Илмуратова Муниса Абдукаюм қизининг  
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Болаларда нодифференциал бириктирувчи тўқима дисплазияси фонида кечаётган бронхиал астмага атипик қўзғатувчиларнинг таъсири”, 14.00.09 – Педиатрия (тиббиёт фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақами: В2025.2.PhD/Tib5907.
Илмий рахбар: Абдуллаева Дилором Телмановна, тиббиёт фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи,  ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.05.
Расмий оппонентлар: Шамансурова Элмира Амануллаевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Мусажонова Раъно Анварбековна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети. 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади болаларда нодифференциал бириктирувчи тўқима дисплазияси фонида кечаётган бронхиал астмага атипик қўзғатувчиларнинг таъсирини микроэлементлар ҳолатини ҳисобга олган ҳолда ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
бронхиал астма билан касалланган болаларда нодифференциал бириктирувчи тўқима дисплазияси белгилари юқори частотада учраши аниқланиб, у беморларнинг 54,8 % ида қайд этилганлиги, шу жумладан дисплазиянинг енгил даражаси 54,9 %, ўрта даражаси 35,3 % ва оғир даражаси 9,8 % ни ташкил этганлиги исботланган;
нодифференциал бириктирувчи тўқима дисплазияси мавжуд бўлган бронхиал астмали болаларда атипик респиратор қўзғатувчиларнинг учраш частотаси юқори эканлиги аниқланиб, хусусан Mycoplasma pneumoniae инфекцияси НБТД мавжуд беморларнинг 43,1 % ида, НБТД мавжуд бўлмаган беморларда эса 11,9 % ида қайд этилиши исботланган;
НБТД ва атипик инфекция аниқланган бронхиал астмали болаларда қон зардобида рух ва магний даражаларининг пасайиши кузатилиши ҳамда ушбу микроэлементлар даражаси билан FEV1 кўрсаткичи ўртасида ижобий корреляцион боғлиқлик мавжудлиги (Zn: r = 036, Mg: r = 0,41; p < 0,05) исботланган; 
нодифференциал бириктирувчи тўқима дисплазияси ҳамда атипик респиратор инфекциялар мавжудлиги ташқи нафас функцияси кўрсаткичларининг пасайиши билан кечиши ва ФЕВ1 кўрсаткичи билан тескари корреляцион боғлиқликка эга эканлиги исботланган (НБТД: r = −0,35; атипик инфекция: r = −0,34; p < 0,05), ушбу натижалар асосида бронхиал астманинг кечишини баҳолаш ва прогноз қилиш имконини берувчи диагностик алгоритм ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Бронхиал астма билан касалланган бемор болаларда клиник, лаборатор текширувлар орқали касалликнинг ўзига хос хусусиятларини ўрганиш ҳамда комплекс диагностика ва даволаш усулларини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: бронхиал астма билан касалланган болаларда нодифференциал бириктирувчи тўқима дисплазияси белгиларининг учраш частотаси юқори бўлиб, улар беморларнинг 54,8 % ида аниқлангани, бунда дисплазиянинг енгил даражаси 54,9 %, ўрта даражаси 35,3 % ва оғир даражаси 9,8 % ни ташкил этиши исботланганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирилган эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 26-майда 05-25/575-т билан тасдиқланган «Болаларда бириктирувчи тўқима дисплазияси ва унинг бронхиал астма ривожланиши ҳамда кечишидаги аҳамияти», 2025-йил 26-майда 05-25/576-т билан тасдиқланган «Болаларда нодифференциал бириктирувчи тўқима дисплазияси фонидаги бронхиал астмага атипик қўзғатувчилар таъсирининг илмий-услубий таҳлили» номли услубий тавсияномаларда акс эттирилган ва Тошкент шаҳар 3-сон болалар клиник шифохонаси 2025 йил 17 июнда №44 буйруқ, Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий маркази 2025 йил 20 июнда №74 сонли буйруғи билан клиник амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги №29/31-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: