Abrieva Nodira Xoshimovnaning  
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar. 
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Erta yoshli bolalardagi shifoxonadan tashqari pnevmoniyaning og‘ir kechishining prognostik mezonlarini baholash» 14.00.09 – Pediatriya (tibbiyot fanlari). 
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqami: B2025.1.PhD/Tib 5449.
Ilmiy raxbar: Sharipov Alisher  Mirxamidovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi,  IK raqami: Toshkent davlat tibbiyot universiteti, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.05.
Rasmiy opponentlar Aliev Axmadjon Lutfullaevich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Shamsiev Furkat Muxitdinovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi erta yoshdagi bolalarda shifoxonadan tashqari pnevmoniyaning klinik va immunologik xususiyatlarini integratsiyalashgan tahlil qilish asosida, shuningdek prognostik usullarni qo‘llash natijalarini qiyosiy tahlil qilish orqali kasallikni og‘ir kechishini tashxislash va prognozlash uchun samarali  kompleks baholash usulini ishlab chiqishdan iborat. 
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi: 
erta yoshdagi bolalarda shifoxonadan tashqari pnevmoniyaning og‘ir kechishini erta prognozlashning yangi kompleks modelini yaratishga asos bo‘lgan, S-reaktiv oqsil, prokal`sitonin, nSD64 (neytrofillardagi CD64 reseptorlar), SD4 (T-xelperlar) va SD8 (T-killerlar) kabi kliniko-laborator parametrlar majmuasining yuqori diagnostik qiymati va prognostik ahamiyati isbotlangan;
erta yoshdagi bolalarda shifoxonadan tashqari pnevmoniyaning og‘ir kechishi rivojlanishining erta davrida xavfni miqdoriy jihatdan tabaqalashtirish imkoniyatini yaratgan ROC-egri chizig‘i tahlili asosida, kreatinin ≥ 0,05 mmol`/l, S-reaktiv oqsil ≥ 60 mg/l, prokal`sitonin ≥ 5 ng/ml, nCD64 (neytrofillardagi CD64 reseptorlar)> 20% bo‘lgan chegara qiymatlari aniqlangan va statistik axamiyatga ega ekanligi isbotlangan;
erta yoshdagi bolalarda shifoxonadan tashqari og‘ir pnevmoniyani baholashda (AUC (ROC-egri chizig‘i ostidagi maydon yuzasi) = 0,991; sezuvchanlik 93%; o‘ziga xoslik 98%) klinik, laborator va immunologik markerlarni birlashtirgan takomillashtirilgan kompleks usuli ishlab chiqilgan va yuqori aniqlikga ega ekanligi isbotlangan;
erta yoshdagi bolalarda shifoxonadan tashqari pnevmoniyaning og‘ir kechishi xavfini erta tashxislash va bashorat qilishga xamda bemorlarni o‘z vaqtida klinik yo‘naltirishga imkon yaratgan,  takomillashtirilgan kompleks usulning samaradorligi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Erta yoshdagi bolalarda shifoxonadan tashqari pnevmoniyaning klinik va immunologik xususiyatlarini integratsiyalashgan tahlil qilish asosida, shuningdek prognostik usullarni qo‘llash natijalarini qiyosiy tahlil qilish orqali kasallikni og‘ir kechishini tashxislash va prognozlash uchun samarali  kompleks baholash asosida:
birinchi ilmiy yangilik: erta yoshdagi bolalarda shifoxonadan tashqari pnevmoniyaning og‘ir kechishini erta prognozlashning yangi kompleks modelini yaratishga asos bo‘lgan, S-reaktiv oqsil, prokal`sitonin, nSD64 (neytrofillardagi CD64 reseptorlar), SD4 (T-xelperlar) va SD8 (T-killerlar) kabi kliniko-laborator parametrlar majmuasining yuqori diagnostik qiymati va prognostik ahamiyati isbotlanganligi  Toshkent davlat tibbiyot universiteti  Ilmiy kengashida  02.10.2025-yilda 8775- son bilan tasdiqlangan “Erta yoshli bolalarda kasalxonadan tashqari og‘ir pnevmoniyaning erta tashxisi va prognozi” nomli uslubiy tavsiyanomada aks ettirilgan hamda Toshkent shahar 1-son bolalar klinik shifoxonasining 2025 yil 4 oktyabrdagi 109-sonli buyrug‘i va Toshkent davlat tibbiyot universiteti Bolalar ko‘p tarmoqli klinikasining  2025 yil 4 oktyabrdagi 78-sonli buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan.  (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 03.02.2026 yildagi 02/05-son xulosasi) Ijtimoiy samaradorligi: kompleks model` asosida xavf omillarini erta aniqlash kasalxonada davolanish muddatini o‘rtacha 9 kundan 6 kungacha qisqartirish, og‘ir asoratlar sonini kamaytirish hamda bolalar va ularning psixoemotsional barqarorligini ta’minlash imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: shifoxonada davolanish muddatini 3 kunga qisqartirish hisobiga har bir bemordan 174 114 so‘m iqtisod qilinib, 20 nafar bemor hisobiga 14 625 576 so‘m byudjet mablag‘lari iqtisod qilingan.  Xulosa: ilmiy asoslangan ko‘rsatkichlar majmuasidan foydalanish xavfni erta aniqlash va statsionar davolanish xarajatlarini sezilarli darajada kamaytirishni ta’minlagan.
