Холматова Зарнигор Дилмурод қизининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Болаларда ўткир герпетик ва кандидозли стоматитларни даволаш комплексини оптималлаштириш» 14.00.21 – Стоматология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйҳатга олинган рақам: В2022.2.PhD/Tib2856.
Илмий раҳбар: Даминова Шахноза Бадриддиновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc. 06/2025.27.12.Tib.01.06.
Расмий оппонентлар: Бекжанова Ольга Есеневна, тиббиёт фанлари доктори, профессор;  Ермуханова Гулжан Тлеумхановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Й.А.Вагнер номидаги Перм давлат тиббиёт университети, (Россия Федерацияси).
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: болаларда ўткир герпетик ва кандидозли стоматитини комплекс даволаш самарадорлигини оширишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўткир герпетик ва кандидозли стоматитда вирус - замбуруғ ассоциациянинг оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватига комплекс таъсири натижасида, маҳаллий иммун ҳимоя тизими фаолиятида лизоцим миқдорининг 35%га, секретор IgA (sIgA) нинг 45%га ҳамда фагоцитоз фаоллигининг 35%га пасайиши аниқланган; 
ўткир герпетик ва кандидозли стоматитли болаларда оғиз бўшлиғи шиллиқ қавати микрофлора таркибидаги (c. tropicalis, c. glabrata, c. krusei va c.parapsilosis) турлари сабабли ушбу штаммларининг ўзаро биотрофик алоқалар натижасида барқарор биоплёнка ҳосил қилиши микробиологик жиҳатдан асосланган;
ишлаб чиқилган комплекс даволаш усулини амалиётга татбиқ этиш натижасида 96,7% болаларда оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватининг носпецифик иммун ҳимоя механизмлари фаоллашиши, 81,8% беморларда дисбиотик ўзгаришларнинг камайиши ва яллиғланиш медиаторлари миқдорининг 2 баравар пасайиши ва регенерация жараёнларининг жадаллашиши исботланган;
ўткир герпетик ва кандидозли стоматит билан касалланган болаларда клиник-иммунологик ва микробиологик кўрсаткичлар таҳлили асосида ташхислаш ҳамда комплекс даволашнинг такомиллаштирилган алгоритми ишлаб чиқилган;
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Болаларда ўткир герпетик ва кандидозли стоматитларни даволаш комплексини оптималлаштириш бўйича олинган илмий натижалар жорий килиниши (Ўзбекистон республикаси cоғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий-техника кенгашининг 2024 йил 15 сентябрдаги №18/07-сон хулосаси) асосида: 
биринчи илмий янгилик: ўткир герпетик ва кандидозли стоматитда вирус ва замбуруғ ассоциациянинг оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватига комплекс таъсири натижасида маҳаллий иммун ҳимоя тизими фаолиятида лизоцим миқдорининг 35%га, секретор IgA (sIgA) нинг 45%га ҳамда фагоцитоз фаоллигининг 35%га пасайиши аниқланганлиги Бухоро вилояти ихтисослаштирилган болалар стоматология маркази ва Хоразм вилояти болалар стоматологияси поликлиникаси амалиётига татбиқ этилди (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий-техника кенгашининг 2024 йил 15 сентябрдаги №18/07-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ўткир герпетик ва кандидоз стоматит билан касалланган беморларда касалликнинг оғирлик даражаси ҳамда шиллиқ қават шикастланишлари аниқланганлигини ҳисобга олган ҳолда, уларнинг сабаб омилларини эрта аниқлашга йўналтирилган чора-тадбирлар асосида касалликни эрта ташхислашга эришилди; иқтисодий самарадорлик: ўткир герпетик ва кандидоз стоматит билан касалланган болаларда аниқланган клиник-морфологик белгилар асосида қўшимча текширув усулларига бўлган эҳтиёж камайди, натижада ҳар бир бемор ҳисобига ўртача 150000 сўм иқтисодий самара яратилди. Хулоса: ўткир герпетик ва кандидоз стоматит билан оғриган болаларда оғиз бўшлиғининг маҳаллий иммун ҳимояси сезиларли даражада пасайгани аниқланди (лизоцим, sIgA ва фагоцитоз кўрсаткичлари). Бу ўзгаришлар касалликнинг оғир кечиши билан боғлиқ бўлиб, уларни ҳисобга олган ҳолда эрта ташхис қўйиш ва тўғри даволашни танлаш имкони пайдо бўлди. Шу орқали даволаш самарадорлиги ошди ва ортиқча текширувларга эҳтиёж камайди.  
