Мадрахимова Сахиба Давлатбоевнанинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умимий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Cydonia oblonga Miller ўсимлиги кимёвий таркиби ва биологик фаоллигини ўрганиш”, 02.00.10 - Биоорганик кимё (кимё фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.PhD/К1041.
Илмий рахбар: Матчанов Алимжан Давлатбоевич, кимё фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Биоорганик кимё институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Биоорганик кимё институти, DSc.05/2025.27.12.К/B.18.01.
Расмий оппонентлар: Арипова Салимахон Фазиловна, кимё фанлари доктори, проффессор; Хошимова Нигора Рустамовна, биология фанлари доктори, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон миллий университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Cydonia oblonga Миллер ўсимлигининг кимёвий таркибини аниқлаш ҳамда доривор ўсимликлар экстрактлари асосида антидиабетик таъсирга эга биологик фаол қўшимча учун мақбул таркиб ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
республикамизнинг турли иқлим шароитида етиштирилган Cydonia oblonga Миллер ўсимлиги ер устки қисми кимёвий таркиби ўрганилиши натижасида иқлим шароити қурғоқчил бўлган ерларда ўсадиган ўсимликлар макро-, микроелементлар, C, Б6, Б9 витаминларга бой эканлиги аниқланган;
ўсимлик баргларидаги флавоноидлар миқдори мавсумий таҳлил қилиниш натижасида гуллаш ва мева бериш даврида уларнинг миқдори фарқ қилиши аниқланган;
C.облонга Милл. ўсимлиги баргидан ажратиб олинган полифеноллар йиғиндиси идентификация қилиниб, ўсимлик таркибидан илк бор 3 та модда ажратиб олинди, кимёвий тузилиши физик-кимёвий усуллар билан исботланган;
1,7-бис (4-гидрокси-3-метоксифенил) гептан-3,5-дион) бирикмаси ¹Ҳ, ¹³С ЯМР спектрлари таҳлили асосида 4-Н, C-5, C-3, С-4 атомлари кето-енол таутомерия ҳосил қилиши исботланган;
in vitro va in vivo шароитларда ўрганилган биологик фаоллик натижалари сувли экстрактнинг антидиабетик фаоллиги спиртли экстракти, полифенол ва полисахаридларига нисбатан юқори эканлиги аниқланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Cydonia oblonga Миллер ўсимлиги кимёвий таркибини ўрганиш, биологик фаоллигини таҳлил қилиш асносида:
C.oblonga Mill. кимёвий таркибини ўрганиш доирасида олинган илмий натижалар Биоорганик кимё институда бажарилган “Истиқболли биологик фаол бирикмаларнинг фармако-токсикологик хусусиятларини ўрганиш” мавзусидаги давлат илмий-техник дастури доирасида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг 2025 йил 2 апрелдаги 4/1255-822-сон маълумотномаси). Натижада, Cйдониа облонга баргларидан олинган сувли экстракт қондаги глюкоза миқдорини мувофиқлаштириш хусусиятига эга эканлигини исботлаш имконини берган; 
Cydonia oblonga Mill, Helianthus tuberosus L. қуруқ экстрактлари ва рутин флавоноиди асосида диабетга қарши “Cйторутин” БФҚ олинган ва технологик йўриқнома ишлаб чиқилиб, Ўзбекистон Республикаси Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси тамонидан тасдиқланган (ТИ 306253488-005:2025). Натижада, “Life Science and Technology” МЧЖ корхонасида ушбу антидиабетик фаолликга эга биологик фаол қўшимчани ишлаб чиқариш имконини берган.

 

Yangiliklarga obuna bo‘lish