Narova Nargiza El`bekovnaning 
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Ortodontik davolashda og‘iz bo‘shlig‘i gigienasini optimallashtirish” 14.00.21 – Stomatologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam:  B2023.1.PhD/Tib3382.
Ilmiy raxbar: Xasanova Lola Emilevna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent davlat tibbiyot universiteti, DSc. 06/2025.27.12.Tib.01.06.
Rasmiy opponentlar: Bekjanova Ol`ga Esenovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Kopbaeva Mayra Taytoleuovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: University of Navarra (Ispaniya).
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: olinuvchi va olinmaydigan moslamalar bilan ortodontik davolanadigan bemorlarda tish kariesi va parodont kasalliklarining oldini olish samaradorligini oshirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
elaynerlarni qo‘llash og‘iz suyuqligining kislotali-ishqoriy muvozanati ko‘rsatkichlarini nisbatan barqaror saqlab, qattiq tish to‘qimalari demineralizatsiyasi intensivligining pasayishi va karies rivojlanishi xavfining kamayishiga olib kelishi aniqlangan;
ortodontik davolash jarayonida og‘iz suyuqligi ΔpH ko‘rsatkichining pasayishi natijasida emal`ning erta demineralizatsiyasi xavfi ortib, oq dog‘ ko‘rinishidagi boshlang‘ich karies o‘choqlari paydo bo‘lish chastotasi ko‘payishi isbotlangan;
breket-tizimlarni uzoq muddat taqish natijasida og‘iz bo‘shlig‘ida sIgA darajasining pasayishi bilan kechuvchi lokal ikkilamchi immunitet tanqisligi rivojlanib, shartli-patogen mikroflora faollashishi va parodont yallig‘lanish kasalliklarining progressiyasi kuzatilishi aniqlangan; 
tish-jag‘ anomaliyalari va ortodontik apparatlarning qo‘shma ta’siri natijasida og‘iz bo‘shlig‘i mikrobiologik muvozanatining buzilishi ortiqcha bakterial o‘sish sindromi shakllanishi va bemorlar stomatologik holatining yomonlashishiga sabab bo‘lishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining ilmiy-tadqiqot ishlari natijalarini amaliyotga joriy etish bo‘yicha 2025 yil 24 oktyabrdagi  27/19-sonli xulosasiga ko‘ra: 
birinchi ilmiy yangilik: elaynerlarni qo‘llash og‘iz suyuqligining kislotali-ishqoriy muvozanati ko‘rsatkichlarini nisbatan barqaror saqlab, qattiq tish to‘qimalari demineralizatsiyasi intensivligining pasayishi va karies rivojlanishi xavfining kamayishiga olib kelishi aniqlangan.  Ilmiy yangilikning ahamiyati: profilaktikaning optimallashtirilgan usulini qo‘llash tish kariesi bo‘lmagan shaxslar ulushining ko‘payishiga olib keladi, shu bilan murakkab karies va parodontal kasalliklarning asoratlari rivojlanishining va ortodontik davolanishni majburiy to‘xtatishni yoki rad etishni oldini oladi. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy etilishi: olingan ilmiy natijalar Samarqand viloyat stomatologiya klinikasi (2024 yil 8 iyuldagi 49-sonli buyruq) va Farg‘ona viloyat stomatologiya shifoxonasi (2024 yil 5 iyuldagi 53-sonli buyruq) amaliyotga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi: mamlakatimizda ortodontik davolashning profilaktika sxemasi ishlab chiqilgan va uni amalga oshirish stomatologik parvarishdan qoniqishga, hayot sifatini yaxshilashga, kariesli genezisdagi qattiq tish to‘qimalarining kasalliklari va ularning asoratlari rivojlanish xavfini kamaytirishga, moddiy resurslarni tejashga olib keladi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi: ishlab chiqilgan profilaktika sxemasi karies jarayoni va karies asoratlari bilan kasallangan tishlar sonining kamayishiga olib keladi, karies asoratlarini davolash xarajatlarini kamaytiradi, shifokorlarga murojaat qilish sonini o‘rtacha ikki martaga qisqartiradi va 650000 so‘m tejamkorlikni ta’minlaydi. Xulosa: taklif etilayotgan sxema tish kariesi kuzatilmaydigan shaxslar ulushini oshirishi va shu bilan birga murakkab karies rivojlanishi hamda ortodontik davolanishdan voz kechish holatlarining oldini olishi aniqlandi.
ikkinchi ilmiy yangilik: ortodontik davolash jarayonida og‘iz suyuqligi ΔpH ko‘rsatkichining pasayishi natijasida emal`ning erta demineralizatsiyasi xavfi ortib, oq dog‘ ko‘rinishidagi boshlang‘ich karies o‘choqlari paydo bo‘lish chastotasi ko‘payishi isbotlangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy etilishi: olingan ilmiy natijalar Samarqand viloyat stomatologiya klinikasi (2024 yil 8 iyuldagi 49-sonli buyruq) va Farg‘ona viloyat stomatologiya shifoxonasi (2024 yil 5 iyuldagi 53-sonli buyruq) amaliyotiga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi: bemorlarning karies rivojlanishiga moyilligini aniqlash qattiq tish to‘qimalarining kariesini va uning asoratlarini rivojlanishining pasayishiga olib keladi va shu bilan potensial tish davolash xarajatlarini kamaytiradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi: ishlab chiqilgan profilaktika sxemasi karies va karies asoratlari bilan kasallangan tishlar sonini kamaytiradi, karies asoratlarini davolash xarajatlarini kamaytiradi, stomatologik tashriflar sonini o‘rtacha ikki martaga qisqartiradi va 650000 so‘m tejamkorlikni ta’minlaydi. Xulosa: kariesga moyillikni bashorat qilish va tavsiya etilgan profilaktika sxemasini o‘z vaqtida qo‘llash karies bilan kasallanish ko‘rsatkichining 10,9 barobar kamayishiga olib keldi.
