Тўланов Бекзод Тўлан ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Тарқалган сут бези саратони анорексия синдромида паллиатив ёрдам усулларини такомиллаштириш» 14.00.14 – Онкология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.2.PhD/Tib4593.
Илмий раҳбар: Тилляшайхов Мирзағолиб Нигматович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.15.01.
Расмий оппонентлар: Ходжаев Абдувохид Валиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Хожиев Дониёр Шамурадович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: тарқалган сут бези саратонида анорексия синдроми бўлган беморларда паллиатив даволаш натижаларини ошириш мақсадида яллиғланишга қарши цитокинлар ва мушак тропонини башорат омили сифатида аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
тарқалган сут бези саратонида оғир анорексияни башорат қилиш учун интерлейкин-6, альбумин, жигар метастазлари ва тана массаси индексига асосланган комплекс прогностик модель ишлаб чиқилиб, унинг юқори диагностик қиймати (AUC=0,91) илк бор исботланган;
тарқалган сут бези саратонида анорексия синдромининг кимётерапияга боғлиқ, ўсмага боғлиқ, аралаш молекуляр-патогенетик типлари интерлейкин-6 даражасига боғлиқ ҳолда илк бор тизимлаштирилди ва ушбу классификация асосида анорексия ривожланишининг биологик вариантлари ўртасидаги фарқлар аниқланган;
анорексияни дифференциал диагностика қилиш учун СБСАД-20 оригинал сўровномаси ишлаб чиқилди ва унинг юқори диагностик аҳамиятга эгалиги (сезгирлик 87,4%, махсуслик 83,2%, Каппа Коэн индекси 0,82) илк бор исботланган;
тарқалган сут бези саратонида анорексияни даволашда преднизолон, мегестрол ацетат ва омега-3 ёғ кислоталарини ўз ичига олган комплекс терапиянинг синергетик таъсири илк бор аниқланиб, унинг интеграл самарадорлик коэффициенти 2,12 (p<0,001) эканлиги ва энг юқори жавоб яллиғланиш вариантида кузатилиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашнинг 2024 йил 26 ноябрдаги 09/60-сон хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: тарқалган сут бези саратонида оғир анорексияни башорат қилиш учун интерлейкин-6, альбумин, жигар метастазлари ва тана массаси индексига асосланган комплекс прогностик модель ишлаб чиқилиб, унинг юқори диагностик қиймати (AUC=0,91) илк бор исботланганлиги Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали паллиатив бўлимида 2024 йилнинг 11 ноябридаги 136-сонли буйруқ билан, Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Навоий вилояти филиалида 2025 йилнинг 8 январдаги 5-сонли буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: Ишлаб чиқилган комплекс башорат модели тарқалган сут бези саратони билан оғриган беморларда оғир анорексия ривожланишини эрта аниқлаш имконини беради. Юқори дискриминация қобилияти (ROC 0,91) туфайли беморларни хавф гуруҳларига аниқ ажратиш мумкин бўлиб, бу эрта профилактик чора-тадбирларни ўз вақтида бошлашга ёрдам беради. Натижада беморларнинг овқатланиш ҳолати яхшиланади, тана массаси сақланиб қолади ва умумий ҳаёт сифати ошади. Модель молекуляр-биологик (интерлейкин-6, альбумин), клиник ва антропометрик кўрсаткичларга асосланганлиги сабабли амалий соғлиқни сақлаш муассасаларида осон қўлланилиши мумкин. Иқтисодий самарадорлиги: Башорат моделини жорий этиш қуйидаги иқтисодий натижаларга эришишга имкон берди: госпитализация сонининг камайиши: 10%га, даволаш харажатларининг умумий қисқариши: 2%га, нисбий иқтисод давлат бюджети маблағларининг 7,9%и тежашга, шифохонада бўлиш муддатининг қисқариши: ўртача 2,5 кун. Эрта башорат қилиш орқали оғир анорексия асоратларини олдини олиш, қўшимча даволаш чора-тадбирларига бўлган эҳтиёжни камайтиради ва ресурсларни самарали тақсимлашга хизмат қилади. Хулоса: Тарқалган сут бези саратонида оғир анорексия ривожланишини башорат қилувчи комплекс молекуляр-биологик, клиник ва антропометрик моделни қўлланилиши сабабли беморларнинг овқатланиш ҳолати ва ҳаёт сифати яхшиланиши, давлат бюджетидан сарф харажатларни иқтисод қилиши, госпитализация сонини камайтириш ва шифохонада бўлиш вақтини кунга қисқартириш имконини берган.
иккинчи илмий янгилик тарқалган сут бези саратонида анорексия синдромининг кимётерапияга боғлиқ, ўсмага боғлиқ, аралаш молекуляр-патогенетик типлари интерлейкин-6 даражасига боғлиқ ҳолда илк бор тизимлаштирилди ва ушбу классификация асосида анорексия ривожланишининг биологик вариантлари ўртасидаги фарқлар аниқланганлиги Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали паллиатив бўлимида 2024 йилнинг 11 ноябридаги 136-сонли буйруқ билан, Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Навоий вилояти филиалида 2025 йилнинг 8 январдаги 5-сонли буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: Молекуляр-типологик классификацияга асосланган дифференциал ёндашув (интерлейкин-6 даражаси, патогенетик вариантлар: кимётерапияга боғлиқ, ўсмага боғлиқ, аралаш) беморларнинг нутритив ҳолатини объектив баҳолаш имконини беради. Яллиғланишга қарши маркерларнинг миқдорий таҳлили асосида терапевтик стратегия танлаш беморларнинг ҳаёт сифати кўрсаткичларини 25-30%га яхшилайди, клиник ремиссия даврини 1,5 баробар узайтиради, анорексия оғирлик даражасини 40%га камайтиради, усул барча онкологик марказларда қўллаш учун мослашган (стандарт лаборатор тестлар). Иқтисодий самарадорлиги: Дифференциал даволаш стратегиясини жорий этиш натижасида нисбий иқтисод давлат бюджети харажатлари 7.9%га камайтирди, стационар муддати: ўртача 2.5 кун қисқарди (ортиқча даволаш тактикаси бартараф этилди). Патогенетик вариантларни аниқлаш ноўрин тадбирларни истисно қилади ва ресурсларни мақсадли тақсимлайди. Хулоса: Молекуляр биомаркерларга асосланган ёндашув замонавий персонализацияланган тиббиёт талабларига жавоб беради. Патогенетик вариантларни ажратиш (кимётерапияга боғлиқ, ўсмага боғлиқ, аралаш) клиник амалиётда янги йўналиш бўлиб, даволаш самарадорлигини оширади ва иқтисодий юкни камайтиради.