атипик қўзғатувчиларни аниқлашга қаратилган серологик текширувларни амалиётда қўллаш этиологик даволашни ўз вақтида бошлаш имконини яратди. Бу бронхиал астманинг зўрайишлари сонини камайиши, шифохонага ётқизиш ҳолатининг 35-40 % га қисқариши ва болаларнинг мактаб машғулотларини камроқ қолдиришига олиб келди (йилига ўртача 12-15 кунгача). Иқтисодий самарадорлиги: атипик қўзғатувчиларни текшириш, микро- ва макроэлементлар етишмовчилигини тўлдиришга асосланган комплекс ёндашув қўлланилганда, беморларни касалхонада ётиш кунлари қисқаришига эришилди. Ўз навбатида бу дори-дармонларга бўлган эҳтиёжни ҳам камайишига олиб келди. Бу натижалар 100 нафар бемор ҳисобида йилига ўртача 95000000-100000000 сўм маблағни иқтисод қилинишига олиб келади. Хулоса: бронхиал астма билан оғриган беморларда эрта диагностика ва комплекс бошқарувни қўллаш натижасида бир нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларидан ўртача 470000-500000 сўм, бюджетдан ташқари маблағлардан 480000-500000 сўм иқтисод қилиш имконини берган;
иккинчи илмий янгилик: нодифференциал бириктирувчи тўқима дисплазияси мавжуд бўлган бронхиал астмали болаларда атипик респиратор қўзғатувчиларнинг учраш частотаси юқори эканлиги аниқланиб, хусусан Mycoplasma pneumoniae инфекцияси НБТД мавжуд беморларнинг 43,1 % ида, НБТД мавжуд бўлмаган беморларда эса 11,9 % ида қайд этилиши исботланганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирилган эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 26-майда 05-25/575-т билан тасдиқланган «Болаларда бириктирувчи тўқима дисплазияси ва унинг бронхиал астма ривожланиши ҳамда кечишидаги аҳамияти», 2025-йил 26-майда 05-25/576-т билан тасдиқланган «Болаларда нодифференциал бириктирувчи тўқима дисплазияси фонидаги бронхиал астмага атипик қўзғатувчилар таъсирининг илмий-услубий таҳлили» номли услубий тавсияномаларда акс эттирилган ва Тошкент шаҳар 3-сон болалар клиник шифохонаси 2025 йил 17 июнда №44 буйруқ, Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий маркази 2025 йил 20 июнда №74 сонли буйруғи билан клиник амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги №29/31-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: рух ва магний микроэлементларини текшириш ва уларни коррекция қилиш базис даво самарадорлигини оширди, оғир хуружлар сонини 30-35 % га, шифохонага қайта ётишлар сонини 35-40 % га камайтириш имконини берди ва болаларнинг мактаб машғулотларидан қолиш муддати йилига ўртача 10-12 кунга қисқарди. Иқтисодий самарадорлиги: микро-, макроэлементларни скрининг қилиш ва уларни коррекциялаш ҳисобга қайталанишларни камайтириш, стационар харажатларни камайишига эришишга сабаб бўлади. Ҳисоб-китобларга кўра, 100 нафар бемор ҳисобида йилига ўртача 80000000-85000000 сўм маблағ иқтисод қилишга эришилган. Хулоса: бронхиал астма билан оғриган беморларда микроэлементлар етишмовчилигини эрта аниқлаш ва коррекция қилиш натижасида бир нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларидан ўртача 380000-420000 сўм, бюджетдан ташқари маблағлардан 420000-450000 сўм иқтисод қилиш имконини берган;
         учинчи илмий янгилик: НБТД ва атипик инфекция аниқланган бронхиал астмали болаларда қон зардобида рух ва магний даражаларининг пасайиши кузатилиши ҳамда ушбу микроэлементлар даражаси билан FEV1 кўрсаткичи ўртасида ижобий корреляцион боғлиқлик мавжудлиги (Zn: r = 036, Mg: r = 0,41; p < 0,05) исботланганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирилган эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 26-майда 05-25/575-т билан тасдиқланган «Болаларда бириктирувчи тўқима дисплазияси ва унинг бронхиал астма ривожланиши ҳамда кечишидаги аҳамияти», 2025-йил 26-майда 