Аслонов Мехридин Нуридиновичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Коронавирус инфекциясининг оғир шаклини ўтказган беморларда полиорган етишмовчилигининг ривожланиш механизми», 14.00.16 – Нормал ва патологик физиология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.2.PhD/Tib2809.
Илмий раҳбар: Сайфуллаева Саида Акрамжоновна, тиббиёт фанлари доктори, катта илмий ходим.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03.
Расмий оппонентлар: Карабаев Аминжон Гадаевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Яриев Алишер Олимжонович, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Хожа Aҳмад Яссавий номидаги халқаро қозоқ-турк университети (Қозоғистон Республикаси).
II. Тадқиқотнинг мақсади: Covid-19 билан касалланган беморларда ички аъзолар касалликларини клиникагача ташҳислаш асосида полиорган етишмовчилик ривожланишининг мураккаб биокимёвий ва иммунокимёвий механизмларини ўрганиш ва патогенетик коррекция усулларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор коронавирус инфекциясидан кейинги постковид бузилишларнинг ривожланиш хусусиятлари коморбид ҳолатларнинг мавжудлиги ва йўқлигига қараб комплекс баҳоланиб, коморбид фон ва касалликнинг оғир кечиши ички аъзолар дисфункциясининг шаклланишида етакчи омиллардан бири эканлиги исботланган;
яллиғланиш олди маркерлари (IL-6, IL-8, СРБ, D-димер) даражасининг юқорилиги ва лимфопения нафақат COVID-19 нинг ўткир даври оғирлиги билан, балки кейинчалик полиорган постковид бузилишлар ривожланиши билан узвий боғлиқлиги аниқланиб, ушбу кўрсаткичларнинг касалликнинг нохуш кечишини белгиловчи эрта прогноз мезонлари сифатидаги патогенетик аҳамияти исботланган;
илк бор IgG классидаги органоспецифик аутоантитаналарнинг (миокард, буйрак, ўпка тўқимаси, ошқозон ости бези антигенларига нисбатан) нисбий миқдорий ўзгаришлари аъзолар дисфункциясининг клиник белгилари намоён бўлишидан олдин аниқланиши мумкинлиги ҳамда улар SARS-CoV-2 инфекциясидан кейин ички аъзоларнинг клиник олди шикастланишини баҳоловчи сезгир иммунологик маркер эканлиги асосланган;
постковид бузилишлар ривожланиш хавф омилларини (60 ёшдан юқори ёш, эркак жинси, ТМИ>29,9, нохуш преморбид фон, лимфопения, СРБ миқдорининг ошиши) ҳисобга оладиган балл тизимига ҳамда иммунокимёвий таҳлилига асосланган висцерал ўзгаришларни эрта ташхислаш ва постковид полиорган бузилишлар шаклланишини прогнозлаш тартиби ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Полиорган етишмовчилик ривожланишининг мураккаб биокимёвий ва иммунокимёвий механизмларини ўрганиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк бор коронавирус инфекциясидан кейинги постковид бузилишларнинг ривожланиш хусусиятлари коморбид ҳолатларнинг мавжудлиги ва йўқлигига қараб комплекс баҳоланиб, коморбид фон ва касалликнинг оғир кечиши ички аъзолар дисфункциясининг шаклланишида етакчи омиллардан бири эканлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 22.12.2023 йилда 12-23/219-т-сон билан тасдиқланган “Способ доклинической диагностики нарушений внутренних органов у пациентов, перенесших COVID-19 с помощью иммунохимического анализа Эли-висцеро теста” номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур таклиф Андижон давлат тиббиёт институти клиникаси бўйича 02.11.2023 йилдаги 55-2/ч-сон ҳамда Андижон бекати бирлашган шифохонаси бўйича 02.11.2023 йилдаги 37-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 15.02.2025 йилдаги 12/52-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: касалликнинг ковиддан кейинги даврини комплекс баҳолаш полиорган етишмовчилик ривожланишини башорат қилишга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 2490000 сўм маблағлар ковиддан кейинги беморларни касалхонага ётқизишнинг биринчи кунидан бошлаб патогенетик жиҳатдан асосланган ўз вақтида даволашни танлаш орқали ковиддан кейинги даврнинг ноҳуш оқибатларини ўз вақтида башоратлаш ва коррекция қилиш натижасида иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: яллиғланиш олди маркерлари (IL-6, IL-8, СРБ, D-димер) даражасининг юқорилиги ва лимфопения нафақат COVID-19 нинг ўткир даври оғирлиги билан, балки кейинчалик полиорган постковид бузилишлар ривожланиши билан узвий боғлиқлиги