Исмайлова Раъно Нураевнанинг
фан доктори (DSc) диссертация ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри(илмий даража бериладиган тармоғи):“Зўравонликка учраган шахсларни қўллаб-қувватлаш ва психологик ёрдам кўрсатиш технологияларини такомиллаштириш”,19.00.05-Ижтимоий психология. Этнопсихология.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.1.DSc/P57.
Илмий маслаҳатчи: Кадиров Камолиддин Ботирович, психология фанлари доктори (DSc) профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: «Оила ва гендер» илмий-тадқиқот институте.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса(муассасалар) номи, ИК рақами: Низомий номидаги Ўзбекистон миллий педагогика университети,  DSc.01/2025.27.12.Р.03.02. 
Расмий оппонентлар: Абдуллажонова Дилноза Султанбекова, психология фанлари доктори, профессор;  Рўзиқулов Фахриддин Расулович, психология фанлари доктори, профессор; Исакова Муаззам Тўлқиновна, психология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Бухоро халқаро университети.
Диссертация йўналиши:: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: зўравонликка учраган шахсларни қўллаб-қувватлаш ва психологик ёрдам кўрсатиш бўйича интегратив технологиялар самарадорлигини аниқлаш ва уларни такомиллаштириш юзасидан амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
оилавий зўравонликка учраган шахслар билан ишлаш бўйича психотерапевтик ёндашувларни баҳолашда СWОТ орқали эҳтимолий таҳдидлар ва уларга терапевтик таъсир кўрсатиш воситаларининг шахс эҳтиёжларига объектив мослигини аниқлаш муҳимлигига кўра анъанавий,  ноанъанавий, ўзаро зўравонлик турларида аналитик, хулқ-атвор, гуманистик қарашларнинг ўзаро тўлдирувчи, комплементар хусусиятли интегратив контрасти аниқланган;
эркак ва аёлларнинг ўзларига нисбатан йўналтирилган агрессив хатти-ҳаракатларга нисбатан дифференциал муносабати натижасида аёллар бундай ҳолатни зўравонлик ва таҳдид сифатида қабул қилишлари, ўзларининг агрессив ҳаракатларига эса жанжал ёки тушунмовчилик сифатида қараб, буни ҳиссий ва коммуникатив қийинчиликлар билан изоҳлашлари, эркаклар эса ўзларига нисбатан амалга оширилган агрессив хатти-ҳаракатларни оиладаги жанжал, тушунмовчилик ёки назорат воситаси сифатида изоҳлашлари, ўзларининг агрессив хатти-ҳаракатларини оилада тартиб-интизом ва иерархияни таъминлаш функсияси деб қабул қилишлари туфайли зўравонликдан холи мулоқот стратегияларини гендер сезгирлик асосида шакллантиришга йўналтирилган психологик ёрдам техникаларини ишлаб чиқиш зарурати далилланган;
зўравонликдан жабрланганларнинг турмуш ўртоғида жисмоний эркинликни ҳаддан ортиқ назорат қилиш, умумий беқарорлаштириш, устунлик қилиш, муаммоларни ноадекват ҳал этиш каби салбий хулқ-атвор кўринишлари намоён бўлиши туфайли ролли кутилмалар ва даъвогарлик даражасининг шахс ички зиддиятларининг кучайиши таъсирида ортиши ҳамда салбий эмосионал-психологик ҳолатларнинг вужудга келиши аниқланган;
зўравонлик қурбонларини психологик қўллаб-қувватлаш ва ёрдам кўрсатиш модели оилавий зўравонликдан жабрланган шахсда ички ресурсларни излаш, адекват фикрлаш ва ўзини қабул қилиш, ҳиссий ҳолатни тартибга солиш қобилиятини ривожлантириш муҳимлигига кўра хавотирланиш даражасини пасайтиришга, ижобий когнитив ва эмосионал хулқ-атвор шаклларини барқарорлаштириш компонентларини киритиш орқали такомиллаштирилган;
оилавий зўравонликка учраган эркак ва аёллар учун алоҳида психологик қўллаб-қувватлаш ва ёрдам моделларини ишлаб чиқиш зарурати ҳар иккала жинс вакилларининг ижтимоий роллари, психологик хусусиятлари, оғир ижтимоий вазиятни ва жароҳатни бошдан кечиришдаги тажрибалари, шунингдек, субъектликни тиклашга бўлган ўзига хос эҳтиёжларининг намоён бўлиши билан боғлиқлигига кўра ички агрессив дунёдан аффектив реакцияларга когнитив ва соматик даражада таъсир этиш орқали соғлом “Мен”ни ажратиб олиш билан боғлиқ эканлиги далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. “Зўравонликка учраган шахсларни қўллаб-қувватлаш ва психологик ёрдам кўрсатиш технологияларини такомиллаштириш”ни ўрганишга доир олиб борилган илмий-тадқиқот ишлари натижалари асосида:
