Останақулов Шерзод Фахриддин ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Каламушларда тажрибавий нефролитиазни асаб тизимининг индивидуал хусусиятларига боғлиқ равишда ривожланиши», 14.00.16 – Нормал ва патологик физиология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.4.PhD/Tib5173.
Илмий раҳбар: Ахмедов Камолиддин Ҳакимович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03.
Расмий оппонентлар: Карабаев Аминжон Гадаевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Жўраева Мохигул Агзамжоновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор
Етакчи ташкилот: Хожа Aҳмад Яссавий номидаги Халқаро қозоқ-турк университети (Қозоғистон Республикаси).
II. Тадқиқотнинг мақсади: тажрибавий нефролитиазни асаб тизимининг индивидуал хусусиятларига боғлиқ равишда ривожланишини патогенетик асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
тажрибавий нефролитиаз шароитида организмнинг эмоционал фони биокимёвий жараёнларни ўзгартирувчи муҳим омил эканлиги, унинг асаб тизимининг индивидуал хусусиятларига боғлиқ равишда намоён бўлиши, хусусан, юқори эмоционал (ЮЭ) ва паст эмоционаллиларда (ПЭ) мос равишда АСТ +36% ва +7% га, мочевина +97% ва +22% га, ИФ +78% ва +56% га ортиши экспериментал жиҳатдан исботланган;
тажрибавий нефролитиазда липидларнинг пероксидли оксидланиш жараёнлари асаб тизимининг эмоционал фаоллиги турлича бўлган организмларда ўзига хос динамикада кечиб, ҳар иккала гуруҳда ҳам жараённинг эрта фаоллашиши, кейинчалик антиоксидант ҳимоя тизимининг зўриқиб ҳолдан тойиши кузатилиб, оксидатив стресснинг энг яққол ифодаланиши 27-кунда қайд этилиши ва мазкур давр буйрак тўқималарининг оксидатив шикастланиши патогенезида ҳал қилувчи босқич эканлиги исботланган;
турлича эмоционал фаолликдаги тажриба ҳайвонларида нефролитиаз жараёнини УТТ орқали динамик баҳолаш натижасида тош ҳосил бўлишнинг босқичлари (микролитиаз → прелитиаз → нефрокальциноз → нефролитиаз) учун хос ультрасонографик белгилари юқори эмоционал фаолликдаги организмларда паст эмоционал гуруҳга нисбатан эртароқ ва яққолроқ намоён бўлиши асосланган;
турлича эмоционал фаолликдаги ҳайвонларда тажрибавий нефролитиаз ривожланишида буйраклардаги патоморфологик ўзгаришлар хусусиятлари, жумладан, юқори эмоционал ҳайвонларда стрессга мойиллик, гуморал ва вегетатив реакцияларнинг устунлиги туфайли касалликнинг илк босқичлариданоқ кучли дистрофик ўзгаришлар ривожланиши, кейинчалик нефрокальциноз ва конкремент шаклланишининг тезлашиши, паст эмоционал ҳайвонларда эса патологик жараён нисбатан секин кечиши ва дистрофик ўзгаришлар камроқ даражада ифодаланиши асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Тажрибавий нефролитиазни асаб тизимининг индивидуал хусусиятларига боғлиқ равишда ривожланишини патогенетик асослаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: тажрибавий нефролитиаз шароитида организмнинг эмоционал фони биокимёвий жараёнларни ўзгартирувчи муҳим омил эканлиги, унинг асаб тизимининг индивидуал хусусиятларига боғлиқ равишда намоён бўлиши, хусусан, юқори эмоционал (ЮЭ) ва паст эмоционаллиларда (ПЭ) мос равишда АСТ +36% ва +7% га, мочевина +97% ва +22% га, ИФ +78% ва +56% га ортиши экспериментал жиҳатдан исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Термиз филиалининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 14.02.2025 йилда 93-25-сон билан тасдиқланган «Асаб тизимининг индивидуал хусусиятларига боғлиқ равишда тажрибавий нефролитиазни динамикада баҳолаш услуби» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур таклиф Қашқадарё вилояти болалар кўп тармоқли клиникаси бўйича 21.10.2025 йилдаги 272-Т-сон ҳамда Сурхондарё вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази клиникаси бўйича 29.09.2025 йилдаги 26-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 05.03.2026 йилдаги 04/09-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: турлича эмоционал фаолликдаги тажрибавий нефролитиазнинг ривожланиш динамикасида  қон ва сийдикдаги биокимиёвий ўзгаришлар ҳамда уларнинг организм эмоционал фонига боғлик жиҳатлари қиёсий изоҳлаб берилган. Литогенез ривожланиш босқичида қайси муддат патогенезда муҳим ўрин тутиши ҳамда уларни кооррекция қилиш чора-тадбирлари тавсиялар назарий жиҳатдан патогенетик асослаш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун срфланадиган ўртача 1890000 сўм миқдорида маблағлар тиббий хизматлар кўрсатиш жараёнида клиник протоколларга асосланган рационал ёндашувни жорий этиш, ортиқча текширувлар ва такрорий лаборатор таҳлилларни чеклаш, ресурслар тақсимотини самарали бошқариш орқали иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: тажрибавий нефролитиазда липидларнинг пероксидли оксидланиш жараёнлари асаб тизимининг эмоционал фаоллиги турлича бўлган организмларда ўзига хос динамикада кечиб, ҳар иккала гуруҳда ҳам жараённинг эрта фаоллашиши, кейинчалик антиоксидант ҳимоя тизимининг зўриқиб ҳолдан тойиши кузатилиб, оксидатив стресснинг энг яққол ифодаланиши 27-кунда қайд этилиши ва мазкур давр буйрак тўқималарининг оксидатив шикастланиши патогенезида ҳал қилувчи босқич эканлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Термиз филиалининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 14.02.2025 йилда 93-25-сон билан тасдиқланган «Асаб тизимининг индивидуал хусусиятларига боғлиқ равишда тажрибавий нефролитиазни динамикада баҳолаш услуби» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур таклиф Қашқадарё вилояти болалар кўп тармоқли клиникаси бўйича 21.10.2025 йилдаги 272-Т-сон ҳамда Сурхондарё вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази клиникаси бўйича 29.09.2025 йилдаги 26-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 05.03.2026 йилдаги 04/09-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тажрибавий нефролитиаз липидларнинг пероксидли оксидланиш жараёнларининг эрта фаоллашиши, кейинчалик антиоксидант тизимнинг зўриқиб ҳолдан тойиши, шунингдек, яққол ўзгаришлар 27-кунда қайд этилиши ҳамда  ушбу муддатни буйрак тўқималарининг оксидатив шикастланиши патогенезида муҳим ўрин тутишини назарий жиҳатдан ёритилиши хасталикни эрта ташхислаш орқали унинг натижасида юзага келадиган асоратларнинг олдини олишга шароит яратилганлиги ва хасталикни самарали даволаш тизимини шакллантиришга, беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш ва ногиронликни олдини олишга асос бўлган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун срфланадиган ўртача 1890000 сўм миқдорида маблағлар тиббий хизматлар кўрсатиш жараёнида клиник протоколларга асосланган рационал ёндашувни жорий этиш, ортиқча текширувлар ва такрорий лаборатор таҳлилларни чеклаш, ресурслар тақсимотини самарали бошқариш орқали иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: турлича эмоционал фаолликдаги тажриба ҳайвонларида нефролитиаз жараёнини УТТ орқали динамик баҳолаш натижасида тош ҳосил бўлишнинг босқичлари (микролитиаз → прелитиаз → нефрокальциноз → нефролитиаз) учун хос ультрасонографик белгилари юқори эмоционал фаолликдаги организмларда паст эмоционал гуруҳга нисбатан эртароқ ва яққолроқ намоён бўлиши асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Термиз филиалининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 14.02.2025 йилда 93-25-сон билан тасдиқланган «Асаб тизимининг индивидуал хусусиятларига боғлиқ равишда тажрибавий нефролитиазни динамикада баҳолаш услуби» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур таклиф Қашқадарё вилояти болалар кўп тармоқли клиникаси бўйича 21.10.2025 йилдаги 272-Т-сон ҳамда Сурхондарё вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази клиникаси бўйича 29.09.2025 йилдаги 26-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 05.03.2026 йилдаги 04/09-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: турлича эмоционал фаолликдаги тажриба ҳайвонларида нефролитиаз жараёни УТТ текшируви ёрдамида баҳолашда тош ҳосил бўлишнинг ҳар-бир босқичлари (микролитиаз → прелитиаз → нефрокальциноз → нефролитиаз) учун хос ультрасонографик кўрсаткичлар асосланилган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун срфланадиган ўртача 1890000 сўм миқдорида маблағлар тиббий хизматлар кўрсатиш жараёнида клиник протоколларга асосланган рационал ёндашувни жорий этиш, ортиқча текширувлар ва такрорий лаборатор таҳлилларни чеклаш, ресурслар тақсимотини самарали бошқариш орқали иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: турлича эмоционал фаолликдаги ҳайвонларда тажрибавий нефролитиаз ривожланишида буйраклардаги патоморфологик ўзгаришлар хусусиятлари, жумладан, юқори эмоционал ҳайвонларда стрессга мойиллик, гуморал ва вегетатив реакцияларнинг устунлиги туфайли касалликнинг илк босқичлариданоқ кучли дистрофик ўзгаришлар ривожланиши, кейинчалик нефрокальциноз ва конкремент шаклланишининг тезлашиши, паст эмоционал ҳайвонларда эса патологик жараён нисбатан секин кечиши ва дистрофик ўзгаришлар камроқ даражада ифодаланиши асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Термиз филиалининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 14.02.2025 йилда 93-25-сон билан тасдиқланган «Асаб тизимининг индивидуал хусусиятларига боғлиқ равишда тажрибавий нефролитиазни динамикада баҳолаш услуби» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур таклиф Қашқадарё вилояти болалар кўп тармоқли клиникаси бўйича 21.10.2025 йилдаги 272-Т-сон ҳамда Сурхондарё вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази клиникаси бўйича 29.09.2025 йилдаги 26-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 05.03.2026 йилдаги 04/09-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: турлича эмоционал фаолликдаги тажрибавий нефролитиазнинг ривожланишда буйраклардаги патоморфологик жараёнлар  юқори эмоционал оорганизмларда илк босқичларданоқ кучли дистрофик ўзгаришларга, кейинчалик эса нефрокальциноз ва конкремент шаклланишининг тезлашишига олиб келиши ҳамда паст эмоционал организмларда эса патологик жараён секинроқ кечиб, дистрофик ўзгаришлар нисбатан енгилроқ кечиши  исботланган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун срфланадиган ўртача 1890000 сўм миқдорида маблағлар тиббий хизматлар кўрсатиш жараёнида клиник протоколларга асосланган рационал ёндашувни жорий этиш, ортиқча текширувлар ва такрорий лаборатор таҳлилларни чеклаш, ресурслар тақсимотини самарали бошқариш орқали иқтисод қилинади.