Жаббор Алишер Мусирмон ўғлининг
фан доктори (DSc) диссертация ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Ижтимоий тармоқлардаги ахборотларни адекват идрок этиш ва тушунишнинг психологик механизмлари”, 19.00.01 – Психология тарихи ва назарияси. Умумий психология. Шахс психологияси.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.DSc/P260.
Илмий маслаҳатчи: Акрамов Мирмухсин Рустамович. психология фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон миллий педагогика университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Ўзбекистон миллий педагогика университети, DSc.01/2025.27.12.Р.03.02.
Расмий оппонентлар: Жабборов Хазрат Хусенович, психология фанлари доктори (DSc), профессор; Расулов Абдимўмин Ибрагимович, психология фанлари доктори (DSc), профессор; Остонов Шухрат Шарифович психология фанлари доктори (DSc), доцент.
Етакчи ташкилот: Профи университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ижтимоий тармоқлардаги ахборотларни идрок этиш ва тушунишнинг психологик механзимларини эмпирик жиҳатдан асослаш ҳамда ахборотларни адекват талқин этиш имкониятларини ошириш юзасидан тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
шахснинг ижтимоий тармоқлардаги ахборотларни тушуниш жараёнида когнитив майдондан мустақил услуб ахборотни қидириш стратегияси, ахборот ишончлилигини баҳолаш, танқидий фикрлаш ҳамда ахборот этикаси билан ижобий боғлиқлигига асосланиб, мустақил ва эгилувчан фикрлаш тизими метакогнитив хусусиятлар орқали марказий психологик механизм сифатида аниқланган;
ижтимоий тармоқлардаги ахборотларни адекват тушуниш ва идрок этиш имкониятлари танқидий фикрлаш, ахборот манбаларини верификация қилиш ва ишончлилигини баҳолашнинг уйғунлашувига асосланиб, метакогнитив назоратнинг дифференциал аудиторияга мос когнитив услуби орқали белгиланиши далилланган;
ижтимоий тармоқлардан муаммоли фойдаланишнинг дифференциал хусусиятларига кўра онлайн мулоқотни афзал кўриш, когнитив қотиб қолиш ва назоратнинг сустлиги когнитив фаоллик билан тескари боғланишга эга бўлганлиги туфайли, рақамли муҳитдаги онлайн мослашув орқали ахборотни баҳолаш механизмларини заифлаштирувчи психологик блок сифатида намоён бўлганлиги исботланган;
ижтимоий тармоқлардаги ахборотларни тушунишда тафаккур тезлиги, тафаккур эгилувчанлиги, ахборотни танқидий баҳолаш ва ахборот манбаларини текшириш орасидаги ижобий боғланиш туфайли ахборотни конструктив тушунишнинг маълумотларга нисбатан ҳиссий таъсирчанлик орқали тизимли ва барқарор когнитив механизм сифатида намоён бўлганлиги асосланган;
ижтимоий тармоқларда ахборотларни адекват идрок этиш ва тушунишнинг психологик механизмлари когнитив майдондан мустақиллик-тафаккур эгилувчанлиги, танқидий баҳолаш-манба текшируви, ҳиссий барқарорлик ҳамда муаммоли фойдаланиш (салбий асос) интеграциясига асосланиб, когнитив, эмоционал, ижтимоий-маданий ва технологик-психологик тузилмаларни алгоритмик идрок босқичлари орқали моделлаштириш асосида аниқлаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ижтимоий тармоқлардаги ахборотларни адекват идрок этиш ва тушунишнинг психологик механзимларини ўрганиш бўйича амалга оширилган илмий тадқиқот натижалари асосида:
шахснинг ижтимоий тармоқлардаги ахборотларни тушуниш жараёнида когнитив майдондан мустақил услуб ахборотни қидириш стратегияси, ахборот ишончлилигини баҳолаш, танқидий фикрлаш ҳамда ахборот этикаси билан ижобий боғлиқлигига асосланиб, мустақил ва эгилувчан фикрлаш тизими метакогнитив хусусиятлар орқали марказий психологик механизм сифатида аниқланганлигига доир илмий натижалар Ўзбекистон Миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий маркази Илмий услубий кенгашининг 2025-йил 14- октябрдаги ПМ-145 сон буйруғига асосан психологларни қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш курсининг «Ижтимоий психология» модулига киритилган (Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025- йил 14- октябрдаги ПМ-145 сон маълумотнома). Натижада, марказ таркибидаги психологик лабораториялар фаолиятининг психологик илмий-назарий таъминотини оширишга хизмат қилган;
