Матризаева Диларам Юсупбаевнанинг
иқтисодиёт фанлари доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Саноат корхоналарида корпоратив маданиятнинг бошқарув самарадорлигига таъсирини баҳолаш методологиясини такомиллаштириш”, 08.00.13 - “Менежмент” ва 08.00.03 - “Саноат иқтисодиёти” туташ ихтисосликлари.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.1.DSc/Iqt1165
Илмий маслаҳатчи: Нуримбетов Равшан Ибрагимович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент архитектура-қурилиш университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент архитектура-қурилиш университети ҳузуридаги PhD.03/2026.09.01.I.04.М рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Карриева Якутджан Каримовна, иқтисодиёт фанлари доктори, доцент Нажимов Искандер Пердебаевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор, Аллаева Гулчехра Жалгасовна.
Етакчи ташкилот: Г.В.Плеханов номидаги Россия иқтисодиёт университетининг Тошкент филиали.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: саноат корхоналарида корпоратив маданиятнинг бошқарув самарадорлигига таъсирини баҳолаш методологиясини такомиллаштириш бўйича илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
услубий ёндашувга кўра саноат корхоналарида корпоратив маданият корхона ходимлари ва бошқарув субектларининг умумий қадриятлари, меҳнат меёрлари, хулқ-атвор қоидалари, ишлаб чиқариш интизоми, жамоавий муносабатлари ва стратегик мақсадларга йўналтирилган бошқарув тамойиллари негизида шаклланувчи, ишлаб чиқариш самарадорлиги, рақобатбардошлик ва барқарор ривожланишни таъминлашга хизмат қилувчи ижтимоий-бошқарув муҳити сифатида такомиллаштирилган;
саноат корхоналарини самарали бошқарув даражасини аниқлашда ялпи даромад, махсулот нархи, ишчилар иш ҳақи, ялпи фойда, соф фойда, ходимлар сони, капитал қиймати ҳамда махсулдорлик кўрсаткичларини интеграл баҳолаш асосида «юқори» (1-0,81), «барқарор» (0,80-0,61), «ўрта» (0,60-0,41), «паст» (0,40-0,21) ва «жуда паст» (0,20-0,00) миқдорий чегаралари доирасида белгилаш асосланган;
сўровнома натижалари асосида саноат корхоналарида корпоратив маданият даражаси нисбатларини баҳолаш учун аналитик иерархия жараёни (АҲП) усулига асосланган жуфтлик таққослаш матрицасидан фойдаланишга таянувчи методика ишлаб чиқилиб, унда элементларни устунлар йиғиндисига бўлиш орқали нормаллаштирилган матрицани аниқлаш усули асосланган;
корпоратив маданиятнинг бошқарув технологияларини танлашга таъсирини ифодаловчи олти босқичли модел ишлаб чиқилиб, саноат корхоналарининг ташкилий ривожланишини бошқаришнинг ягона контурига интеграциялаш механизми таклиф этилган;
Саноат корхоналарида шахсий ва жамоавий қадриятлар мувозанати асосида корпоратив маданиятнинг иқтисодий натижаларга таъсирини баҳолашга қаратилган прогнозлаш методикаси ишлаб чиқилиб, унинг асосида 2025-2035 йилларга мўлжалланган иқтисодий кўрсаткичлари прогнози ҳисобланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Саноат корхоналарини самарали бошқаришда корпоратив маданият таъсирини баҳолаш методологиясини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
