Юлдашев Зиёйиддин Набижоновичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертация ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Чақалоқлар антенатал ўлимида тимус тўқимасининг патоморфологик ва иммуногистокимёвий жиҳатлари” 14.00.15 – Патологик анатомия (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.3.PhD/Tib4932.
Илмий раҳбар: Махкамов Носиржон Жўраевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти, PhD.06/2025.27.12.Tib.21.01.
Расмий оппонентлар: Мусаева Юлдуз Алписовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Юлдашев Бахром Сабиржаневич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: чақалоқлар антенатал ўлимида тимус тўқимасидаги патоморфологик ва имуногистокимёвий хос жиҳатларини ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
антенатал даврда ўлик туғилган чақалоқларда оналардаги ноинфекцион касалликларнинг (анемия, холестаз, эндокрин бузилишлар) юқори кўрсаткичлари гестацион ёш, туғилиш вазни ва репродуктив анамнез кўрсаткичлари билан ўзаро боғлиқ ҳолда фетоплацентар етишмовчилик ва ҳомила гипоксиясини ривожлантирувчи етакчи патогенетик механизм эканлиги асосланган;
антенатал даврда ўлик туғилган чақалоқларда ўлимнинг кўп омилли ва босқичма-босқич ривожланувчи патогенезга эга эканлигини оналардаги ноинфекцион касалликларнинг (анемия, холестаз, эндокрин бузилишлар) юқори кўрсаткичлари, гестацион ёш, туғилиш вазни ва репродуктив анамнез кўрсаткичлари билан ўзаро боғлиқ ҳолда фетоплацентар етишмовчилик ва ҳомила гипоксиясини ривожлантирувчи етакчи патогенетик механизм эканлиги асосланган;
антенатал даврда ўлик туғилган чақалоқларда оналардаги инфекцион ва ноинфекцион касалликларнинг, шунингдек, биринчи ҳомиладорликнинг юқори улуши, уларнинг гестацион ёш, туғилиш вазни ва репродуктив анамнез кўрсаткичлари билан ўзаро боғлиқ ҳолда фетоплацентар етишмовчилик ва ҳомила гипоксиясини шакллантирувчи етакчи патогенетик механизм сифатида намоён бўлиши, антенатал ўлимнинг кўп омилли ва босқичма-босқич ривожланувчи патогенезга эга эканлиги асосланган;
27-33 ҳафталик антенатал даврда нобуд бўлган ҳомила тимусида CД3 ва CД4 иммуномаркерларининг паст экспрессияси протимотситларнинг Т лимфотситларга дифференциатсияланиши бузилганлигини кўрсатиб, Т хелпер субпопуляциясининг кескин камайиши антенатал ўлимда тимусда бирламчи иммунодефицит шаклланганлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Чақалоқлар антенатал ўлимида тимус тўқимасининг патоморфологик ва иммуногистокимёвий жиҳатлари бўйича олиб борилган тадқиқотнинг илмий натижаларига (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025-йил 15-февралдаги 12/57-сон хулосаси) кўра:
биринчи илмий янгилик: антенатал даврда ўлик туғилган чақалоқларда оналардаги ноинфекцион касалликларнинг (анемия, холестаз, эндокрин бузилишлар) юқори кўрсаткичлари гестацион ёш, туғилиш вазни ва репродуктив анамнез кўрсаткичлари билан ўзаро боғлиқ ҳолда фетоплацентар етишмовчилик ва ҳомила гипоксиясини ривожлантирувчи етакчи патогенетик механизм эканлиги Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Андижон филиали (26.12.2024 й.; 60-сон буйруқ), Андижон вилояти патологик анатомия бюроси (06.01.2025 й.; 73-сон буйруқ) ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиалида (15.01.2025 й.; 78-сонли буйруқ), Наманган вилояти патологик анатомия бюроси (19.01.2025 й.; 98-сон буйруқ) амалиётга жорий этилди. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги. Тадқиқот натижалари онадаги вирусли инфекцион касалликлар, фетоплацентар етишмовчилик ва биринчи ҳомиладорликда ўз-ўзидан бола ташлашлар антенатал ўлим ҳавфини оширишини кўрсатди. Бу ҳавф омилларини эрта аниқлаш ва бартараф этиш чораларини кўриш она ва бола саломатлигини яхшилашга ёрдам беради. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги. Янги усулни амалиётга жорий етиш антенатал ўлим ҳолатларини камайтириш орқали ҳар бир ҳомиладор аёл учун 4690000 сўмни тежаш мумкин бўлади. Хулоса: Фетоплацентар етишмовчиликни эрта аниқлаш ва даволаш ҳам ҳомиланинг ўлими ва бошқа асоратларнинг олдини олишга ёрдам беради. Бу ҳолатда ҳам даволаш ҳаражатлари камаяди. Илмий янгиликдан кенг фойдаланиш. «Чақалоқлар антенатал ўлимида тимус тўқимасининг патоморфологик ва иммуногистокимёвий кўрсактичларини баҳолаш» мавзусида олинган натижалар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Андижон филиали (26.12.2024 й.; 60-сон буйруқ), Андижон вилояти патологик анатомия бюроси (06.01.2025 й.; 73-сон буйруқ) ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиалида (15.01.2025 й.; 78-сонли буйруқ), Наманган вилояти патологик анатомия бюроси (19.01.2025 й.; 98-сон буйруқ) амалиётига жорий этилди.
