Мавлонова Дилдора Шухрат қизининг
фалсафа доктори (PhD) ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтиссослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Ўқувчиларнинг танқидий фикрлаш қобилиятини ривожлантиришнинг педагогик технологияларини такомиллаштириш”, 13.00.01–Педагогика назарияси. Педагогик таълимотлар тарихи.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.2.PhD/Ped4802
Илмий тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Жиззах давлат педагогика университети.
Илмий раҳбар: Рахматова Феруза Абулқосимовна педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), профессор.
ИК фаолият кўрсатаётган муассасалар) номи, ИК рақами: Алфраганус Университй, PhD.03/2025.27.12.Ped.31.01
Расмий оппонентлар: педагогика фанлари доктори (DSc), профессор Киямов Нишон Содиқович, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) доцент Рашидова Гулноза Ғуломовна.
Етакчи ташкилот: Наманган давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади ўқувчиларнинг танқидий фикрлаш қобилиятини ривожлантиришнинг назарий-педагогик асосларини аниқлаштириб,қўлланиладиган педагогик технологияларни такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
- Ўқувчиларнинг танқидий фикрлаш қобилиятини ривожлантиришнинг таркибий босқичлари, когнитив, прагматик, таҳлил, синтез, баҳоловчи ва рефлексив даражалари ҳамда ушбу жараённинг субективлик, интерфаоллик, динамиклик тамойилларига устуворлик бериш, дедуктив ва индуктив фикрлаш, мустақил қарор қабул қилиш кўникмаларини шакллантиришга йўналтирилган ўқитиш технологиялари имкониятларини такомиллаштириш орқали аниқлаштирилган;
Ўқувчиларнинг танқидий фикрлаш қобилиятини ривожлантириш технологияларининг коммуникатив муҳит босқичларида танқидий таҳлил қилиш, субектив хулоса чиқариш ва баҳолаш мезонлари (мотивацион, мазмунли, фаолиятли) ни тизимли ёндашув вазифаларининг имкониятларини тадрижий ошириб бориш орқали интерфаол усуллари такомиллаштирилган;
Ўқувчиларнинг танқидий фикрлаш қобилиятини ривожлантириш модели компонентларининг (фикрлаш фаолиятини тизимли, мустақил таҳлил, таққослаш, хулоса чиқариш) ўзаро ички интеграциясини таъминлаш асосида такомиллаштирилган;
Ўқувчиларнинг танқидий фикрлаш қобилиятини ривожлантириш мезонлари (мотивацион, мазмунли, фаолиятли) ва даражалари (юқори, ўрта, қуйи) ўқитиш жараёнида анъанавий (сўз орқали, ҳикоя, суҳбат, рағбат, ишонтириш) ҳамда ноанъанавий (диалог, намуна-стимул) методлари орқали самарадорлиги аниқлаш орқали тавсиялар ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Ўқувчиларнинг танқидий фикрлаш қобилиятини ривожлантиришнинг назарий-педагогик асосларини аниқлаштириб,қўлланиладиган педагогик технологияларни такомиллаштириш асосида:
Ўқувчиларнинг танқидий фикрлаш қобилиятини ривожлантиришнинг таркибий босқичлари, когнитив, прагматик, таҳлил, синтез, баҳоловчи ва рефлексив даражалари ҳамда ушбу жараённинг субективлик, интерфаоллик, динамиклик тамойилларига устуворлик бериш, дедуктив ва индуктив фикрлаш, мустақил қарор қабул қилиш кўникмаларини шакллантиришга йўналтирилган ўқитиш технологиялари имкониятларини такомиллаштириш орқали аниқлаштиришга оид таклифлар “Педагогический мастерство” номли дарслик мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон миллий педагогика университетининг 2025 йилнинг 1 июлдаги 11/3.2 – сонли маʼлумотномаси). Натижада, талабаларнинг бадиий компетенсияларини ривожлантириш методикасининг педагогик, психологик ва методик имкониятлари яратилган;
Ўқувчиларнинг танқидий фикрлаш қобилиятини ривожлантириш технологияларининг коммуникатив муҳит босқичларида танқидий таҳлил қилиш, субектив хулоса чиқариш ва баҳолаш мезонлари (мотивацион, мазмунли, фаолиятли) ни тизимли ёндашув вазифаларининг имкониятларини тадрижий ошириб бориш орқали интерфаол усуллари такомиллаштиришга оид таклиф ва тавсиялар “Педагогический мастерство” номли дарслик мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон миллий педагогика университетининг 2025 йилнинг 1 июлдаги 11/3.2 – сонли маʼлумотномаси). Натижада, талабаларнинг бадиий компетенсиясини ривожлантиришнинг дидактик имкониятлари такомиллаштирилган;
Ўқувчиларнинг танқидий фикрлаш қобилиятини ривожлантириш модели компонентларининг (фикрлаш фаолиятини тизимли, мустақил таҳлил, таққослаш, хулоса чиқариш) ўзаро ички интеграциясини таъминлаш асосида такомиллаштиришга оид таклифлар ишлаб чиқилган (Ўзбекистон Республикаси мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ҳузуридаги Республика таълим маркази 01/11-1-38-сон маълумотномаси). Натижада, ўқувчилар маълумотларни таҳлил қилиш, ўз нуқтаи назарини шакллантириш ва мустақил, дадил қарорлар қабул қилиш кўникмаларини ўзлаштиришларига эришилган
Ўқувчиларнинг танқидий фикрлаш қобилиятини ривожлантириш мезонлари (мотивацион, мазмунли, фаолиятли) ва даражалари (юқори, ўрта, қуйи) ўқитиш жараёнида анъанавий (сўз орқали, ҳикоя, суҳбат, рағбат, ишонтириш) ҳамда ноанъанавий (диалог, намуна-стимул) методлари орқали самарадорлиги аниқлаш орқали тавсиялар ишлаб чиқилган. (Ўзбекистон Республикаси мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги ҳузуридаги Республика таълим маркази 01/11-1-38-сон маълумотномаси). Натижада ўқувчиларнинг лингвокогнитив фаолияти ан'анавий рецептив ўзлаштиришдан продуктив-эвристик даражага трансформация қилиниб, уларда хорижий тил дискурсида ахборотни аналитик-танқидий таҳлил қилиш, прагматик далиллаш ва юқори метакогнитив мезонлар асосида обектив баҳолаш компетенсияси шакллантирилади