Абдулхафизов Абдурахмон Абдурасул ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси хақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Мигреноз инсультнинг предикторлари ва юқори хавф гуруҳидаги шахслар учун профилактик тадбирлар”, 14.00.43 – Профилактик тиббиёт (тиббиёт фанлари)
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Tib6153.
Илмий раҳбар: Мурадимова Альфия Рашидовна, тиббиёт фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами, Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти, PhD.06/2025.27.12.Tib.21.02.
Расмий оппоненетлар: Суяркулова Мадҳия Эркиновна, тиббиёт фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент; Алижанова Дурдона Абдуллажановна, тиббиёт фанлари бўйича фан доктори (DSc), доцент.
Етакчи ташкилот: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: мигренли инсультнинг асосий предикторларини аниқлаш ва унинг ривожланиш хавфи юқори бўлган шахслар учун самарали профилактика чораларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
мигреноз инсульт ёш ва меҳнатга лаёқатли аёлларда юкори дозадаги эстрогенлар эндотелиал функцияга салбий таъсири натижасида азот оксиди (NO) синтезининг камайиши, проинфламатор ситокинлар фаоллигининг ошиши ва тромбоцитлар агрегациясининг кучайиши CSD тўлқинининг осонроқ юзага келишига ва давомли вазоспазм механизмларини фаоллаштириши орқали мигреноз инсульт ривожланиш хавфини патогенетик жиҳатдан кескин ошириши аниқланган; 
мигреноз инсультда кортикал спрединг депрессия (CSD) ва транзитор вазоспазмдан кейинги реперфузия ҳамда коллатерал қон айланишининг юқори функционал заҳираси неврологик дефицитнинг енгил ва ўртача даражада (NIHSS 0-15 балл) кечишини таъминловчи ижобий прогностик омиллар сифатида асосланган ва беморларда функционал тикланиш имкониятлари юқорилигини (Ренкин 0-2 балл) олдиндан айтиш ҳамда индивидуал реабилитация ва иккиламчи профилактика чораларини оптималлаштириш имконини бериши асосланган;
аурали мигрень билан оғриган беморларда қон ивиш вақти ва АЧТВ қисқаргани ва фибриноген даражаси ошгани натижасида гиперкоагуляцион ҳолат шаклланиши мигреноз инсульт ривожланишининг асосий предиктори сифатида исботланган ва ишемик асоратларнинг олдини олиш ва профилактик скрининг ўтказиш заруратини патогенетик жиҳатдан асосланган; 
аурали мигрень билан оғриган аёлларда қон зардобидаги эндотелин-1 (ЭТ-1) миқдорининг патологик ортиши (≥ 12,0 fmol/l) церебрал ангиоспазм ва маҳаллий ишемия шаклланишининг асосий детерминанти ҳамда мигреноз инсультнинг эрта диагностик маркери сифатида исботланган, ва қон айланиш тизимининг эндотелинергик реакцияларини назорат қилиш орқали ишемик асоратлар хавфини юқори бўлган беморларни профилактик скрининг қилиш ва индивидуал прогнозлаш зарурати исботланган;
мигреноз инсультда доминант ярим шардаги юқори метаболик фаоллик ва вазореактивлик натижасида ишемик ўзгаришларнинг асосан чап ўрта мия артерияси ҳавзасида локализацияланиши ҳамда тепа ва энса бўлакларининг медиал қисмларида локал ишемик ўчоқлар шаклланиши патогенетик жиҳатдан асосланган ва мазкур нейрогемодинамик ва лаборатор маркерлар асосида ишлаб чиқилган бинар логистик регрессия модели ёш аёлларда ишемик асоратлар хавфини индивидуал баҳолаш, беморларни тиббий скрининг жараёнида табақалаштириш ва юқори аниқликдаги эрта профилактикани таъминлаш имконини бериши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Мигреноз инсульт билан оғриган беморларда олинган клиник-неврологик, нейропсихологик, биокимёвий, допплерографик ва нейровизуализацион кўрсаткичлар асосида: 