иккинчи илмий янгилик: антенатал даврда ўлик туғилган чақалоқларда ўлимнинг кўп омилли ва босқичма-босқич ривожланувчи патогенезга эга эканлигини оналардаги ноинфекцион касалликларнинг (анемия, холестаз, эндокрин бузилишлар) юқори кўрсаткичлари, гестатцион ёш, туғилиш вазни ва репродуктив анамнез кўрсаткичлари билан ўзаро боғлиқ ҳолда фетоплацентар етишмовчилик ва ҳомила гипоксиясини ривожлантирувчи етакчи патогенетик механизм эканлиги асосланган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Андижон филиали (26.12.2024 й.; 60-сон буйруқ), Андижон вилояти патологик анатомия бюроси (06.01.2025 й.; 73-сон буйруқ) ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиалида (15.01.2025 й.; 78-сонли буйруқ), Наманган вилояти патологик анатомия бюроси (19.01.2025 й.; 98-сон буйруқ) амалиётга жорий этилди. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги. Антенатал даврда ўлик туғилган чақалоқларда тимус морфологиясидаги ўзгаришларни аниқлаш ижтимоий аҳамиятга молик бўлиб, антенатал ўлим сабабларини тушуниш, диагностика ва профилактика чораларини такомиллаштириш, даволаш усулларини яхшилаш, жамиятда ҳабардорликни ошириш ва тиббиёт ҳодимларининг малакасини оширишга ёрдам беради. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги. Янги усулни амалиётга жорий этиш орқали ҳар бир бемор учун 3180000 сўм тежаб қолинади. Хулоса: антенатал ўлим билан боғлиқ тимус морфологиясидаги ўзгаришларни аниқлаш иқтисодий жиҳатдан ҳам самарали бўлиб, тиббий ҳаражатларни камайтириш, иш кучи ресурсларини сақлаш ва профилактика чораларини оптимизация қилиш орқали катта миқдорда маблағларни тежашга ёрдам беради. Илмий янгиликдан кенг фойдаланиш. «Чақалоқлар антенатал ўлимида тимус тўқимасининг патоморфологик ва иммуногистокимёвий кўрсакичларини баҳолаш» мавзусида олинган натижалар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Андижон филиали (26.12.2024 й.; 60-сон буйруқ), Андижон вилояти патологик анатомия бюроси (06.01.2025 й.; 73-сон буйруқ) ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиалида (15.01.2025 й.; 78-сонли буйруқ), Наманган вилояти патологик анатомия бюроси (19.01.2025 й.; 98-сон буйруқ) амалиётга жорий этилди.
