Каххарова Дилоро Жамолиддиновна
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Оғиз бўшлиғи шиллиқ пардаси саратон олди ҳолатлари ва эрта саратонини ташхислаш ва даволашга мултидистсиплинар ёндашув», 14.00.21 – Стоматология ва 14.00.14 – Онкология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.4.DSc/Tib959.
Илмий маслаҳатчи: Камилов Хайдар Пазылович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Полатова Джамиля Шагайратовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиет университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиет университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.06.
Расмий оппонентлар: Гулямов Сурат Саидвалиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Ганиев Абдуаваз Абдулахатович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Соколович Наталья Александровна, тиббиёт фанлари доктори, профессор (Россия).
Етакчи ташкилот: MD Anderson cancer center (АҚШ).
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: хавфли ўсмага айланиш хавфини ва даволаш самарадорлигини баҳолаш моделини яратиш орқали оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватининг саратон олди ҳолатларини ташхислаш ва даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
саратон олди эрозив-ярали шакли билан оғриган беморларда EGFR экспрессиясининг юқори даражаси хавфли ўсма трансформациясининг юқори хавфини кўрсатиши мумкинлиги исботланган;
фаол цитотоксик Т-лимфоцитар реакциянинг кучайиши (CD8 экспрессиясининг ошиши) оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватининг саратон олди зарарланишлари морфологик шаклларининг ривожланиши билан боғлиқлиги ва иммун жавоб фаоллигининг янада яққол намоён бўлишини, бу эса зарарланишнинг оғирроқ шаклларида ўсмага қарши ҳимоянинг кучайишини кўрсатиши исботланган;
саратон олди морфологик шаклининг прогрессиясига қараб CD4 Т-лимфоцитларининг ижобий ҳолатининг пасайиши - оддий шаклдан эрозив-ярали шаклга ўтиши - ёрдамчи иммун тизими функциясининг ёмонлашувини акс эттириши ва янада оғир ҳамда прогрессив саратон олди ўзгаришларининг ривожланиш эҳтимоли юқорилиги билан боғлиқлиги, бу эса уларнинг кейинги малигнизациясига ёрдам бериши исботланган;
онкоген маркерларнинг юқори экспрессияси (p53, EGFR, Кi-67), ОПВ-18 мавжудлиги ва иммун лимфоцитлар (CD8, CD4) даражасининг пасайиши саратон олди шикастланишининг хавфли ўсмаларга айланиш хавфини сезиларли даражада ошириши, бу эса уларнинг йиғиндисидан хавфли ўсма ривожланишининг индивидуал хавфини аниқ башорат қилиш учун фойдаланиш имконини бериши исботланган;
морфологик, молекуляр, вирусологик ва иммунологик параметрларни ўз ичига олган кўп омилли регрессия модели асосида ишлаб чиқилган, амалий жиҳатдан юқори аниқликка (АУC ≈ 1,00) эга эканлиги ва оғиз бўшлиғи шиллиқ қавати саратони ривожланиш хавфи юқори бўлган беморларни эрта аниқлаш учун ишончли восита бўлиб хизмат қилиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватининг саратон олди касалликларини ташхислаш ва консерватив даволаш бўйича олинган илмий натижаларга кўра:
биринчи илмий янгилик: саратон олди эрозив-ярали шакли билан оғриган беморларда EGFR экспрессиясининг юқори даражаси хавфли ўсма трансформациясининг юқори хавфини кўрсатиши мумкинлиги исботланган, Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах филиали онкомаммология бўлимида 2024 йил 29 октябрдаги 32-сонли буйруқ ва Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё филиали онкомаммология бўлимида 2024 йил 15 октябрдаги 88-Т-сонли буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: малигнизатсия хавфини ташхислаш ва башорат қилиш аниқлигини оширишдан иборат бўлиб, бу ўз вақтида аралашувга, касалланишни камайтиришга ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: юқори хавфли беморларни эрта аниқлаш ва даволашни оптималлаштириш орқали даволаш ва профилактика харажатларини камайтириш орқали эришилади, бу эса соғлиқни сақлаш тизими харажатларини камайтиради, давлат бюджети маблағларини 12,5% га тежашга эришилди. Хулоса: саратон олди эрозив-ярали шаклида EGFR экспрессиясининг юқори даражаси хавфли трансформациянинг юқори хавфи белгиси бўлиб, клиник амалиёт самарадорлигини ошириш ва даволаш нархини пасайтириш учун уни ташхислаш ва олдини олишда ҳисобга олиш зарурлигини таъкидлайди, бу бир курс учун 1 бемор учун бюджет маблағларини 12,5% тежаш ва беморларнинг ҳаёт сифатини ошириш имконини берди;