биринчи илмий янгилик: мигреноз инсульт ёш ва меҳнатга лаёқатли аёлларда юкори дозадаги эстрогенлар эндотелиал функцияга салбий таъсири натижасида азот оксиди (NO) синтезининг камайиши, проинфламатор ситокинлар фаоллигининг ошиши ва тромбоцитлар агрегациясининг кучайиши CSD тўлқинининг осонроқ юзага келишига ва давомли вазоспазм механизмларини фаоллаштириши орқали мигреноз инсульт ривожланиш хавфини патогенетик жиҳатдан кескин ошириши аниқланган. Мазкур натижалар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Илмий кенгашининг 2025-йил 04-июлдаги 01-02/u-t-68-son қарори билан тасдиқланган “Аурали мигрень билан касалланган беморларда мигренли инсультни эрта ташхислашни оптималлаштириш” мавзусидаги услубий тавсияномага киритилган. Тақдим этилган таклифлар Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Фарғона филиали (07.07.2025-йилдаги 74/1-сонли буйруқ) ҳамда Андижон давлат тиббиёт институти Юсуф Отабеков номидаги клиникаси (28.08.2025-йилдаги 111 i/sh-сонли буйруқ) амалиётига жорий этилган. Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025-йил 2-декабрдаги 20/11-сон хулосаси билан тасдиқланган. Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилган диагностик ёндашув мигреноз инсульт ривожланишини эрта прогноз қилиш имконини беради ҳамда инсультдан кейинги асоратлар сифатида депрессия, когнитив ва психоэмоционал бузилишлар ривожланиш хавфини камайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: когнитив бузилишларни комплекс ташхислаш учун таклиф этилган алгоритмни жорий этиш анъанавий усулга нисбатан иқтисодий самарадорликни ошириш имконини беради: иқтисодий самарадорлик коэффициенти К = 0,5 бўлганда битта бемор учун 620000 сўмни, 65 кишидан иборат бутун контингент учун эса 40300000 сўмни ташкил этади, бу эса ушбу усулни клиник амалиётда қўллашнинг оқилоналиги ва мақсадга мувофиқлигини тасдиқлайди. Бу таклиф этилган усулларнинг нафақат клиник самарадорлигини, балки уларнинг иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқлигини ҳам тасдиқлайди. Хулоса: таклиф этилган диагностик ёндашув ёш аёлларда эстроген билан индукцияланган эндотелиал дисфункциянинг CSD, вазоспазм ҳамда мигреноз инсульт ривожланиш хавфи ортишидаги ролини тасдиқлайди. 
иккинчи илмий янгилик: мигреноз инсультда кортикал спрединг депрессия (CSD) ва транзитор вазоспазмдан кейинги реперфузия ҳамда коллатерал қон айланишининг юқори функционал заҳираси неврологик дефицитнинг енгил ва ўртача даражада (NIHSS 0-15 балл) кечишини таъминловчи ижобий прогностик омиллар сифатида асосланган ва беморларда функционал тикланиш имкониятлари юқорилигини (Ренкин 0-2 балл) олдиндан айтиш ҳамда индивидуал реабилитация ва иккиламчи профилактика чораларини оптималлаштириш имконини бериши асосланган. Олинган натижалар неврологик кўринишларнинг хусусиятларини яхшироқ тушунишга имкон берди. Мазкур натижалар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Илмий кенгашининг 2025-йил 04-июлдаги 01-02/u-t-68-сон қарори билан тасдиқланган “Аурали мигрень билан касалланган беморларда мигренли инсультни эрта ташхислашни оптималлаштириш” мавзусидаги услубий тавсияномага киритилган. Тақдим этилган таклифлар Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Фарғона филиали (07.07.2025-йилдаги 74/1-сонли буйруқ) ҳамда Андижон давлат тиббиёт институти Юсуф Отабеков номидаги клиникаси (28.08.2025-йилдаги 111 i/sh-сонли буйруқ) амалиётига жорий этилган. Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025-йил 2-декабрдаги 20/11-сон хулосаси билан тасдиқланган. Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилган диагностик усул мигреноз инсульт кечишини прогнозлашни яхшилашга, қулай прогнозга эга беморларни ажратишга ҳамда индивидуал реабилитацияни оптималлаштиришга имкон беради. Иқтисодий самарадорлиги: когнитив бузилишларни комплекс ташхислаш учун таклиф этилган алгоритмни жорий этиш анъанавий усулга нисбатан иқтисодий самарадорликни ошириш имконини беради: битта бемор учун 620000 сўмни, 65 кишидан иборат бутун контингент учун эса 40300000 сўмни ташкил этади, бу эса ушбу усулни клиник амалиётда қўллашнинг оқилоналиги ва мақсадга мувофиқлигини тасдиқлайди. Хулоса: таклиф этилган диагностик ёндашув беморларда когнитив бузилишларни комплекс баҳолашда юқори иқтисодий самарадорликни намоён этади, анъанавий усуллар билан солиштирганда диагностика харажатларини сезиларли даражада камайтиришга имкон беради ва унинг клиник амалиётга жорий этилишининг рационаллиги ҳамда мақсадга мувофиқлигини тасдиқлайди.