учинчи илмий янгилик: антенатал даврда ўлик туғилган чақалоқларда оналардаги инфекцион ва ноинфекцион касалликларнинг, шунингдек, биринчи ҳомиладорликнинг юқори улуши, уларнинг гестацион ёш, туғилиш вазни ва репродуктив анамнез кўрсаткичлари билан ўзаро боғлиқ ҳолда фетоплацентар етишмовчилик ва ҳомила гипоксиясини шакллантирувчи етакчи патогенетик механизм сифатида намоён бўлиши, антенатал ўлимнинг кўп омилли ва босқичма-босқич ривожланувчи патогенезга эга эканлиги Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Андижон филиали (26.12.2024 й.; 60-сон буйруқ), Андижон вилояти патологик анатомия бюроси (06.01.2025 й.; 73-сон буйруқ) ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиалида (15.01.2025 й.; 78-сонли буйруқ), Наманган вилояти патологик анатомия бюроси (19.01.2025 й.; 98-сон буйруқ) амалиётга жорий этилди. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги. Антенатал даврда ўлик туғилган чақалоқларда тимус морфологиясидаги ўзгаришларни аниқлаш ижтимоий аҳамиятга молик бўлиб, антенатал ўлим сабабларини тушуниш, диагностика ва профилактика чораларини такомиллаштириш, даволаш усулларини яхшиланишига олиб келади. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги. Янги усулни амалиётга жорий этиш орқали ҳар бир бемор учун 3180000 сўм тежаб қолинади. Хулоса: Янгилик тиббиёт ходимларининг антенатал ўлим ҳавфини аниқлаш ва бартараф этиш бўйича билим ва кўникмаларини оширишга ёрдам беради. Бу эса, диагностика ва даволаш сифатини яхшилашга ва антенатал ўлим ҳолатларини камайтиришга олиб келади. Илмий янгиликдан кенг фойдаланиш. «Чақалоқлар антенатал ўлимида тимус тўқимасининг патоморфологик ва иммуногистокимёвий кўрсаткичларини баҳолаш» мавзусида олинган натижалар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Андижон филиали (26.12.2024 й.; 60-сон буйруқ), Андижон вилояти патологик анатомия бюроси (06.01.2025 й.; 73-сон буйруқ) ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиалида (15.01.2025 й.; 78-сонли буйруқ), Наманган вилояти патологик анатомия бюроси (19.01.2025 й.; 98-сон буйруқ) амалиётга жорий этилди.
тўртинчи илмий янгилик: 27-33 ҳафталик антенатал даврда нобуд бўлган ҳомила тимусида CД3 ва CД4 иммуномаркерларининг паст экспрессияси протимотситларнинг Т лимфотситларга дифференциацияланиши бузилганлигини кўрсатиб, Т хелпер субпопуляциясининг кескин камайиши антенатал ўлимда тимусда бирламчи иммунодефицит шаклланганлиги асосланган. Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Андижон филиали (26.12.2024 й.; 60-сон буйруқ), Андижон вилояти патологик анатомия бюроси (06.01.2025 й.; 73-сон буйруқ) ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиалида (15.01.2025 й.; 78-сонли буйруқ), Наманган вилояти патологик анатомия бюроси (19.01.2025 й.; 98-сон буйруқ) амалиётга жорий этилди. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги. Антенатал даврда ўлик туғилган чақалоқларда тимусда CД3 ва CД4 иммуномаркерларининг паст экспрессияси аниқланганлиги ижтимоий аҳамиятга молик бўлиб, антенатал ўлим сабабларини тушуниш, диагностика ва профилактика чораларини такомиллаштириш, даволаш усулларини яхшилаш, жамиятда ҳабардорликни ошириш ва тиббиёт ходимларининг малакасини оширишга ёрдам беради. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги. Янги усулни амалиётга жорий етиш антенатал ўлим ҳолатларини камайтириш орқали ҳар бир ҳомиладор аёл учун 4690000 сўмни тежаш мумкин бўлади. Хулоса: антенатал ўлим билан боғлиқ тимусда CД3 ва CД4 иммуномаркерларининг паст экспрессияси ҳақидаги янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги тиббий ҳаражатларни 34% гача камайишига имкон берган. Илмий янгиликдан кенг фойдаланиш. «Чақалоқлар антенатал ўлимида тимус тўқимасининг патоморфологик ва иммуногистокимёвий кўрсаткичларини баҳолаш» мавзусида олинган натижалар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Андижон филиали (26.12.2024 й.; 60-сон буйруқ), Андижон вилояти патологик анатомия бюроси (06.01.2025 й.; 73-сон буйруқ) ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази Наманган филиалида (15.01.2025 й.; 78-сонли буйруқ), Наманган вилояти патологик анатомия бюроси (19.01.2025 й.; 98-сон буйруқ) амалиётга жорий этилди.
