Абдуганиева Арофат Ермахаматовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертатсияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Ўткир ичак инфекцияларининг эпидемиологик хусусиятлари тахлили асосида профилактик чора-тадбирларни оптималлаштириш», 14.00.43 – Профилактик тиббиёт (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.4.PhD/Тib5264.
Илмий раҳбар: Фаттахов Нусратулло Хамидуллаевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти, PhD.06/2025.27.12.Тib.21.02.
Расмий оппонентлар: Турсунов Хатам Хасанбаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Болтабоев Улуғбек Абдусалимович, тиббиёт фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Абу Али Ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
II. Тадқиқотнинг мақсади: ўткир ичак инфекцияларининг замонавий кўринишларини тавсифлаш ҳамда эпидемиологик таҳлили асосида профилактик чора-тадбирларни оптималлаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Фарғона вилоятида ўткир ичак инфекциялари тузилмасида юқори контагиозли Norovirus (GII genotiplari), Rotavirus A (G9, G12 shtammlari), Astrovirus, Sapovirus, Adenovirus F40/F41, Aichivirus (Kobuvirus) va Human bocavirus enterotrop вирусларнинг етакчи этиологик омил сифатида инфекцияни қўзғатувчи ва эпидемик жараённи шакллантирувчи роли аниқланган;
ўткир ичак инфекциялари тузилмасида юқори контагиозли вирус агентларининг ичак эпителийсига тропизми, энтероцитларда интенсив репликацияси ва ситопатик таъсири қилиши орқали энтероцит деструкцияси, дисахаридаз етишмовчилиги, секретор IgA ва интерферонлар нисбий самарасиз фаоллашуви ҳамда яллиғланиш медиаторлари каскадининг кучайиши натижасида интоксикация ривожланиб, инфекцион жараён шаклланиши патогенетик жиҳатдан асосланган;
ўткир ичак инфекциялари касаллигида бир вақтнинг ўзида 8 та вирус ва бактерия қўзғатувчиларини аниқловчи молекуляр диагностика клиник амалиётга тадбиқ этилиб касалликни яширин даврда верификация қилиш ва стационар даволаниш муддатини (койка-кунини) қисқартириш имконини берувчи юқори самарали диагностик усул сифатида асосланган;
мослаштирилган SIRS эпидемиологик-математик модели ўткир ичак инфекцияларининг эпидемик жараёни трансформациясини прогнозлаш, ўтказилаётган профилактик тадбирларнинг прогностик самарадорлигини миқдорий кўрсаткичларда верификациялаш ҳамда аҳолининг демографик ва ижтимоий детерминантлари асосида хавф гуруҳларини стратификациялаш имконини бериши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Фарғона вилоятида ўткир ичак инфекциялари билан оғриган беморларнинг клиник-эпидемиологик, лаборатор ташҳисот текширув усуллари кўрсаткичлари кўра:
биринчи илмий янгилик:  Фарғона вилоятида ўткир ичак инфекциялари тузилмасида юқори контагиозли Norovirus (GII genotiplari), Rotavirus A (G9, G12 shtammlari), Astrovirus, Sapovirus, Adenovirus F40/F41, Aichivirus (Kobuvirus) va Human bocavirus enterotrop вирусларнинг етакчи этиологик омил сифатида инфекцияни қўзғатувчи ва эпидемик жараённи шакллантирувчи роли аниқланганлиги бўйича таклифлар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан  йилнинг  29-майдаги №01-02/u-t-07-сон билан тасдиқланган «Ўткир бактериал ва вирусли ичак инфекцияларида лаборатор таҳлилни олиб бориш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Фарғона вилоят соғлиқни сақлаш бошқармаси бўйича 26.11.2024 йилдаги 111-сон ҳамда Фарғона вилоят 2-сонли юқумли касалликлар шифохонасининг 16.01.2024 йилдаги 9А–сонли ва Марғилон  шаҳар юқумли касалликлар шифохонасининг 05.01.2024 йилдаги 3К-сонли буйруқлари билан  клиник амалиётга тадбиқ этилган. Ижтимоий самарадорлиги: ўткир ичак инфекцияларини эрта ташҳислашга, оғир даражадаги сувсизланишни  олдини олишга қаратилган  тиббий хизмат сифатини оширишдан иборат. Иқтисодий самарадорлиги: 1 беморнинг ўртача даволаниш давомийлиги бактериологик таҳлилдан сўнг даволаниш учун тадқиқотда кўрсатиб ўтилган 4,5 кундан PZR тестидан кейин 3,9 кунга қисқарган;