учинчи илмий янгилик: аурали мигрень билан оғриган беморларда қон ивиш вақти ва АЧТВ қисқаргани ва фибриноген даражаси ошгани натижасида гиперкоагуляцион ҳолат шаклланиши мигреноз инсульт ривожланишининг асосий предиктори сифатида исботланган ва ишемик асоратларнинг олдини олиш ва профилактик скрининг ўтказиш заруратини патогенетик жиҳатдан асосланган. Мазкур натижалар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Илмий кенгашининг 2025-йил 04-июлдаги 01-02/u-t-68-сон қарори билан тасдиқланган “Аурали мигрень билан касалланган беморларда мигренли инсультни эрта ташхислашни оптималлаштириш” мавзусидаги услубий тавсияномага киритилган. Тақдим этилган таклифлар Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Фарғона филиали (07.07.2025-йилдаги 74/1-сонли буйруқ) ҳамда Андижон давлат тиббиёт институти Юсуф Отабеков номидаги клиникаси (28.08.2025-йилдаги 111 i/sh-сонли буйруқ) амалиётига жорий этилган. Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025-йил 2-декабрдаги 20/11-сон хулосаси билан тасдиқланган. Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилган диагностик усул мигрень аураси билан оғриган беморларда гиперкоагуляцион ўзгаришларни ўз вақтида аниқлаш имконини беради, бу эса ишемик асоратларнинг эрта профилактикасини таъминлайди, мигреноз инсульт хавфини камайтиради ва меҳнатга лаёқатли аҳоли ўртасида ногиронлик даражасини пасайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: когнитив бузилишларни комплекс ташхислаш учун таклиф этилган алгоритмни жорий этиш анъанавий усулга нисбатан иқтисодий самарадорликни ошириш имконини беради: иқтисодий самарадорлик битта бемор учун 620000 сўмни, 65 кишидан иборат бутун контингент учун эса 40300000 сўмни ташкил этади, бу эса ушбу усулни клиник амалиётда қўллашнинг оқилоналиги ва мақсадга мувофиқлигини тасдиқлайди. Хулоса: таклиф этилган диагностик усул гиперкоагуляцион ҳолат мигреноз инсультнинг муҳим предиктори эканлигини тасдиқлайди, бу эса мигрень аураси билан оғриган беморларда профилактик скрининг ўтказиш зарурлигини асослайди.
