Сарсенбаев Дауран Жангабай улининг
фалсафа доктори (PhD) ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтиссослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Бўлажак педагогларда коммуникатив компетентликни ривожлантиришнинг назарий асосларини такомиллаштириш”, 13.00.01-Педагогика назарияси. Педагогик таълимотлар тарихи.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.3.PhD/Ped4848 Илмий тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Қори Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институти.
Илмий раҳбар: Мамадалиев Камолидин Рахматуллоевич, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Алфраганус Университй, PhD.03/2025.27.12.Ped.31.01
Расмий оппонентлар: педагогика фанлари доктори (DSc), профессор Ходжаниязов Сардор Умарович; педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент Турумбетова Замира Юсупбаевна.
Етакчи ташкилот: сифатида Жиззах давлат педагогика университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади бўлажак педагогларда коммуникатив компетентликни ривожлантиришнинг назарий асосларини такомиллаштиришдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
таълим дискурсида бўлажак педагогларда вербал, новербал, проксемик, яъни фазовий жойлашув орқали мулоқот қилиш кўникмаларини ривожлантириш жараёнида, ижтимоий ва касбий коммуникатив маконнинг структуравий элементлари ва диагностик мезонлари (мотивацион-ахлоқий, когнитив, операцион-шахсий), ижтимоий-персептив сифатлари ҳамда ривожланиш даражалари (паст, ўрта, юқори) аниқланиб, коммуникатив компетенсиясини ривожлантиришга кўмаклашувчи тизими фаолиятга йўналтирилган ва рефлексив ёндашув асосида такомиллаштирилган;
бўлажак педагогларнинг коммуникатив компетентлигини ривожлантиришнинг педагогик жараён модели педагогик олтита асосий блоки, мотивацион, когнитив, операцион-амалий, эмоционал, рефлектив компонентлари такомиллаштирилиб, интегратив ва компетенсиявий ёндашувлар асосида педагогик ва дидактик имкониятлари онлайн таълим воситалари мисолида асослаб берилган;
АКТ, интерфаол, моделлаштириш, шахсга йўналтирилган таълим, лойиҳавий, кейс стади, гуруҳ мунозараси, ақлий ҳужум методлари таълим контекстига интеграциялаштирилиб, шунингдек, интегратив элемент ҳисобланган новербал мулоқот кўникмаларини ривожлантирувчи ёндашувлар таълимий муҳитда мақсадли лойиҳалаш мантиқига устуворлик бериш орқали асослаб берилган;
коммуникатив компетентликни ривожлантиришнинг интеграциялашган технологиясининг самарадорлиги рақамли таълим платформалари (Футуре Леарн, Cоурсера, Алисон, Дуолинго, НПТЕЛ, Эдх) воситасида очиб берилган, шунингдек, новербал мулоқот кўникмаларини ривожлантирувчи аутентик амалий топшириқлар тизими ва илмий-методик тавсиялар ишлаб чиқилган ҳамда ахборот-дидактик таъминот такомиллаштирилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Бўлажак педагогларда коммуникатив компетентликни ривожлантиришнинг назарий асосларини такомиллаштиришнинг аҳамияти боъйисҳа олинган илмий натижалар асосида:
таълим дискурсида бўлажак педагогларнинг вербал, новербал, проксемик, яъни фазовий жойлашув орқали мулоқот қилиш кўникмаларини, коммуникатив компетенсиялари, ижтимоий коммуникациялар соҳасидаги касбий мулоқот компетенсияси тушунчаси, унинг структура-элементлари, диагностик мезонлари (мотивацион-ахлоқий, когнитив, операцион-шахсий), индикаторлари аниқлаштирилиб, касбий компетентлик таркибида когнитив, шахсий ва фаолиятга оид компонентлар мазмуни когнитив-услубий хусусиятлар ва ижтимоий-персептив сифатлари ҳамда ривожланишига оид таклиф ва тавсиялардан Ўзбекистон оғир атлетика федерацияси Қорақалпоғистон бўлимининг “Париж-2024 жарисина 1 қаъдем”деб номланган лойиҳасида фойдаланилган (Ўзбекистон оғир атлетика федерацияси Қорақалпоғистон бўлими йиғилишининг 2024-йил 1-март 1-сонли баённомаси). Натижада, бўлажак ўқитувчиларнинг коммуникатив компетенсияларининг ривожланиш даражалари (паст, ўрта, юқори), шунингдек, касбий мулоқот компетенсияни шакллантиришга хизмат қилувчи педагогик шароитлар ва дидактик мезонлар тизими (мотивацион, баҳоловчи, ўзини таҳлил қилувчи) ва уларнинг самарадорлиги такомиллаштирилган;
бўлажак ўқитувчиларнинг коммуникатив компетентлигини ривожлантиришнинг педагогик ва дидактик шарт-шароитлари ўрганилиб, АКТ, интерфаол, моделлаштириш, шахсга йўналтирилган таълим, лойиҳавий, кейс стади, гуруҳ мунозараси, ақлий ҳужум методлари таълим контекстига интеграциялаштирилиб, шахсга йўналтирилган ва фаолиятга асосланган компетенсиявий ёндашувлар асосида методик технологияси илмий жиҳатдан ўрганишга оид таклиф ва тавсиялардан Қори Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институти Қорақалпоғистон филиалининг АИ-ХТ-0-92997 рақамли “Ёшларни умуминсоний, миллий ва тарихий қадриятлар уйғунлиги асосида маънавий-ахлоқий тарбиялашнинг муаммолари” мавзусидаги амалий лойиҳасида фойдаланилган. (Қори Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институти Қорақалпоғистон филиали, 2025-йил 12-август 331-сонли маълумотномаси). Натижада, олий таълим муассасаларида бўлажак ўқитувчларининг касбий тайёргарлиги мазмунини танлаш ва структуравий ташкил этишга доир назарий асослар бойитилди.
коммуникатив компетентликни ривожлантиришнинг интеграциялашган технологиясининг самарадорлиги ҳамда рақамли таълим платформалари (Футуре Леарн, Cоурсера, Алисон, Дуолинго, НПТЕЛ, Эдх), талабаларнинг коммуникатив компетенсиясини оширишда новербал мулоқот кўникмалари интегратив элемент сифатида асослаб берилиб, таълимий муҳит мақсадли лойиҳалаш мантиқига устуворлик бериш ҳамда таълим жараёнига аутентик методларни интеграциялашга оид таклиф ва тавсиялардан ҳамда диссертация илмий янгиликлари таълим жараёнига тадбиқ этилган (Ўзбекистон Республикаси Спорт вазирлиги, Қарақалпақстан Республикасí Спорт Министрлигининъ 2025-йил 2-сентябрдаги 01-09/4899-сон маълумотномаси). Натижада, талабаларда ижтимоий коммуникация соҳасида касбий мулоқот компетенсиясини шакллантириш, касбий ахборот билан таъминланган таълим муҳити яратиш, субектлараро ўзаро таъсирга асосланган таълим ташкил этиш, анъанавий ва инновацион ўқитиш технологияларининг уйғунлигига эришиш, шахсий ва касбий ривожланишга йўналтирилган таълим ёндашувларининг самарадорлигига эришилган.