иккинчи илмий янгилик: ўткир ичак инфекциялари тузилмасида юқори контагиозли вирус агентларининг ичак эпителийсига тропизми, энтероцитларда интенсив репликацияси ва ситопатик таъсири қилиши орқали энтероцит деструкцияси, дисахаридаз етишмовчилиги, секретор IgA ва интерферонлар нисбий самарасиз фаоллашуви ҳамда яллиғланиш медиаторлари каскадининг кучайиши натижасида интоксикация ривожланиб, инфекцион жараён шаклланиши патогенетик жиҳатдан асосланганлиги бўйича таклифлар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан  йилнинг  29-майдаги №01-02/u-t-07-сон билан тасдиқланган «Ўткир бактериал ва вирусли ичак инфекцияларида лаборатор таҳлилни олиб бориш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Фарғона вилоят соғлиқни сақлаш бошқармаси бўйича 26.11.2024 йилдаги 111-сон ҳамда Фарғона вилоят 2-сонли юқумли касалликлар шифохонасининг 16.01.2024 йилдаги 9А–сонли ва Марғилон  шаҳар юқумли касалликлар шифохонасининг 05.01.2024 йилдаги 3К-сонли буйруқлари билан  клиник амалиётга тадбиқ этилган. Ижтимоий самарадорлиги: Профилактик чора-тадбирларнинг оптималлаштирилиши инфекцион жараён шаклланишини тўхтатади ва касалланиш даражасини камайтиришга эришилади. Иқтисодий самарадорлиги: касалликнинг диагностикаси, даволаш ва профилактикаси билан боғлиқ харажатларининг камайишига эришилади.
учинчи илмий янгилик: ўткир ичак инфекциялари касаллигида бир вақтнинг ўзида 8 та вирус ва бактерия қўзғатувчиларини аниқловчи молекуляр диагностика клиник амалиётга тадбиқ этилиб касалликни яширин даврда верификация қилиш ва стационар даволаниш муддатини (койка-кунини) қисқартириш имконини берувчи юқори самарали диагностик усул сифатида асосланганлиги бўйича таклифлар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан  йилнинг  29-майдаги №01-02/u-t-07-son билан тасдиқланган «Ўткир бактериал ва вирусли ичак инфекцияларида лаборатор таҳлилни олиб бориш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Фарғона вилоят соғлиқни сақлаш бошқармаси бўйича 26.11.2024 йилдаги 111-сон ҳамда Фарғона вилоят 2-сонли юқумли касалликлар шифохонасининг 16.01.2024 йилдаги 9А–сонли ва Марғилон  шаҳар юқумли касалликлар шифохонасининг 05.01.2024 йилдаги 3К-сонли буйруқлари билан  клиник амалиётга тадбиқ этилган. Ижтимоий самарадорлиги: ЎИИни эрта ташхислашда ПЗРнинг юқори самарадорлиги аниқланди. Иқтисодий самарадорлиги: натижани олиш муддати 12 соатгача қисқарди, касалхонада ётиш давомийлиги 0,6-0,9 кунга, даволаниш харажатлари эса 13,8-15,4% га қисқарди.
тўртинчи илмий янгилик: мослаштирилган SIRS эпидемиологик-математик модели ўткир ичак инфекцияларининг эпидемик жараёни трансформациясини прогнозлаш, ўтказилаётган профилактик тадбирларнинг прогностик самарадорлигини миқдорий кўрсаткичларда верификациялаш ҳамда аҳолининг демографик ва ижтимоий детерминантлари асосида хавф гуруҳларини стратификациялаш имконини бериши исботланганлиги бўйича таклифлар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан  йилнинг  29-майдаги №01-02/u-t-07-сон билан тасдиқланган «Ўткир бактериал ва вирусли ичак инфекцияларида лаборатор таҳлилни олиб бориш» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Фарғона вилоят соғлиқни сақлаш бошқармаси бўйича 26.11.2024 йилдаги 111-сон ҳамда Фарғона вилоят 2-сонли юқумли касалликлар шифохонасининг 16.01.2024 йилдаги 9А–сонли ва Марғилон  шаҳар юқумли касалликлар шифохонасининг 05.01.2024 йилдаги 3К-сонли буйруқлари билан  клиник амалиётга тадбиқ этилган. Ижтимоий самарадорлиги: касалликга эрта ташхис қўйиш, изоляция қилиш шароитида инфекциянинг юқиш коэффициенти пасаяди. Иқтисодий самарадорлиги: Соғайиш тезлигининг ошиши (p2 > 0,5) инфекциянинг тўлиқ элиминациясига ҳисса қўшади, бу эса профилактиканинг потенциал 100% самарадорлигини кўрсатади.