тўртинчи илмий янгилик: аурали мигрень билан оғриган аёлларда қон зардобидаги эндотелин-1 (ET-1) миқдорининг патологик ортиши (≥ 12,0 fmol/l) церебрал ангиоспазм ва маҳаллий ишемия шаклланишининг асосий детерминанти ҳамда мигреноз инсультнинг эрта диагностик маркери сифатида исботланган, ва қон айланиш тизимининг эндотелинергик реакцияларини назорат қилиш орқали ишемик асоратлар хавфини юқори бўлган беморларни профилактик скрининг қилиш ва индивидуал прогнозлаш зарурати исботланган. Мазкур натижалар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Илмий кенгашининг 2025-йил 04-июлдаги 01-02/u-t-68-сон қарори билан тасдиқланган “Аурали мигрень билан касалланган беморларда мигренли инсультни эрта ташхислашни оптималлаштириш” мавзусидаги услубий тавсияномага киритилган. Тақдим этилган таклифлар Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Фарғона филиали (07.07.2025-йилдаги 74/1-сонли буйруқ) ҳамда Андижон давлат тиббиёт институти Юсуф Отабеков номидаги клиникаси (28.08.2025-йилдаги 111 i/sh-сонли буйруқ) амалиётига жорий этилган. Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025-йил 2-декабрдаги 20/11-сон хулосаси билан тасдиқланган. Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилган диагностик усул мигрень аураси билан оғриган аёлларда эндотелин-1 даражасининг ошишини аниқлаш имконини беради, бу эса церебрал ангиоспазм ва ишемик асоратлар хавфини эрта диагностика қилишни таъминлайди, мигреноз инсульт учрашиш частотасини камайтиради ва юқори хавф гуруҳида профилактикани яхшилайди. Иқтисодий самарадорлиги: когнитив бузилишларни комплекс ташхислаш учун таклиф этилган алгоритмни жорий этиш анъанавий усулга нисбатан иқтисодий самарадорликни ошириш имконини беради: иқтисодий самарадорлик коэффициенти К = 0,5 бўлганда бир бемор учун 620000 сўмни, 65 кишидан иборат бутун контингент учун эса 40300000 сўмни ташкил этади, бу эса ушбу усулни клиник амалиётда қўллашнинг оқилоналиги ва мақсадга мувофиқлигини тасдиқлайди. Хулоса: таклиф этилган диагностик усул эндотелин-1 даражасининг ошиши (≥ 12,0 fmol/l) ангиоспазм ва локал ишемиянинг эрта белгиси эканлигини тасдиқлайди, бу эса уни профилактик скрининг ва мигреноз инсульт хавфини индивидуал прогнозлашда қўллашнинг асосланганлигини кўрсатади.
бешинчи илмий янгилик: мигреноз инсультда доминант ярим шардаги юқори метаболик фаоллик ва вазореактивлик натижасида ишемик ўзгаришларнинг асосан чап ўрта мия артерияси ҳавзасида локализацияланиши ҳамда тепа ва энса бўлакларининг медиал қисмларида локал ишемик ўчоқлар шаклланиши патогенетик жиҳатдан асосланган ва мазкур нейрогемодинамик ва лаборатор маркерлар асосида ишлаб чиқилган бинар логистик регрессия модели ёш аёлларда ишемик асоратлар хавфини индивидуал баҳолаш, беморларни тиббий скрининг жараёнида табақалаштириш ва юқори аниқликдаги эрта профилактикани таъминлаш имконини бериши исботланган.  Мазкур натижалар Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти Илмий кенгашининг 2025-йил 04-июлдаги 01-02/u-t-68-сон қарори билан тасдиқланган “Аурали мигрень билан касалланган беморларда мигренли инсультни эрта ташхислашни оптималлаштириш” мавзусидаги услубий тавсияномага киритилган. Тақдим этилган таклифлар Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Фарғона филиали (07.07.2025-йилдаги 74/1-сонли буйруқ) ҳамда Андижон давлат тиббиёт институти Юсуф Отабеков номидаги клиникаси (28.08.2025-йилдаги 111 i/sh-сонли буйруқ) амалиётига жорий этилган. Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025-йил 2-декабрдаги 20/11-сон хулосаси билан тасдиқланган. Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилган диагностик усул ёш аёлларда ишемик зарарланиш зоналарини эрта аниқлашни ва индивидуал хавфни баҳолашни яхшилаш имконини беради, бу эса асоратларнинг ўз вақтида олдини олишга, ногиронлик даражасини камайтиришга ҳамда скрининг самарадорлигини оширишга хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: когнитив бузилишларни комплекс ташхислаш учун таклиф этилган алгоритмни жорий этиш анъанавий усулга нисбатан иқтисодий самарадорликни ошириш имконини беради: иқтисодий самарадорлик коэффициенти К = 0,5 бўлганда бир бемор учун 620000 сўмни, 65 кишидан иборат бутун контингент учун эса 40300000 сўмни ташкил этади, бу эса ушбу усулни клиник амалиётда қўллашнинг оқилоналиги ва мақсадга мувофиқлигини тасдиқлайди. Хулоса: ишлаб чиқилган математик моделни мигрень аураси билан оғриган беморларда ишемик инсультни прогноз қилишда қўллаш текширувларни оптималлаштириш ва беморларни мақсадли мониторинг қилиш ҳисобига диагностиканинг иқтисодий самарадорлигини ошириш имконини беради.

Yangiliklarga obuna bo‘lish