услубий ёндашувга кўра саноат корхоналарида корпоратив маданият корхона ходимлари ва бошқарув субектларининг умумий қадриятлари, меҳнат меёрлари, хулқ-атвор қоидалари, ишлаб чиқариш интизоми, жамоавий муносабатлари ва стратегик мақсадларга йўналтирилган бошқарув тамойиллари негизида шаклланувчи, ишлаб чиқариш самарадорлиги, рақобатбардошлик ва барқарор ривожланишни таъминлашга хизмат қилувчи ижтимоий-бошқарув муҳити сифатида такомиллаштириш таклифи Тошкент давлат иқтисодиёт университети ректорининг 2024 йил 24-июндаги 190-сонли буйруғи асосидаги “Савдо ресурслари” номли ўқув қўлланмасини тайёрлашда фойдаланилган. Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида, корпоратив маданиятнинг иқтисодий мазмунини тизимли ўзлаштириш олий таълим тизими талабалари томонидан ушбу соҳа бўйича билим ва кўникмаларни янада кенгайтириш имкони яратилган;
саноат корхоналарида бошқарув самарадорлигини ялпи даромад,
маҳсулот нархи, ишчилар иш ҳақи, ялпи фойда, соф фойда, ходимлар сони, капитал қиймати ҳамда маҳсулдорлик кўрсаткичлари асосида интеграл баҳолашга таянувчи ҳамда миқдорий даражаларни (“юқори” (1-0,81), “барқарор” (0,80-0,61), “ўрта” (0,60-0,41), “паст” (0,40-0,21) ва “жуда паст” (0,20-0,00)) аниқлаш имконини берувчи ёндашув ишлаб чиқилиб, у "Ўзсаноатқурилишматериаллари" уюшмаси томонидан фойдаланилган ("Ўзсаноатқурилишматериаллари" уюшмасининг 2026-йил 8-май 02/15-1235-сон маълумотномаси). Натижада корхоналарни бошқарув самарадорлиги даражалари бўйича таснифлаш аниқлиги ошди ҳамда бошқарув қарорларини қабул қилишда мезонларнинг аниқ қўлланиши таъминланди;
саноат корхоналарида корпоратив маданият даражасини баҳолаш учун Аналитик иерархия жараёни (АҲП) асосида жуфтлик таққослаш матрицасидан фойдаланишга асосланган методика ишлаб чиқилиб, у "Ўзсаноатқурилишматериаллари" уюшмаси томонидан фойдаланилган ("Ўзсаноатқурилишматериаллари" уюшмасининг 2026-йил 8-май 02/15-1235-сон маълумотномаси). Мазкур методиканинг амалий қўлланилиши натижасида бошқарув технологияларини танлашда ходимларнинг шахсий ва жамоавий қадриятларини ҳисобга олиш имконияти яратилди ҳамда бошқарув қарорларининг самарадорлиги ўртача 10-12 фоизга ошиши кузатилди;
корпоратив маданият омилларининг бошқарув технологияларини танлашга таъсирини ҳисобга олишга асосланган олти босқичли бошқарув модели ишлаб чиқилиб, саноат корхоналарида қўллаш учун мослаштирилди ва "Ўзсаноатқурилишматериаллари" уюшмаси томонидан фойдаланилган ("Ўзсаноатқурилишматериаллари" уюшмасининг 2026-йил 8-май 02/15-1235-сон маълумотномаси). Ушбу моделни амалиётга жорий этиш натижасида бошқарув жараёнларини тизимлаштириш даражаси ошиб, бошқарув технологияларини танлашда самарадорликнинг ўртача 10-12 фоизга яхшилангани кузатилди;
саноат корхоналарида шахсий ва жамоавий қадриятлар мувозанати асосида корпоратив маданиятнинг иқтисодий натижаларга таъсирини баҳолашга асосланган прогнозлаш методикаси ишлаб чиқилиб, унинг асосида 2025-2035 йилларга мўлжалланган иқтисодий кўрсаткичлар прогнози ҳисобланган ҳамда ушбу ёндашув "Ўзсаноатқурилишматериаллари" уюшмаси томонидан фойдаланилган ("Ўзсаноатқурилишматериаллари" уюшмасининг 2026-йил 8-май 02/15-1235-сон маълумотномаси). Натижада стратегик режалаштириш жараёнининг илмий асосланганлиги кучайтирилиб, саноат корхоналарида рентабеллик кўрсаткичларининг барқарор ўсиш истиқболлари асослаб берилди.
