Мамирова Феруза Сулаймоновнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақидаги эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Эшитишда нуқсони мавжуд  ўқувчиларда когнитив жараёнлар ривожланишининг психологик хусусиятлари”. 19.00.06 – Ёш ва педагогик психология. Ривожланиш психологияси
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.4.PhD/P1451.
Илмий раҳбар: Кувандикова Гулнора Гуламовна, Психология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро халқаро университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро халқаро университети, PhD.03/2025.27.12.Р.43.01.
Расмий оппонентлар: Карамян Мариетта Хачатуровна психология фанлари доктори (DSc), профессор; Бафаев Мухиддин Мухамматович психология фанлари доктори (DSc), доцент.
Етакчи  ташкилот:  Тошкент давлат Шарқшунослик университети.
Диссертация йўналиши назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади эшитишда нуқсони мавжуд ўсмир ёшидаги ўқувчиларда когнитив жараёнлар ривожланишининг психологик хусусиятларини диагностика қилиш ва психокоррексион тренинг дастурини ишлаб чиқишдан иборат.
III.  Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
эшитишда нуқсони мавжуд ўсмир ўқувчилардаги когнитив фарқланишларга кўра қизларда мантиқий хотира, танқидий фикрлаш, кўрсатмаларни бажариш, жумла тўлдириш, аналогия ўрнатиш, тушунчаларни қиёслаш ва тимсоллар билан ишлаш, йигитларда арифметик амаллар ва сонлар билан ишлаш кўнилмаларининг юқорилигига асосланиб қизларда вербал-мантиқий қайта ишлашга таянадиган когнитив, ўғил болаларда эса ҳисоб-амалий қайта ишлаш стратегияларининг этакчи ҳарактерга эга  эканлиги аниқланган;
эшитишда нуқсони мавжуд ўсмир ўқувчиларнинг когнитив ривожланиш хусусиятларидаги дифференциал фарқларга кўра туғма кар ўқувчиларда сенсор-образли қайта ишлашга таянадиган когнитив функсиялар кўрув, тактил ва образли хотира, танловчан диққат устунлиги, заиф эшитувчи ўқувчиларда эса вербал-мантиқий қайта ишлашга боғлиқ когнитив функсиялар мантиқий ва механик хотира, танқидий фикрлаш, аналогик ва арифметик операциялар нисбатан юқори ривожлангани исботланган;
эшитишда нуқсони мавжуд ўсмир ўқувчиларда эшитиш қобилиятининг тиббий таснифига мувофиқ когнитив ривожланишнинг дифференциал хусусиятларига боғлиқ ҳолда эшитиш қолдиғининг нисбатан сақланганлиги туфайли 3-даражали ўқувчиларда мантиқий ва механик хотира, мантиқий тафаккур ҳамда арифметик фаолият кўникмаларининг, эшитишнинг чуқур даражада чекланган 4-даражали ўқувчиларда кўрув идроки, образли хотира ва образли тафаккур кўрсаткичлари юқорилиги далилланган; 
эшитишда нуқсони мавжуд ўсмир ўқувчиларда когнитив жараёнларни ривожлантириш учун психик функсиялардаги ўзгаришлар динамикасини таъминлаш муҳимлигига асосланиб, ўқувчиларнинг идрок, диққат, хотира ва тафаккур жараёнларида ижобий ўзгаришларга коррексион-ривожлантирувчи таълим муҳити орқали рефлексив-когнитив богланиш асосида эришиш зарурлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши “Эшитишда нуқсони мавжуд ўқувчиларда когнитив жараёнлар ривожланишининг психологик хусусиятлари”ни ўрганиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
эшитишда нуқсони мавжуд ўсмир ўқувчилардаги когнитив фарқланишларга кўра қизларда мантиқий хотира, танқидий фикрлаш, кўрсатмаларни бажариш, жумла тўлдириш, аналогия ўрнатиш, тушунчаларни қиёслаш ва тимсоллар билан ишлаш, йигитларда арифметик амаллар ва сонлар билан ишлаш кўнилмаларининг юқорилигига асосланиб қизларда вербал-мантиқий қайта ишлашга таянадиган когнитив, ўғил болаларда эса ҳисоб-амалий қайта ишлаш стратегияларининг этакчи ҳарактерга эга  эканлиги аниқланганлигига оид натижалар Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги психология ўқув-илмий марказ қошидаги қайта таёрлаш ва малакасини ошириш курси ўқув режасининг “Умумий психодиагностика” модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги психология ўқув-илмий марказнинг 2025-йил 17-декабрдаги ПМ-199-сонли маълумотномаси) ҳамда Республика болалар ижтимоий мослашуви маркази фаолиятига татбиқ этилди (Республика болалар ижтимоий мослашуви марказининг 2025-йил 29 апрелдаги 02/79-сонли малумотнома). Натижада, танланган психодиагностик воситалар ўрганилаётган ҳодисанинг ҳозирги ривожланиш ҳолатини ўрганиш имконини берган;