иккинчи илмий янгилик: ўткир герпетик ва кандидозли стоматитли болаларда оғиз бўшлиғи шиллиқ қавати микрофлора таркибидаги (c. tropicalis, c. glabrata, c. krusei va c.parapsilosis) турлари сабабли ушбу штаммларининг ўзаро биотрофик алоқалар натижасида барқарор биоплёнка ҳосил қилиши микробиологик жиҳатдан асосланганлиги Бухоро вилояти ихтисослаштирилган болалар стоматология маркази ва Хоразм вилояти болалар стоматологияси поликлиникаси амалиётига татбиқ этилди (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий-техника кенгашининг 2024 йил 15 сентябрдаги №18/07-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: оғиз бўшлиғи микрофлорасини аниқ ўрганиш ва штаммлар ўртасидаги ўзаро таъсирни билиш орқали касаллик сабабларини эртароқ аниқлаш ва даволашни тўғри танлаш имкони пайдо бўлди. Иқтисодий самарадорлиги: қўшимча лаборатор текширувларга эҳтиёж камайди, натижада ҳар бир бемор учун ўртача 185000 сўм иқтисодий самарага эришилди. Хулоса: ўткир герпетик ва кандидоз стоматитли болаларда Candida турларининг бирга учраши ва биоплёнка ҳосил қилиши касалликнинг кечишига таъсир қилади. Бу маълумотлар асосида касалликни эрта аниқлаш ва даволашни мақсадли ташкил этиш мумкин бўлди, бу эса даволаш самарадорлигини оширишга ёрдам берди.
учинчи илмий янгилик: ишлаб чиқилган комплекс даволаш усулини амалиётга татбиқ этиш натижасида 96,7% болаларда оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватининг носпецифик иммун ҳимоя механизмлари фаоллашиши, 81,8% беморларда дисбиотик ўзгаришларнинг камайиши ва яллиғланиш медиаторлари миқдорининг 2 баравар пасайиши ва регенерация жараёнларининг жадаллашиши исботланганлиги Бухоро вилояти ихтисослаштирилган болалар стоматология маркази ва Хоразм вилояти болалар стоматологияси поликлиникаси амалиётига татбиқ этилди (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий-техника кенгашининг 2024 йил 15 сентябрдаги №18/07-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ишлаб чиқилган ташхис ва комплекс даволаш усулини амалиётга жорий қилиш орқали касалликни эрта аниқлаш, даволаш самарадорлигини ошириш, қайта касалланиш ҳолатларини камайтириш ва болаларнинг соғайиш муддатини қисқартиришга эришилди. Иқтисодий самарадорлиги: ортиқча текширувлар ва дори воситаларига эҳтиёж камайди, даволаш муддати қисқарди ва асоратларни даволаш билан боғлиқ ортиқча харажатлар олди олинди. Натижада ҳар бир бемор учун ўртача 650000 сўм иқтисодий самарага эришилди. Хулоса: ультрабинафша нурлар қўлланилган комплекс даволаш болаларда маҳаллий иммунитетни фаоллаштиришга, яллиғланишни камайтиришга ва тўқималар тикланишини тезлаштиришга ёрдам беради. Бу эса даволаш самарадорлигини ошириб, касалликнинг тезроқ бартараф бўлишига хизмат қилади.
туртинчи илмий янгилик: ўткир герпетик ва кандидозли стоматит билан касалланган болаларда клиник-иммунологик ва микробиологик кўрсаткичлар таҳлили асосида ташхислаш ҳамда комплекс даволашнинг такомиллаштирилган алгоритми ишлаб чиқилганлиги Бухоро вилояти ихтисослаштирилган болалар стоматология маркази ва Хоразм вилояти болалар стоматологияси поликлиникаси амалиётига татбиқ этилди (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги илмий-техника кенгашининг 2024 йил 15 сентябрдаги №18/07-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: комплекс даволашда ультрабинафша нурлардан фойдаланиш орқали касалликни даволаш муддати қисқарди, оғриқ ва яллиғланиш тезроқ камайди. Бу болаларнинг тезроқ соғайишига, қайта касалланишнинг олдини олишга ва ҳаёт сифати яхшиланишига ёрдам берди. Иқтисодий самарадорлиги: даволашга ультрабинафша нурларни қўшиш орқали яллиғланишни бартараф этиш, тўқималар тикланишини тезлаштириш ва микрофлорани нормал ҳолатга келтиришда яхши натижаларга эришилди. Даволаш муддати ва дори воситалари камайди, қўшимча хизматларга эҳтиёж қисқарди. Натижада ҳар бир бемор учун ўртача 850000 сўм иқтисодий самарага эришилди. Хулоса: ишлаб чиқилган ташхис ва комплекс даволаш алгоритми болаларда касалликни самарали назорат қилишга ёрдам беради. Ультрабинафша нурлар қўлланилиши даволашни тезлаштиради, оғриқ ва яллиғланишни камайтиради ҳамда касалликнинг қайта қайтиш хавфини пасайтиради. Олинган натижаларнинг амалиётга жорий қилиниши болаларда герпетик ва кандидоз стоматитларни эрта ташхислаш ҳамда комплекс даволаш сифатини оширишга, асоратлар улушини камайтиришга, соғломлашиш муддатини қисқартиришга ва болаларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга хизмат қилди.