Холиқов Сулаймон Ўткир уғлининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Қишлоқ жойларда хотин-қизлар бандлигини таъминлаш орқали камбағалликни камайтиришнинг институционал асослари”, 08.00.01 – “Иқтисодиёт назарияси” (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.1.PhD/Iqt3901.
Илмий раҳбар: Худойқулов Садирдин Каримович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат аграр университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/2025.27.12.I.23.02.
Расмий оппонентлар: Набиев Элшод Ганиевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор, Бекмурадов Нурали Холматович, иқтисодиёт фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: ТМC институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади қишлоқ жойларда хотин-қизлар бандлигини таъминлаш орқали камбағалликни қисқартиришнинг институционал асослари доирасида илмий асосланган хулоса ва таклифларни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
назарий-услубий ёндашувга кўра, “қишлоқ ишсиз хотин-қизлари” тушунчасининг иқтисодий мазмуни қишлоқ жойларида яшаб, фаол тарзда иш қидираётган, бироқ иш ўрни ва даромадига эга бўлмаган аёлларнинг бандликка кириш имкониятини белгиловчи омиллар мажмуасига таянувчи “кўп ўлчовли меҳнат бозори тўсиқлари” орқали идентификация қилиш жиҳатидан такомиллаштирилган;
“Камбағал оилалар реестри”га киритилган хотин-қизлардан ташқари, қишлоқ жойларида расмий даромадга эга бўлмаган, аммо фаол иш қидираётган хотин-қизларни “Меҳнацевар аёл” дастури орқали қамраб олиб, уларнинг бандлигини таъминлашга хизмат қилувчи институционал механизм таклиф этилган;
қишлоқ жойларидаги ишсиз аёлларни гастротуризм ва миллий-амалий марказларида “ваучер” асосида касб-ҳунарга ўқитишда ваучер маблағининг бир қисмини ўқув курсини якунлашга, асосий қисмини эса сертификат олиш, 3–6 ой ичида ишга жойлашиш ва даромадга эга бўлиш натижаларига боғлайдиган “натижага боғланган тўлов” тизими асослаб берилган;
хотин-қизлар бандлиги динамикасининг узоқ муддатли тенденсияси ва унга таъсир этувчи омилларни баҳолашга хизмат қилувчи эконометрик модел ишлаб чиқилиб, унда қишлоқ хотин-қизлар бандлиги, улар орасида тадбиркорлик улуши, оилавий юкламалар ҳажми ва касбий тайёргарлик дифференцияциясининг истиқбол параметрлари аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Қишлоқ хотин-қизларини самарали иш билан таъминлаш асосида уларнинг меҳнатга, оилага, жамиятга бўлган муносабатларини янада мазмундор қилиш юзасидан ишлаб чиқилган илмий таклиф ва амалий тавсиялар асосида:
назарий-услубий ёндашувга кўра “қишлоқ ишсиз хотин-қизлари” тушунчасининг иқтисодий мазмунини қишлоқ жойларида яшаб, фаол тарзда иш қидираётган, лекин иш ўрни ва даромадига эга бўлмаган аёлларни ишга кириш имкониятини белгилайдиган омиллар мажмуасига таянадиган “кўп ўлчовли меҳнат бозори тўсиқлари” орқали идентификация қилиш жиҳатидан такомиллаштириш билан боғлиқ назарий-услубий ишланмалардан Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги ходимларининг малакасини ошириш маркази тингловчиларини ўқитишда фойдаланилди (Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2026-йил 9-апрелдаги 01/00-03/10-3656-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида аёлларни ишга кириш имкониятини белгилайдиган омиллар мажмуасига таянадиган “кўп ўлчовли меҳнат бозори тўсиқлари” орқали идентификация қилиш жиҳатидан такомиллаштирилган “қишлоқ ишсиз хотин-қизлари” тушунчаси бўйича назарий билимларни кенгайтириш имкони яратилган.
“Камбағал оилалар реестри”га киритилган хотин-қизлардан ташқари, қишлоқ жойларида расмий даромадга эга бўлмаган, аммо фаол иш қидираётган хотин-қизларни “Меҳнацевар аёл” дастури орқали қамраб олиб, бандлигини таъминлаш юзасидан таклифии Бандлик вазирлиги томонидан аҳолини иш билан таъминлаш дастурини ишлаб чиқишда фойдаланилди (Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2026-йил 9-апрелдаги 01/00-03/10-3656-сонли маълумотномаси). Ушбу илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши ишсиз қишлоқ хотин-қизлар бандлигини оширишда ёрдамчи иқтисодий ресурслардан фойдаланиш имконини берган.
Қишлоқ жойларидаги ишсиз аёлларни гастротуризм ва миллий-амалий марказларида “ваучер” асосида касб-ҳунарга ўқитишда ваучер маблағининг бир қисмини ўқув курсни тугатишда, асосий қисмини эса сертификат олиш ва 3-6 ой муддат ичида ишга жойлашиш ва даромадга эга бўлишига боғлаб тўланиши тартибини кўзда тутувчи “натижага боғланган тўлов” тизими орқали хотин-қизларнинг ўзини ўзи банд қилиши даражасини ошириш таклифи Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги томонидан Чимбой туманидаги ККМ ҳузурида “Этнотуризм масканини ташкил этиш” лойиҳаси (ВМнинг 705-Ф фармойиши) ишлаб чиқишда фойдаланилди (Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2026-йил 9-апрелдаги 01/00-03/10-3656-сонли маълумотномаси). Таклифнинг амалиётга татбиқ этилиши агротуризм бизнес марказлари сонининг ортиши, улар фаолияти самарадорлигининг ошиши, вилоятга маҳаллий ва чет эл туристлари сонининг кўпайиши, қишлоқ ишсиз хотин-қизларининг иш билан таъминланиши, оилаларининг турмуш даражаси ошиши ҳамда уларда касбий тайёргарликка қизиқишнинг кучайишига имкон берган.
Хотин-қизлари бандлиги динамикасининг узоқ муддатли тенденцияси ва унга таъсир кўрсатувчи омилларнинг эконометрик модели Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “Ўрмон фонди ерларидан самарали фойдаланиш орқали Ижтимоий реестрга киритилган аҳоли бандлигини таʼминлаш ва уларнинг даромадини ошириш чора-тадбирлари тўгʻрисида” 2025-йил 18-декабрдаги 798-сонли қарорини ишлаб чиқишда самарали фойдаланилди (Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2026-йил 9-апрелдаги 01/00-03/10-3656-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида қишлоқ хотин-қизлар бандлиги, улар орасида тадбиркорлик улушининг ошиши, оилавий юкламалар ҳажмининг кенгайиши, аҳоли орасида касбий тайёргарлик дифференциацияси чуқурлашишининг истиқбол параметрлари аниқланган.