учинчи илмий янгилик анорексияни дифференциал диагностика қилиш учун СБСАД-20 оригинал сўровномаси ишлаб чиқилди ва унинг юқори диагностик аҳамиятга эгалиги (сезгирлик 87,4%, махсуслик 83,2%, Каппа Коэн индекси 0,82) илк бор исботланганлиги Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали паллиатив бўлимида 2024 йилнинг 11 ноябридаги 136-сонли буйруқ билан, Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Навоий вилояти филиалида 2025 йилнинг 8 январдаги 5-сонли буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: Комплекс башорат модели тарқалган сут бези саратонида оғир анорексияни эрта аниқлайди. Моделнинг дискриминация қобилияти юқори (ROC майдони 0,91) — беморларни хавф гуруҳларига аниқ ажратади ва профилактик тадбирларни ўз вақтида бошлаш имконини беради. Модель интерлейкин-6, альбумин, жигар метастазлари ва тана массаси индексига асосланади. Иқтисодий самарадорлик: Моделни жорий этиш натижасида бир беморга 3 ойда иқтисод 1781580 сўмни ташкил этиб, Давлат бюджети иқтисоди: 7,9%. Комплекс молекуляр-биологик, клиник, антропометрик модел беморларнинг овқатланиш ҳолати ва ҳаёт сифатини яхшилади. Давлат бюджети харажатлари, госпитализацияни камайтирди, стационар муддати 2,5 кун қисқарди. Эрта башорат асоратларнинг олдини олади ва тиббий ресурсларни оқилона тақсимлайди. Хулоса: Тарқалган сут бези саратонида анорексия синдромини эрта аниқлаш ва дифференциал диагностика қилиш учун ишлаб чиқилган СБСАД-20 сўровномаси ҳамда комплекс молекуляр-биологик модел клиник амалиётда ўз самарадорлигини кўрсатди. Бу беморларнинг овқатланиш ҳолатини яхшилаш, ҳаёт сифатини ошириш, госпитализация сони ва даволаниш муддатини қисқартиришга хизмат қилади, асоратларнинг олдини олишни таъминланлайди, давлат бюджети харажатлари 7,9%га тежаш имконини бериб, паллиатив ёрдам самарадорлигини оширишга хизмат қилади.
тўртинчи илмий янгилик. тарқалган сут бези саратонида анорексияни даволашда преднизолон, мегестрол ацетат ва омега-3 ёғ кислоталарини ўз ичига олган комплекс терапиянинг синергетик таъсири илк бор аниқланиб, унинг интеграл самарадорлик коэффициенти 2,12 (p<0,001) эканлиги ва энг юқори жавоб яллиғланиш вариантида кузатилиши исботланганлиги Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Бухоро филиали паллиатив бўлимида 2024 йилнинг 11 ноябридаги 136-сонли буйруқ билан, Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт марказининг Навоий вилояти филиалида 2025 йилнинг 8 январдаги 5-сонли буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: Преднизолон, мегестрол ацетат ва омега-3 ёғ кислоталарининг комбинацияланган қўлланилиши синергетик таъсир кўрсатди (коэффициент 2,12, p<0,001). Яллиғланиш вариантида клиник аҳамиятли жавоб 91,7%га етди, бу беморларнинг нутритив ҳолатини тезкор тиклаш имконини берди. Комплекс терапия афзалликлари: беморларнинг умумий ҳолати ва ҳаёт сифати сезиларли даражада яхшиланди, анорексия аломатлари 10-12 кун ичида камайди, усул барча онкологик шифохоналарда жорий этиш учун қулай (стандарт дори воситалари), патогенетик вариантга мос равишда даволаш тактикаси танлаш имкони яратилди. Иқтисодий самарадорлик: Комбинацияланган терапия стратегиясини амалиётга жорий этиш қуйидаги иқтисодий натижаларни кўрсатди: мутлақ иқтисод бир беморга 3 ойлик даврда 1781580 сўм тежалди, нисбий иқтисод давлат бюджети маблағларининг 7,9%и, госпитализация режали ётқизишлар 10%га камайди, стационар муддати: ўртача 1,5-2 кун қисқарди. Умумий харажатлар: даволаш чиқимлари 2%га пасайди. Хулоса: Тарқалган сут бези саратонида анорексияни даволашда преднизолон, мегестрол ацетат ва омега-3 ёғ кислоталарининг комплекс терапияси қўлланилиши натижасида беморларнинг овқатланиш статуси ва ҳаёт сифати кўрсаткичлари яхшиланди. Уч компонентли комбинацияланган терапия концепцияси анорексия даволашда янги йўналиш бўлиб, патогенетик асосланган ёндашувни амалга оширади ва персонализацияланган тиббиёт принципларига мос келади.

Yangiliklarga obuna bo‘lish