эшитишда нуқсони мавжуд ўсмир ўқувчиларнинг когнитив ривожланиш хусусиятларидаги дифференциал фарқларга кўра туғма кар ўқувчиларда сенсор-образли қайта ишлашга таянадиган когнитив функсиялар кўрув, тактил ва образли хотира, танловчан диққат устунлиги, заиф эшитувчи ўқувчиларда эса вербал-мантиқий қайта ишлашга боғлиқ когнитив функсиялар мантиқий ва механик хотира, танқидий фикрлаш, аналогик ва арифметик операциялар нисбатан юқори ривожлангани исботланганлигига оид илмий натижалар Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги психология ўқув-илмий марказ қошидаги қайта таёрлаш ва малакасини ошириш курси ўқув режасининг “Психофизиология” модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги психология ўқув-илмий марказнинг 2025-йил 17-декабрдаги ПМ-199-сонли маълумотномаси) ҳамда Республика болалар ижтимоий мослашуви маркази фаолиятига татбиқ этилди (Республика болалар ижтимоий мослашуви марказининг 2025-йил 29-апрелдаги 02/79-сонли малумотнома). Натижада, танланган психодиагностик воситалар ўрганилаётган ҳодисанинг ҳозирги ривожланиш ҳолатини ўрганиш имконини берган;
эшитишда нуқсони мавжуд ўсмир ўқувчиларда эшитиш қобилиятининг тиббий таснифига мувофиқ когнитив ривожланишнинг дифференциал хусусиятларига боғлиқ ҳолда эшитиш қолдиғининг нисбатан сақланганлиги туфайли 3-даражали ўқувчиларда мантиқий ва механик хотира, мантиқий тафаккур ҳамда арифметик фаолият кўникмаларининг, эшитишнинг чуқур даражада чекланган 4-даражали ўқувчиларда кўрув идроки, образли хотира ва образли тафаккур кўрсаткичлари юқорилиги далилланганлигига оид илмий натижалар Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги психология ўқув-илмий марказ қошидаги қайта таёрлаш ва малакасини ошириш курси ўқув режасининг “Психофизиология” модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги психология ўқув-илмий марказнинг 2025-йил 17-декабрдаги ПМ-199-сонли маълумотномаси) ҳамда Республика болалар ижтимоий мослашуви маркази фаолиятига татбиқ этилди (Республика болалар ижтимоий мослашуви марказининг 2025-йил 29-апрелдаги 02/79-сонли малумотнома). Натижада, танланган психодиагностик воситалар ўрганилаётган ҳодисанинг ҳозирги ривожланиш ҳолатини ўрганиш имконини берган;
эшитишда нуқсони мавжуд ўсмир ўқувчиларда когнитив жараёнларни ривожлантириш учун психик функсиялардаги ўзгаришлар динамикасини таъминлаш муҳимлигига асосланиб, ўқувчиларнинг идрок, диққат, хотира ва тафаккур жараёнларида ижобий ўзгаришларга коррексион-ривожлантирувчи таълим муҳити орқали рефлексив-когнитив богланиш асосида эришиш зарурлиги асосланган илмий натижалар Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги психология ўқув-илмий марказ қошидаги қайта таёрлаш ва малакасини ошириш курси ўқув режасининг “Умумий психодиагностика” модулига киритилган (Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университети ҳузуридаги психология ўқув-илмий марказнинг 2025-йил 17-декабрдаги ПМ-199-сонли маълумотномаси) ҳамда Республика болалар ижтимоий мослашуви маркази фаолиятига татбиқ этилди (Республика болалар ижтимоий мослашуви марказининг 2025-йил 29-апрелдаги 02/79-сонли малумотнома). Натижада, эшитишда нуқсони мавжуд ўқувчиларнинг когнитв жараёнларини ривожлантиришга қаратилган психокоррексион тренинг дастурий таминоти яратилган.