uchinchi ilmiy yangilik: breket-tizimlarni uzoq muddat taqish natijasida og‘iz bo‘shlig‘ida sIgA darajasining pasayishi bilan kechuvchi lokal ikkilamchi immunitet tanqisligi rivojlanib, shartli-patogen mikroflora faollashishi va parodont yallig‘lanish kasalliklarining progressiyasi kuzatilishi aniqlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: olingan ma’lumotlar mahalliy dori-darmonlar va og‘iz bo‘shlig‘i gigienasi vositalaridan foydalanish imkonini beradi, bu esa tish kariesi va yallig‘lanishli parodontal kasalliklar xavfini kamaytiradi va shu bilan ortodontik davolashda asoratlarning oldini oladi va uning natijalarini buzmaydi. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy etilishi: olingan ilmiy natijalar  Samarqand viloyat stomatologiya klinikasi (2024 yil 8 iyuldagi 50-sonli buyruq) va Farg‘ona viloyat stomatologiya shifoxonasi (2024 yil 5 iyuldagi 54-sonli buyruq) amaliyotiga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi: ortodontik bemorlarning og‘iz bo‘shlig‘ida aniqlangan mikroorganizmlarning sezgirligini hisobga olgan holda dori vositalarini qo‘llash tishlar qattiq to‘qimalar kariesi va ularning asoratlari, yallig‘lanishli parodontal kasalliklarni rivojlanish xavfini kamaytiradi va xarajatlarni tejashga olib keladi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi: tadqiqot natijalariga ko‘ra, ishlab chiqilgan profilaktika sxemasi karies jarayoni va karies asoratlari bilan kasallangan tishlar sonining kamayishiga, parodontal kasalliklar va ularning asoratlari kamayishiga olib keladi hamda karies va parodontal kasalliklarning asoratlarini davolash uchun moddiy xarajatlarni kamaytirishga imkon beradi, shifokorlarga tashriflar sonini o‘rtacha 10ga kamaytiradi va 3350000 so‘m tejamkorlikni ta’minlaydi. Xulosa: ortodontik davolashda karies va parodontal kasalliklarning oldini olish bo‘yicha tavsiya etilgan sxema qo‘llanilishi natijasida og‘iz bo‘shlig‘i gigienasi ko‘rsatkichlari o‘rtacha 77,3% ga yaxshilandi, parodontal yallig‘lanish 37,8% ga kamaydi va milklardan qon ketish holatlari 4,8 baravar qisqardi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: tish-jag‘ anomaliyalari va ortodontik apparatlarning qo‘shma ta’siri natijasida og‘iz bo‘shlig‘i mikrobiologik muvozanatining buzilishi ortiqcha bakterial o‘sish sindromi shakllanishi va bemorlar stomatologik holatining yomonlashishiga sabab bo‘lishi isbotlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: olingan ma’lumotlar mahalliy dori-darmonlar va og‘iz bo‘shlig‘i gigienasi vositalaridan foydalanish imkonini beradi, bu esa tish kariesi va yallig‘lanishli parodontal kasalliklar xavfini kamaytiradi va shu bilan ortodontik davolashda asoratlarning oldini oladi va uning natijalarini buzmaydi. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy etilishi: olingan ilmiy natijalar  Samarqand viloyat stomatologiya klinikasi (2024 yil 8 iyuldagi 50-sonli buyruq) va Farg‘ona viloyat stomatologiya shifoxonasi (2024 yil 5 iyuldagi 54-sonli buyruq) amaliyotiga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi: ortodontik bemorlarning og‘iz bo‘shlig‘ida aniqlangan mikroorganizmlarning sezgirligiga moslashtirilgan dori vositalaridan foydalanish karies kelib chiqishi tish qattiq to‘qimalarining kasalliklari va ularning asoratlari, yallig‘lanishli periodontal kasalliklarning rivojlanish xavfini kamaytiradi va moddiy resurslarni tejash imkonini beradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi: ishlab chiqilgan profilaktika sxemasi karies jarayoni va karies asoratlari bilan kasallangan tishlar sonining kamayishiga, parodontal kasalliklar va ularning asoratlari kamayishiga olib keladi hamda karies va parodontal kasalliklarning asoratlarini davolash uchun moddiy xarajatlarni kamaytirishga imkon beradi, shifokorlarga tashriflar sonini o‘rtacha 10ga kamaytiradi va 3350000 so‘m tejamkorlikni ta’minlaydi. Xulosa: og‘iz bo‘shlig‘i gigienasining yomonlashuvi, og‘iz mikrobiotasi hamda og‘iz suyuqligining kislota-ishqor muvozanatidagi o‘zgarishlar, turli ortodontik asboblardan foydalanish va tish qattiq to‘qimalari kariesining tarqalishi hamda intensivligi o‘rtasida o‘zaro bog‘liqlik aniqlandi.