иккинчи илмий янгилик: фаол цитотоксик Т-лимфоцитар реакциянинг кучайиши (CD8 экспрессиясининг ошиши) оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватининг саратон олди зарарланишлари морфологик шаклларининг ривожланиши билан боғлиқлиги ва иммун жавоб фаоллигининг янада яққол намоён бўлишини, бу эса зарарланишнинг оғирроқ шаклларида ўсмага қарши ҳимоянинг кучайишини кўрсатиши исботланган, бу эса шикастланишнинг оғирроқ шаклларида ўсмага қарши ҳимоянинг ошишини кўрсатиши мумкинлиги Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах филиали онкомаммология бўлимида 29.10.2024 йилдаги 32-сон буйруқ ва Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё филиали онкомаммология бўлимида 15.10.2024 йилдаги 88-Т-сон буйруқ билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: иммун ҳимоя даражасини ошириш ва хавфли трансформациянинг олдини олишдан иборат бўлиб, бу касалланишни камайтириш ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: иммун механизмларни фаоллаштириш орқали даволаш ва профилактика харажатларини камайтириш орқали эришилади, бу эса янада мураккаб ва қиммат даволаш аралашувларига бўлган эҳтиёжни камайтиришга ёрдам беради, давлат бюджети маблағларини 14,5% га тежашга эришилди. Хулоса: фаол ситотоксик Т-лимфотситар реакциянинг ошиши (CD8 экспрессиясининг ошиши) оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватининг саратон олди шикастланишларининг морфологик шаклларининг ривожланиши билан боғлиқ бўлиб, иммунитет фаоллигининг ошишини кўрсатади, бу эса хавфли ўсма касалликлари ривожланишини башорат қилиш ва олдини олиш учун иммунитет ҳолатини баҳолаш муҳимлигини таъкидлайди.
учинчи илмий янгилик: саратон олди морфологик шаклининг прогрессиясига қараб CD4 Т-лимфоцитларининг ижобий ҳолатининг пасайиши - оддий шаклдан эрозив-ярали шаклга ўтиши - ёрдамчи иммун тизими функциясининг ёмонлашувини акс эттириши ва янада оғир ҳамда прогрессив саратон олди ўзгаришларининг ривожланиш эҳтимоли юқорилиги билан боғлиқлиги, бу эса уларнинг кейинги малигнизациясига ёрдам бериши исботланганлиги Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах филиали онкомаммология бўлимининг 2024 йил 29 октябрдаги 32-сонли буйруғи ва Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё филиали онкомаммология бўлимининг 2024 йил 15 октябрдаги 88-Т-сонли буйруғи билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: саратон олди ўзгаришлари ривожланишининг юқори хавфини эрта аниқлаш ва профилактика чораларини ўз вақтида амалга ошириш учун иммунитет ҳолатини баҳолашдан фойдаланишдан иборат бўлиб, бу касалланишни камайтириш ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: саратоннинг оғир шаклларини эрта олдини олиш ва иммунитет ҳолатини ўз вақтида мониторинг қилиш орқали даволаш харажатларини камайтириш орқали эришилади, бу эса қиммат даволаш аралашувларидан қочиш имконини беради. Хулоса: оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватининг саратон олди шикастланишларининг морфологик шаклларининг ривожланиши билан боғлиқ бўлган фаол ситотоксик Т-лимфотситар реакциянинг ошиши (CD8 экспрессиясининг ошиши) иммунитет фаоллигининг кучайишини акс эттиради ва хавфли трансформация хавфини башорат қилиш ва профилактика стратегияларини ишлаб чиқиш учун CD8 даражасини баҳолаш муҳимлигини таъкидлайди.
