Қурбонов Самандар Пулатовичнинг
фан доктори (DSc) диссертация ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри: «Ўзбекистонда камбағалликни қисқартириш контекстида иш билан унумли бандлик даражасини баҳолашнинг методологик асосларини такомиллаштириш», 08.00.10 – Демография. Меҳнат иқтисодиёти.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.3.DSc/Iqt551.
Илмий раҳбарининг Ф.И.Ш., илмий даража ва унвони: Абдурахманова Гулнора Каландаровна, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги ҳузуридаги Камбағаллик ва меҳнат бозори тадқиқотлари институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Г.В.Плеханов номидаги Россия иқтисодиёт университетининг Тошкент шаҳридаги филиали, DSc.03/2025.27.12.1.24.01   
Расмий оппонентлар: Умурзаков Баходир Хамидович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Арабов Нурали Уралович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Исраилова Дилфуза Каримовна, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: камбағалликни қисқартириш контекстида иш билан унумли бандлик даражасини баҳолашнинг методологик асосларини такомиллаштириш бўйича тавсиялар ва таклифлар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
минтақалар ижтимоий-иқтисодий ривожланиш ҳолати иш билан бандлик, унумли бандлик, иш билан банд камбағаллик, ишсизлик ва унумли бандлик тақчиллиги кўрсаткичлари асосида кластерли тоифалар юқори ўрта ва қуйи даражаларида баҳоланиб, унга кўра унумли бандлик даражасини баҳолашнинг ташкилий-иқтисодий алгоритмик модели таклиф этилган;
иш билан банд шахсларни минимал истеъмоли харажатларига етарли меҳнат даромади, муносиб меҳнат тамойиллари ва иш билан бандлик сифатини ўзида жамлаган иш ҳақи етарлилик индекси (ИW, 0≤ИW≤1) ва унумли бандлик индекси (ИПЕ, 0≤ИПЕ≤1) ва иш билан унумли бандлик тақчиллиги даражаси (ДЕП, фоизда) каби мезонлар ва интеграл кўрсаткичларни киритиш асосида иш билан инклюзив унумли бандликни рағбатлантириш модели ишлаб чиқилган; 
иш билан унумли бандлик даражасини меҳнат бозоридаги истиқболли мақсадлар, тизимли мониторинг ва мувофиқлаштириш асосида доимий баҳолаб бориш камбағаллик даражасини қисқартириш, ишсиз шахсларни  касб-ҳунарга ўқитиш, иш билан банд шахсларнинг касбий кўникма ва малакаларини ривожлантириш асосида меҳнат даромадларини оширишнинг самарали истиқболлари бўйича ташкилий-функсионал модел таклиф этилган; 
иш билан банд, ишсиз, камбағал ва фаровон шахслар кесимида иш берувчилар, касаба уюшмалари, меҳнат ва ижтимоий ҳимоя институтлари фаоллигини тизимли ва стратегик мувофиқлаштиришга асосланган унумли бандлик тақчиллигини қисқартириш механизми таклиф қилинган;
иш билан унумли бандлик даражаси ва унумли бандлик тақчиллигини баҳолаш услубиёти айрим тоифадаги аҳолининг иқтисодий нофаоллик таркибидаги, хусусан ишлаб чиқаришдан ажралган ҳолда таҳсил олаётган ўқувчилар ва талабалар расмий иш билан бандлигидаги сўнгги ўзгаришлар асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбекистонда камбағал-ликни қисқартириш контекстида иш билан унумли бандлик даражасини баҳолашнинг методологик асосларини такомиллаштириш бўйича олинган натижалар асосида: 