05-25/576-т билан тасдиқланган «Болаларда нодифференциал бириктирувчи тўқима дисплазияси фонидаги бронхиал астмага атипик қўзғатувчилар таъсирининг илмий-услубий таҳлили» номли услубий тавсияномаларда акс эттирилган ва Тошкент шаҳар 3-сон болалар клиник шифохонаси 2025 йил 17 июнда №44 буйруқ, Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий маркази 2025 йил 20 июнда №74 сонли буйруғи билан клиник амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги №29/31-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: атипик қўзғатувчилар ва микроэлемент етишмовчилиги бор бронхиал астмали болаларни юқори хавф гуруҳига ажратиш орқали уларга мақсадли текширув усуллари ва шахсийлаштирилган даво чораларини танлаш натижасида қайталаниш хуружлари 40 % гача, госпитализациялар 35-40 % га, шошилинч ёрдамга мурожаатлар 30 % га камайди ҳамда мактабда дарсларни ўтказиб юбориш муддати йилига ўртача 13-15 кунга қисқариши имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: беморларни юқори ва ўрта хавф гуруҳларига ажратиш орқали мақсадли бошқариш натижасида стационар даволаниш ва такрорий мурожаатлар билан боғлиқ харажатлар сезиларли камайтирилди. Ҳисоб-китобларга кўра, 100 нафар бемор ҳисобида йилига ўртача 100000000-110000000 сўм маблағ иқтисод қилишга эришилган. Хулоса: нодифференциал бириктирувчи тўқима дисплазияси, атипик инфекция ва микроэлемент етишмовчилиги комбинациясини эрта аниқлаш ва комплекс бошқарувни қўллаш натижасида бир нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларидан ўртача 500000-550000 сўм, бюджетдан ташқари маблағлардан 500000-550000 сўм иқтисод қилиш имконини берган;
тўртинчи илмий янгилик: нодифференциал бириктирувчи тўқима дисплазияси ҳамда атипик респиратор инфекциялар мавжудлиги ташқи нафас функцияси кўрсаткичларининг пасайиши билан кечиши ва ФЕВ1 кўрсаткичи билан тескари корреляцион боғлиқликка эга эканлиги исботланган (НБТД: r = −0,35; атипик инфекция: r = −0,34; p < 0,05), ушбу натижалар асосида бронхиал астманинг кечишини баҳолаш ва прогноз қилиш имконини берувчи диагностик алгоритм ишлаб чиқилганлиги Тошкент давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирилган эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 26-майда 05-25/575-т билан тасдиқланган «Болаларда бириктирувчи тўқима дисплазияси ва унинг бронхиал астма ривожланиши ҳамда кечишидаги аҳамияти», 2025-йил 26-майда 05-25/576-т билан тасдиқланган «Болаларда нодифференциал бириктирувчи тўқима дисплазияси фонидаги бронхиал астмага атипик қўзғатувчилар таъсирининг илмий-услубий таҳлили» номли услубий тавсияномаларда акс эттирилган ва Тошкент шаҳар 3-сон болалар клиник шифохонаси 2025 йил 17 июнда №44 буйруқ, Республика ихтисослаштирилган педиатрия илмий-амалий маркази 2025 йил 20 июнда №74 сонли буйруғи билан клиник амалиётга жорий этилган. (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 ноябрдаги №29/31-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ишлаб чиқилган эрта диагностика ва башоратлаш алгоритмини амалиётга жорий этиш шошилинч ёрдамга мурожаатларнинг камайиши ва болаларнинг мактаб машғулотларини ўтказиб юборишлари йилига ўртача 13-15 кунга камайиши имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: юқоридаги натижалар асосида иқтисодий харажатларнинг камайиши 100 нафар бемор ҳисобида йилига ўртача 120000000-130000000 сўм маблағ иқтисод қилишга эришилган. Хулоса: комплекс клиник-диагностик алгоритмни амалиётга жорий этиш натижасида бир нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларидан ўртача 600000-650000 сўм, бюджетдан ташқари маблағлардан 600000-650000 сўм иқтисод қилиш имконини берган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish