҳатдан асосланди;
молиявий саводхонлик элементларини таълим стандартлари ва дастурларига интеграция қилишнинг иқтисодий самарадорлигини баҳоловчи интеграл индикаторлар тизими ишлаб чиқилган. Мазкур тизим вазн коеффициентлари ёрдамида таълим мазмунининг ўзгариши натижасида инсон капиталига йўналтирилган инвестицияларнинг қайтиш даражасини (РОИ) ҳамда Ўзбекистонда молиявий саводхонлик даражасини 2030-йилга қадар 74,3 фоизгача етказишнинг прогноз кўрсаткичлари исботланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Ўзбекистонда аҳолининг молиявий саводхонлигини ошириш йўллари бўйича илмий иш натижалари асосида:
Молиявий саводхонликни инсон капиталиининг мустақил стратегик индикатори сифатида таҳлил қилиш асосида ишлаб чиқилган эмпирик-статистик модел негизида ИТ-Парк экотизимида молиявий саводхонликнинг стратегик аҳамиятини инобатга олувчи янги бошқарув механизмларини шакллантириш бўйича илмий таклифи Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг 2025-йил 9-декабрдаги 40-16/626-сонли маълумотномаси, Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлигининг 2025-йил 13-ноябрдаги 34-8/8251-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифни амалиётга жорий этиш натижасида инсон капиталини ривожлантириш сиёсатини такомиллаштириш, стартаплар фаолияти самарадорлигини ошириш, инвестиция муҳитини яхшилаш ва инновацион иқтисодий ўсишни таъминлашга эришилган.
Умумий ўрта таълим тизимида молиявий саводхонликни шакллантириш ва баҳолаш жараёнини такомиллаштириш учун ПИСА дастури талабларига таянган ҳолда миллий таълим мазмунига мослаштирилган интеграллашган баҳолаш модели Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан амалиётга қўллаш учун қабул қилинган (Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг 2025-йил 9-декабрдаги 40-16/626-сонли маълумотномаси, Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлигининг 2025-йил 13-ноябрдаги 34-8/8251-сонли маълумотномаси, ИТ-Паркнинг 2025-йил 21-майдаги 33-03-1/801-сонли маълумотномаси ва “Сунъий интеллект ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш маркази” ДМнинг 2025-йил 10-ноябрдаги 111-11/578-сонли маълумотномалари билан расман тасдиқланган). Натижада молиявий таълим мазмуни амалий ечимлар билан бойитилиб, мактаб ёшидаги аҳолининг молиявий саводхонлигини оширишга қаратилган билим ва кўникмалар шакллантирилди.
Ўзбекистонда аҳолининг молиявий саводхонлигини ривожлантиришнинг стартап–финтех–таълим интеграциялашган модели асосида ишлаб чиқилган илмий таклиф 
ИТ-Парк фаолияти доирасида амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг 2025-йил 9-декабрдаги 40-16/626-сонли маълумотномаси, Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлигининг 2025-йил 13-ноябрдаги 34-8/8251-сонли маълумотномаси, ИТ-Паркнинг 2025-йил 21-майдаги 33-03-1/801-сонли маълумотномаси, “Сунъий интеллект ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш маркази” ДМнинг 2025-йил 10-ноябрдаги 111-11/578-сонли маълумотномаси). Натижада ИТ-Парк резидент компаниялари фаолиятида молиявий барқарорликни таъминлаш, инвестиция муҳитини баҳолаш, финтех хизматлари орқали стартапларни молиявий қўллаб-қувватлаш ҳамда рақамли таълим платформаларини ривожлантириш жараёнлари учун методик асос яратилди. Модел стартап лойиҳаларининг инвестицион жозибадорлигини ошириш, финтех хизматлари ёрдамида инновацион ғояларни тижоратлаштириш ва сармоя оқимини диверсификация қилиш имконини берди. Шунингдек, ИТ-Парк резидентлари учун молиявий саводхонликни оширишга қаратилган ўқув-модулли дастур ишлаб чиқилиб, рақамли таълим платформаларига интеграция қилинди. Натижада стартап экотизимида инновацион лойиҳа бошқаруви маданияти шакллантирилди, финтех инфратузилмасининг институционал асослари мустаҳкамланди ва мазкур модел амалиётда самарали қўлланилди.
Молиявий саводхонликни ривожлантиришга қаратилган топшириқларни фан дастурлари ва дарсликларга интеграция қилиш асосида ишлаб чиқилган интеграл индикаторлар тизими ИТ-Парк резидент компаниялари фаолиятига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг 2025-йил 9-декабрдаги 40-16/626-сонли маълумотномаси, Ўзбекистон Республикаси Рақамли технологиялар вазирлигининг 2025-йил 13-ноябрдаги 34-8/8251-сонли маълумотномаси, ИТ-Парк нинг 2025-йил 21-майдаги 33-03-1/801-сонли маълумотномаси, “Сунъий интеллект ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш маркази” ДМнинг 2025-йил 10-ноябрдаги 111-11/578-сонли маълумотномаси). Натижада аҳолида молиявий тафаккурни шакллантириш, амалий иқтисодий масалаларни ечиш, онгли қарор қабул қилиш ва мавжуд ресурслардан оқилона фойдаланиш компетенсиялари ривожлантирилди.