ижтимоий тармоқлардаги ахборотларни адекват тушуниш ва идрок этиш имкониятлари танқидий фикрлаш, ахборот манбаларини верификация қилиш ва ишончлилигини баҳолашнинг уйғунлашувига асосланиб, метакогнитив назоратнинг дифференциал аудиторияга мос когнитив услуби орқали белгиланиши далилланганлигига оид натижалар Ўзбекистон Миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий маркази Илмий услубий кенгашининг 2025-йил 14- октябрдаги ПМ-145 сон буйруғига асосан психологларни қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш курсининг «Ижтимоий психология» модулига киритилган (Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025- йил 14- октябрдаги ПМ-145 сон маълумотнома). Натижада, ижтимоий тармоқлардаги ахборотларни тушунишга доир психодиагностик методик тестларнинг назарий методик таъминотини бойитишга хизмат қилган;
ижтимоий тармоқлардан муаммоли фойдаланишнинг дифференциал хусусиятларига кўра онлайн мулоқотни афзал кўриш, когнитив қотиб қолиш ва назоратнинг сустлиги когнитив фаоллик билан тескари боғланишга эга бўлганлиги туфайли, рақамли муҳитдаги онлайн мослашув орқали ахборотни баҳолаш механизмларини заифлаштирувчи психологик блок сифатида намоён бўлганлиги исботланганлигига доир натижалар Ўзбекистон Миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий маркази Илмий услубий кенгашининг 2025-йил 14- октябрдаги ПМ-145 сон буйруғига асосан психологларни қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш курсининг «Умумий психология» модулига киритилган (Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025- йил 14- октябрдаги ПМ-145 сон маълумотнома). Натижада, ижтимоий тармоқлардаги ахборотларни конструктив аниқлашнинг диагностик имкониятларини такомиллаштиришга эришилган;
ижтимоий тармоқлардаги ахборотларни тушунишда тафаккур тезлиги, тафаккур эгилувчанлиги, ахборотни танқидий баҳолаш ва ахборот манбаларини текшириш орасидаги ижобий боғланиш туфайли ахборотни конструктив тушунишнинг маълумотларга нисбатан ҳиссий таъсирчанлик орқали тизимли ва барқарор когнитив механизм сифатида намоён бўлганлиги асосланганлигига доир натижалар Ўзбекистон Миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий маркази Илмий услубий кенгашининг 2025-йил 14- октябрдаги ПМ-145 сон буйруғига асосан психологларни қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш курсининг «Умумий психология» модулига киритилган (Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025- йил 14- октябрдаги ПМ-145 сон маълумотнома). Натижада, турли ёшдаги шахсларнинг ижтимоий тармоқлардаги ахборотларни тушуниш даражасини аниқлашга эришилган;
ижтимоий тармоқларда ахборотларни адекват идрок этиш ва тушунишнинг психологик механизмлари когнитив майдондан мустақиллик-тафаккур эгилувчанлиги, танқидий баҳолаш-манба текшируви, ҳиссий барқарорлик ҳамда муаммоли фойдаланиш (салбий асос) интеграциясига асосланиб, когнитив, эмоционал, ижтимоий-маданий ва технологик-психологик тузилмаларни алгоритмик идрок босқичлари орқали моделлаштириш асосида аниқлаштирилганлигига доир натижалар Ўзбекистон Миллий педагогика университети қошидаги Психология ўқув-илмий маркази Илмий услубий кенгашининг 2025-йил 14- октябрдаги ПМ-145 сон буйруғига асосан психологларни қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш курсининг «Умумий психология» модулига киритилган (Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги Психология ўқув-илмий марказининг 2025- йил 14- октябрдаги ПМ-145 сон маълумотнома). Натижада, таълим муассасалари педагог жамоаларининг психологик илмий-назарий тайёрлигини оширишга ёрдам берган.