ҳудудлар ижтимоий-иқтисодий ривожланиш ҳолати иш билан бандлик, унумли бандлик, иш билан банд камбағаллик, ишсизлик ва унумли бандлик тақчиллиги кўрсаткичлари асосида кластерли тоифалар юқори ўрта ва қуйи даражаларида баҳоланиб, унга кўра унумли бандлик даражасини баҳолашнинг ташкилий-иқтисодий алгоритмик модели Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни  қисқартириш  ва  бандлик  вазирлиги ҳамда унинг ҳудудий бошқармалари фаолиятида бевосита фойдаланиш учун қабул қилинган ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024-йил 23-сентябрдаги   “Камбағалликдан  фаровонлик  сари”  дастурини  амалга ошириш  бўйича биринчи навбатдаги чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-330-сонли Қарори 1-иловасида тасдиқланган “Камбағалликдан фаровонлик сари” дастурини амалга ошириш бўйича биринчи навбатдаги чора-тадбирлар режасида  белгиланганидек, 2024-йил  якунига  қадар 500 минг  нафар аҳолини  камбағалликдан  чиқариш чораларини кўриш юзасидан комплекс чора-тадбирларни амалга оширишда муҳим ижтимоий-иқтисодий кўрсаткич  сифатида  кенг фойдаланилган (Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2024-йил 13-декабрдаги 01/00-12647-сон маълумотномаси). Ушбу таклиф ҳар бир кластернинг ўзига хос хусусиятлари ва ривожланиш даражасидан келиб чиқиб, уларга нисбатан махсус чора-тадбирлар ва стратегиялар ишлаб  чиқилишида аниқлик янада ошишига ҳамда кластерли тоифалар бўйича стратегик чора-тадбирлар ишлаб чиқилишида ҳар бир ҳудуднинг ўзига хос эҳтиёжлари ва салоҳиятини асосли тарзда ҳисобга олинишининг услубий имкониятларини кенгайтиришга муайян даражада хизмат қилган; 
иш билан банд шахсларни минимал истеъмоли харажатларидан юқори  меҳнат даромади, муносиб меҳнат тамойиллари ва иш билан бандлик сифатини ўзида жамлаган иш ҳақи етарлилик индекси (ИW, 0≤ИW≤1) ва унумли бандлик индекси (ИПЕ, 0≤ИПЕ≤1) ва иш билан унумли бандлик тақчиллиги даражаси (ДЕП, фоизда) каби мезонлар ва интеграл кўрсаткичларни киритиш асосида иш билан инклюзив унумли бандликни рағбатлантириш моделидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023-йил “Ўзбекистон-2030” стратегияси тўғрисида”ги ПФ-158-сон Фармони 1-иловаси билан тасдиқланган “Ўзбекистон-2030” Стратегиясининг “Ижтимоий хизматлар кўрсатиш ва камбағалликни қисқарти-ришга бўйича ислоҳотлар” рўйхатида 27-мақсад – мамлакатда 2030-йилга қадар камбағалликка тушиш хавфи мавжуд 4,5 миллион аҳоли даромадини ошириш бўйича тегишли дастурларни ишлаб чиқишда фойдаланилган (Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2024-йил 13-декабрдаги 01/00-12647-сон маълумотномаси). Мазкур модел мамлакатда инклюзив иш билан унумли бандлик ва бандлик даражасини ошириш имкониятларини кенгайтиришга муайян даражада хизмат қилган; 
иш билан унумли бандлик даражасини меҳнат бозоридаги истиқболли мақсадлар, тизимли мониторинг ва мувофиқлаштириш асосида доимий баҳолаб бориш камбағаллик даражасини қисқартириш, ишсиз шахсларни  касб-ҳунарга ўқитиш, иш билан банд шахсларнинг касбий кўникма ва малакаларини ривожлантириш асосида меҳнат даромадларини оширишнинг самарали истиқболлари бўйича ишлаб чиқилган ташкилий-функсионал моделдан   (Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2024-йил 13-декабрдаги 01/00-12647-сон маълумотномаси). Камбағалликни қисқартириш ва бандлик  вазирлиги  тегишли  бошқармалари  ва  Камбағаллик  ва  меҳнат  бозори тадқиқотлари  институти илмий тадқиқотлари фаолиятида “Ўзбекистон-2030” стратегияси  доирасида мамлакатда камбағаллик даражасини қисқартириш, аҳолини даромадли  меҳнат  билан таъминлаш  ва  фуқароларни  касб-ҳунарга  ўқитиш  орқали  замонавий  техника  ва технологиялардан фойдаланиш кўникмаларини ривожлантириш бўйича белгиланган бир қатор  мақсадларга  эришиш  учун  аҳолининг  унумли  бандлиги  даражасини  бўйича ўрганишлар  олиб  бориш,  тизимли  мониторинг  ва  мувофиқлаштиришни  жорий  этишда кенг  фойдаланилган.  Унумли  бандлик  даражасини  динамикасини  асосли  кузатиш  ва баҳолашда  муҳим  ҳисобланган  ташкилий-функсионал  модел  аҳолининг  меҳнат бозоридаги  барқарор  ўрнини  мустаҳкамлаш  ва  юқори  меҳнат  даромадига  эга манбаларни яратишда муҳим аҳамият касб этган.