тўртинчи илмий янгилик: онкоген маркерларнинг юқори экспрессияси (p53, EGFR, Кi-67), ОПВ-18 мавжудлиги ва иммун лимфоцитлар (CD8, CD4) даражасининг пасайиши саратон олди шикастланишининг хавфли ўсмаларга айланиш хавфини сезиларли даражада ошириши, бу эса уларнинг йиғиндисидан хавфли ўсма ривожланишининг индивидуал хавфини аниқ башорат қилиш учун фойдаланиш имконини бериши исботланганлиги Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах филиали онкомаммология бўлимида 29.10.2024 йилдаги 32-сон буйруқ ва Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё филиали  бўлимида 15.10.2024 йилдаги 88-Т-сон буйруқ билан амалиётга жорий этилди. Ижтимоий самарадорлиги: малигнизатсия хавфи юқори бўлган беморларни эрта аниқлаш аниқлигини оширишдан иборат бўлиб, бу профилактика ва даволаш тадбирларини ўз вақтида бошлашга, касалланишни камайтиришга ва ҳаёт сифатини яхшилашга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: саратонни кечки босқичларида даволаш харажатларини камайтириш, молекуляр ва иммун маркерлар йиғиндиси асосида малигнизатсия хавфини эрта ташхислаш ва башорат қилиш орқали эришилади, бу эса соғлиқни сақлаш тизими харажатларини камайтиради. Хулоса: онкоген маркерларнинг юқори экспрессияси (p53, EGFR, VEGF, Ki-67), ОПВ-18 мавжудлиги ва иммун лимфотситлар даражасининг пасайиши (CD8, CD4) саратон олди шикастланишининг саратон ўсмасига ўтиш хавфини сезиларли даражада оширади ва уларнинг прогностик моделларга интеграцияси малигнизатсиянинг индивидуал хавфини аниқ баҳолашга имкон беради, бу эса профилактика ва даволаш стратегиясини яхшилайди.
бешинчи илмий янгилик: морфологик, молекуляр, вирусологик ва иммунологик параметрларни ўз ичига олган кўп омилли регрессия модели асосида ишлаб чиқилган, амалий жиҳатдан юқори аниқликка (АУC ≈ 1,00) эга эканлиги ва оғиз бўшлиғи шиллиқ қавати саратони  ривожланиш хавфи  юқори бўлган беморларни эрта аниқлаш учун ишончли восита бўлиб хизмат қилиши исботланганлиги Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази  Жиззах  филиали   Онкомаммология  бўлими  бўйича  29.10.2024 йилдаги 32-сон буйруқ ҳамда Республика ихтисослаштирилган онкология ва радиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қашқадарё филиали Онкомаммология бўлими бўйича 15.10.2024 йилдаги 88-Т-сон буйруқ билан амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: юқори хавфли беморларни ўз вақтида аниқлашдан иборат бўлиб, бу эрта босқичларда профилактика ва даволаш чораларини бошлаш, касалланишни камайтириш ва омон қолиш прогнозини яхшилаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: саратоннинг кечки босқичларини даволаш харажатларини камайтириш ва профилактика самарадорлигини ошириш орқали таъминланади, бу эса соғлиқни сақлаш тизими ресурсларини тақсимлашни оптималлаштириш имконини беради.