Бўриев Зокир Жумаевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўртача шўрланган тупроқларда сувтежамкор суғориш технологияларини қўллашнинг тупроқ мелиоратив ҳолати ва ғўза ҳосилдорлигига таъсири”, 06.01.02 – Мелиорация ва суғорма деҳқончилик (қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертасия мавзуси рўйхатга олинган рақам: Б2023.4.PhD/Qx1241
Илмий раҳбар: Болтаев Сайдулла Махсудович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Термиз давлат муҳандислик ва агротехнологиялари институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат аграр университети, DSc.08/2025.27.12.Qx.02.01.
Расмий оппонентлар: Эшонқулов Жамолиддин Сапарбой ўғли, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор; Зиятов Мусулман Панжиевич, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўртача шўрланган ўтлоқлашиб бораётган тақирсимон тупроқларда турли суғориш усуллари ва қатор ораларини мулчалашнинг суғориш суви ва минерал ўғитлар сарфини 25-30% камайтириш, тупроқнинг шўрсизланиши ва пахта ҳосилини оширишга таъсирини илмий асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор ўртача шўрланган ўтлоқлашиб бораётган тақирсимон тупроқлар шароитида суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 65-75-70% тартибда ғўза қатор оралари гектарига 20 тонна органо-минерал компостлар билан мулчаланиб, томчилатиб суғорилганда ғўзадан 43,6 с/га ҳосил олиниб, оддий томчилатиб суғоришга нисбатан органо-минерал компостларнинг ҳисобига 6,7 с/га қўшимча ҳосил олиш мумкинлиги илмий асосланган;
ўртача шўрланган ўтлоқлашиб бораётган тақирсимон тупроқларда ингичка толали Термиз-202 ғўза навини гектарига 20 тонна органо-минерал компостлар билан мулчалаб, томчилатиб суғоришда 2-5-3 тизимда гуллашгача 260-315 м3/га, гуллаш-ҳосил тўплаш даврида 325-360 м3/га, пишиш даврида эса 300-320 м3/га меъёрларда жами 10 марта суғориш мақбул эканлиги аниқланган;
суғориш олди тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 65-75-70% тартибда эгатлаб суғоришга нисбатан ғўза қатор оралари 20 т/га органо-минерал компостлар билан мулчаланиб, томчилатиб суғорилганда мавсум охирида назоратга нисбатан ҳайдов қатламида тупроқ ҳажмий массаси 0,06 г/см3 га камайиб, ғоваклик 2,1%, сув ўтказувчанлик 76 м3/га, ҳаркатчан озиқ моддалар миқдори НО3 -4,1, П2О5-2,4, К2О-13 мг/кг га ортиши исботланган;
томчилатиб суғоришда қатор ораларини қора плёнка ва компостлар билан мулчалаш ҳисобига назоратга нисбатан сув сарфи 1893-2058 м3/га тежалиб, ҳосилдорлик 3,0-7,2 с/га ва рентабеллик 21,0-27,5%  юқори бўлиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўртача шўрланган ўтлоқлашиб бораётган тақирсимон тупроқлар шароитида ресурстежамкор суғориш усуллари ва ғўза қатор ораларини турли хил мулчалаш технологияларини қўллашни илмий асослаш бўйича олиб борилган тадқиқот натижалари асосида: 
“Ўртача шўрланган тупроқларда томчилатиб суғориш ва айрим элементларини қўллашнинг тупроқ мелиоратив ҳолати ва ғўза ҳосилдорлигига таъсири” номли тавсиянома ишлаб чиқилган ва фойдаланилган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 21-июлдаги 05/04-04-413-сонли маълумотномаси). Натижада, ушбу тавсиянома томчилатиб суғориш жорий этилган фермер хўжаликлари ва агрокластерлар учун қўлланма сифатида хизмат қилган;
ғўзанинг ингичка толали Термиз-202 навини парваришлашда минерал ўғитларнинг йиллик меъёри Н200П140К100 кг/га фонида эгатлаб ва камайтирилган минерал ўғитлар меъёри Н150П105К75 кг/га фонида қатор оралари қора плёнка ва компостлар билан мулчаланиб, томчилатиб суғориш технологияси Термиз тумани “Нурмуҳаммад намуна” фермер хўжалигининг 10 га майдонида жорий қилинган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 21-июлдаги 05/04-04-413-сонли маълумотномаси). Натижада, 20 т/га органо-минерал компостлар билан қатор оралари мулчаланиб, томчилатиб суғорилганда ҳосилдорлик 37,2 с/га ни ташкил этиб, назорат вариантга нисбатан 5,9 с/га га, қатор ораси қора плёнка билан мулчалаб, томчилатиб суғорилганга нисбатан 0,5 с/га қўшимча ҳосил олиб рентабеллик 35,3% га тенг бўлган; 
Жарқўрғон туманида ингичка толали ғўзадан юқори ҳосил олишда турли суғориш усуллари ва қатор ораларини турли мулчалаш “Абдурахмон” фермер хўжалигининг 14,0 га, Аббос АР” фермер хўжалигининг 13,5 гектарли даласида жорий қилинган (Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 21-июлдаги 05/04-04-413-сонли маълумотномаси). Натижада, оддий эгатлаб суғорилган вариантда ҳосилдорлик 31,3-35,6 с/га ни ташкил этган ҳолда, ғўза қатор ораси қора плёнка билан мулчалаб, томчилатиб суғорилганда ҳосилдорлик 36,1 с/га тенг бўлган, гектарига 20 тонна органо-минерал компостлар билан қатор оралари мулчаланиб, томчилатиб суғорилганда ҳосилдорлик 39,2 - 40,8 с/га бўлиб, ишлаб чиқаришдаги назоратдан гектарига 5,2-7,9 с га юқори ҳосил олишга эришилган.