аниқланиб, ушбу кўрсаткичларнинг касалликнинг нохуш кечишини белгиловчи эрта прогноз мезонлари сифатидаги патогенетик аҳамияти исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 22.12.2023 йилда 12-23/219-т-сон билан тасдиқланган “Способ доклинической диагностики нарушений внутренних органов у пациентов, перенесших COVID-19 с помощью иммунохимического анализа Эли-висцеро теста” номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур таклиф Андижон давлат тиббиёт институти клиникаси бўйича 02.11.2023 йилдаги 55-2/ч-сон ҳамда Андижон бекати бирлашган шифохонаси бўйича 02.11.2023 йилдаги 37-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 15.02.2025 йилдаги 12/52-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: беморлар қон зардобида турли аъзо ва тўқималар оқсилларига нисбатан IgG синфидаги ауто-АТ нисбий миқдорини аниқлаш ички аъзолар томонидан ковиддан кейинги бузилишларнинг оқибати ва кечишини башорат қилиш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 1810000 сўм маблағлар ковиддан кейинги даврда беморларни ташҳислаш самарадорлигини ошириш, асоратлар ривожланиш эҳтимолини башорат қилиш ва касалхонада даволаниш муддатини 10 кундан 7 кунгача қисқартириш натижасида иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: илк бор IgG классидаги органоспецифик аутоантитаналарнинг (миокард, буйрак, ўпка тўқимаси, ошқозон ости бези антигенларига нисбатан) нисбий миқдорий ўзгаришлари аъзолар дисфункциясининг клиник белгилари намоён бўлишидан олдин аниқланиши мумкинлиги ҳамда улар SARS-CoV-2 инфекциясидан кейин ички аъзоларнинг клиник олди шикастланишини баҳоловчи сезгир иммунологик маркер эканлиги асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 22.12.2023 йилда 12-23/219-т-сон билан тасдиқланган “Способ доклинической диагностики нарушений внутренних органов у пациентов, перенесших COVID-19 с помощью иммунохимического анализа Эли-висцеро теста” номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур таклиф Андижон давлат тиббиёт институти клиникаси бўйича 02.11.2023 йилдаги 55-2/ч-сон ҳамда Андижон бекати бирлашган шифохонаси бўйича 02.11.2023 йилдаги 37-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 15.02.2025 йилдаги 12/52-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: COVID-19 ўтказган беморларда ички аъзолар бузилишларини клиник олди ташҳислаш усулини Эли-Висцеро-Тест билан қўллаш касаллик кечиши ва полиорган етишмовчилиги ривожланиш эҳтимолини прогнозлаш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 1400000 сўм маблағлар беморларга адекват даволашни тайинлаш орқали касалликнинг оғирлигини камайтириш, асоратлар хавфини камайтириш ва стационарда даволаниш муддатини қисқартириш натижасида иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: постковид бузилишлар ривожланиш хавф омилларини (60 ёшдан юқори ёш, эркак жинси, ТМИ>29,9, нохуш преморбид фон, лимфопения, СРБ миқдорининг ошиши) ҳисобга оладиган балл тизимига ҳамда иммунокимёвий таҳлилига асосланган висцерал ўзгаришларни эрта ташхислаш ва постковид полиорган бузилишлар шаклланишини прогноз қилиш тартиби ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 22.12.2023 йилда 12-23/219-т-сон билан тасдиқланган “Способ доклинической диагностики нарушений внутренних органов у пациентов, перенесших COVID-19 с помощью иммунохимического анализа Эли-висцеро теста” номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган. Мазкур таклиф Андижон давлат тиббиёт институти клиникаси бўйича 02.11.2023 йилдаги 55-2/ч-сон ҳамда Андижон бекати бирлашган шифохонаси бўйича 02.11.2023 йилдаги 37-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашнинг 15.02.2025 йилдаги 12/52-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: полиорган етишмовчилик ривожланишининг хавф гуруҳини ажратиш бузилишларни эрта ташҳислаш ва тезкор равишда коррекция қилишга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 1232000 сўм маблағлар COVIDдан кейинги даврда беморларда полиорган етишмовчилик ривожланишининг хавф гуруҳини эрта аниқлаш орқали дори воситаларини патогенетик асосланган ҳолда қўллаш, даволашни коррекция қилиш ва асоратларнинг олдини олиш натижасида иқтисод қилинади.

Yangiliklarga obuna bo‘lish