иш билан банд, ишсиз, камбағал ва фаровон шахслар кесимида иш берувчилар, касаба уюшмалари, меҳнат ва ижтимоий ҳимоя институтлари фаоллигини тизимли ва стратегик мувофиқлаштиришга асосланган унумли бандлик тақчиллигини қисқартириш механизмидан Ўзбекистон Республикаси  Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги томонидан “Камбағалликдан фаровонлик сари” дастурини амалга ошириш бўйича биринчи навбатдаги чора-тадбирлар режаси” ҳамда “Камбағал оилаларга кўмак чораларини ижтимоий шартнома асосида кўрсатиш тартиби”да белгиланган вазифалар ижросини таъминлашда кенг фойланилган (Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2024-йил 13-декабрдаги 01/00-12647-сон маълумотномаси). Ушбу механизм камбағал оилаларнинг меҳнатга лаёқатли ёшдаги меҳнатга лаёқатли аъзоларини ижтимоий шартнома асосида унумли бандлик тақчиллиги таркибидан олиб чиқишдаги имкониятларни 4 баробарга оширса, иқтисодий харажатлар қисқариши кафолатини 2 баробарга оширишга муайян даражада хизмат қилган; 
иш билан унумли бандлик даражаси ва унумли бандлик тақчиллигини баҳолаш услубиёти айрим тоифадаги аҳолининг иқтисодий нофаоллик таркибидаги, хусусан ишлаб чиқаришдан ажралган ҳолда таҳсил олаётган ўқувчилар ва талабалар расмий иш билан бандлигидаги сўнгги ўзгаришлар асосида такомиллаштириш бўйича таклифидан Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022-йил 21-февралдаги “2030-йилгача бўлган даврда барқарор ривожланиш соҳасидаги миллий мақсад ва вазифаларни амалга оширишни жадаллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги 83-сон қарори 1-иловаси (2030 йилгача бўлган даврда барқарор ривожланиш соҳасидаги миллий мақсад ва вазифалар)да Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги масъуллигидаги 8-мақсад, 8.3- ва 8.5-миллий вазифалар ижроси натижадорлигини таъминлашда фойдаланилган (Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2024-йил 13-декабрдаги 01/00-12647-сон маълумотномаси). Мазкур таклиф унумли бандлик тақчиллигини баҳолаш, мониторингини олиб бориш ҳамда камбағаллик хавфи остидаги уй хўжаликлари аъзолари меҳнат даромадларини ошириш тегишли чора-тадбирларни ўз вақтида кўриш имкониятларини кенгайтиришга ва меҳнат ресурслари балансини шакллантиришда айрим тоифадаги иқтисодий нофаолликдаги ўзгаришлар (ишлаб чиқаришдан ажралган ҳолда таҳсил олаётган ўқувчи ва талабалар)  инобатга олиниш имкониятини кенгайтиришга муайян даражада хизмат қилган.