эркак ва аёлларнинг оилавий зўравонликдан жабрланиш ҳолатида хотин ёки унинг ота-онаси томонидан оиланинг моддий таъминланиши турмуш ўртоғида хўжалик-маиший, эмоционал-психотерапевтик ва ташқи жалб этувчанлик ролларини бажариш бўйича кутилмаларнинг ортиши, ички зиддиятларининг кучайиши ҳамда салбий психологик ва эмоционал ҳолатларнинг вужудга келишига сабаб бўлиши аниқланган янгилик  “Психология ўқув-илмий марказининг 34-сон буйруғига асосан Ижтимоий психология. Этнопсихология” ва “Оила психологияси” модулларига киритилган (Психология ўқув-илмий марказининг 2024-йил 12-декабр ПМ-285 а-сонли маълумотномаси). Мазкур таклифнинг жорий этилиши натижасида маҳалла, оила билан ишлаш соҳасида тайёрланадиган психологларнинг касбий аҳамиятли таянч компетенсияларини шакллантириш ҳамда оилавий зўравонлик ва унинг жабрланувчилари билан ишлаш бўйича касбий тайёргарлик даражасини ошириш соҳасида сифат жиҳатдан ўсишга эришилган;
оилада қўшимча даромаднинг мавжуд эмаслиги шерикларнинг жинсий муносабатлар, хўжалик-маиший, ота-оналик ва тарбиявий, ижтимоий фаоллик, эмоционал-психотерапевтик, ташқи жалб этувчанлик ролларини бажаришлари бўйича кутилмалари ҳамда даъвогарлик даражасининг ортишига олиб келиши исботланган янгилик “Психология ўқув-илмий марказининг 34-сон буйруғига асосан “Ижтимоий  психология. Этнопсихология” ва “Оила психологияси” модулларига киритилган (Психология ўқув-илмий марказининг 2024-йил 12-декабр ПМ-285 а-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифнинг жорий этилиши натижасида таълим, маҳалла, ижтимоий иш, оилага психологик хизмат кўрсатиш соҳасида рақобатбардош кадрларни тайёрлашда оилавий зўравонликдан жабрланган шахслар билан самарали ижтимоий-психологик иш бўйича илмий-методик таъминотининг бойитилишига эришилган;
оилада турмуш ўртоғининг гиёҳванд моддалар ва спиртли ичимликларни истеъмол қилиш каби салбий омиллар мослашув зиддияти, депрессия, эр-хотин муаммоларини ноадекват ҳал этиш, вазиятга реакция сифатида бостириб кириш, қочиш, қўзғалувчанлик, устунлик қилиш каби ноадекват позициялар шаклланишига туртки бўлиши далиллангани ҳақидаги таклифи Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги “Психология” ўқув-илмий марказининг 34-сон буйруғига асосан “Ижтимоий психология. Этнопсихология” ва “Оила психологияси” модулларига киритилган (Психология ўқув-илмий марказининг 2024-йил 12-декабр ПМ-285 а-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифнинг қўлланиши натижасида амалий психология рақобатбардош кадрларни тайёрлашда гендер зўравонлик ва оилавий зўравонликдан жабрланган шахслар билан самарали иш олиб бориш бўйича илмий-методик таъминотининг бойитилишига эришилган;
оилавий зўравонликка учраган эркакларда ижтимоий ҳаётга мослашув зиддияти, депрессия, жиззакилик, реактив агрессия, шахсий идентификация ноадекватлиги, эмоционал психотерапевтик кутилмаларнинг ортиши, устунлик қилиш, жароҳатдан кейинги стресс бузилиши каби психологик муаммолар вужудга келишининг исботлангани билан боғлиқ таклиф Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги “Психология” ўқув-илмий марказининг 34-сон буйруғига асосан “Ижтимоий  психология. Этнопсихология” ва “Оила психологияси” модулларига киритилган (Психология ўқув-илмий марказининг 2024-йил 12-декабр ПМ-285 а-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифнинг қўлланиши натижасида рақобатбардош кадрларни тайёрлашда гендер зўравонлик ва оилавий зўравонликдан жабрланган шахслар билан самарали иш олиб бориш бўйича илмий-методик таъминотининг бойитилишига эришилган. Мазкур таклифнинг жорий этилиши натижасида оилавий зўравонликдан жабрланган шахсларда зўравонликка нисбатан барқарорликнинг намоён бўлишини прогноз қилиш имкониятлари кенгайтирилган ва бўлажак амалий психологларнинг келгусидаги амалий фаолиятини самарали ташкил этишда касбий имкониятларининг оширилишига эришилган;
оилавий зўравонликдан жабрланган шахснинг ички ресурсларни излаш, адекват фикрлаш ва ўзини ўзи қабул қилиш, ҳиссий ҳолатни тартибга солиш қобилиятини ривожлантириш орқали хавотирланиш даражасини пасайтиришга, ижобий когнитив ва эмоционал хулқ-атвор шаклларини ривожлантиришга қаратилган психокоррексион модел ишлаб чиқилган ва унинг амалий имкониятлари асослангани тўғрисидаги янгилик Тошкент давлат педагогика университети ҳузуридаги “Психология” ўқув-илмий марказининг 34-сон буйруғига асосан “Ижтимоий  психология. Этнопсихология”  ва “Психокоррексия” модулларига киритилган (Психология ўқув-илмий марказининг 2024-йил 12-декабр ПМ-285 а-сонли маълумотномаси). Натижада, оилавий зўравонликка учраган шахсларнинг психологик муаммоларини аниқлаш ва тузатиш ҳамда амалиётга жорий бўйича манзилли амалий тавсиялар ишлаб чиқилган.