ikkinchi ilmiy yangilik: erta yoshdagi bolalarda shifoxonadan tashqari pnevmoniyaning og‘ir kechishi rivojlanishining erta davrida xavfni miqdoriy jihatdan tabaqalashtirish imkoniyatini yaratgan ROC-egri chizig‘i tahlili asosida, kreatinin ≥ 0,05 mmol`/l, S-reaktiv oqsil ≥ 60 mg/l, prokal`sitonin ≥ 5 ng/ml, nCD64 (neytrofillardagi CD64 reseptorlar)> 20% bo‘lgan chegara qiymatlari aniqlangan va statistik axamiyatga ega ekanligi isbotlanganligi Toshkent davlat tibbiyot universiteti  Ilmiy kengashida  02.10.2025-yilda 8775- son bilan tasdiqlangan “Erta yoshli bolalarda kasalxonadan tashqari og‘ir pnevmoniyaning erta tashxisi va prognozi” nomli  uslubiy tavsiyanomada aks ettirilgan hamda Toshkent shahar 1-son bolalar klinik shifoxonasining 2025 yil 4 oktyabrdagi 109-sonli buyrug‘i va Toshkent davlat tibbiyot universiteti Bolalar ko‘p tarmoqli klinikasining  2025 yil 4 oktyabrdagi 78-sonli buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan.  (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 03.02.2026 yildagi 02/05-son xulosasi) Ijtimoiy samaradorligi: og‘ir pnevmoniyani erta aniqlash aniqligi 72% dan 89% gacha oshdi va yakuniy tashxis qo‘yish vaqti 18 soatdan 6 soatgacha qisqargan. Kech aniqlangan asoratlar (sepsis, nafas etishmovchiligi) chastotasi 43% ga kamaygan. Iqtisodiy samaradorligi: xavfni miqdoriy tabaqalashtirish bolalarda pnevmoniyaning og‘ir kechishini oldini olish, bolaning umumiy holatini tezroq mustahkamlash va jismoniy faolligini oshirish imkonini bergan, shuningdek, qimmat reanimatsiya tadbirlarini kamaytirish orqali tejamkorlikka erishilgan. Xulosa: validatsiyalangan chegaralarni (kreatinin, SRO, PKT, nCD64) joriy etish tashxislash aniqligini 17% ga oshirgan, tekshiruv vaqtini 3 barobarga qisqartirgan va og‘ir kechishini 43% ga kamaytirgan, sezilarli tibbiy-ijtimoiy va iqtisodiy samaradorlikni ta’minlagan.
uchinchi ilmiy yangilik: erta yoshdagi bolalarda shifoxonadan tashqari og‘ir pnevmoniyani baholashda (AUC (ROC-egri chizig‘i ostidagi maydon yuzasi) = 0,991; sezuvchanlik 93%; o‘ziga xoslik 98%) klinik, laborator va immunologik markerlarni birlashtirgan takomillashtirilgan kompleks usuli ishlab chiqilgan va yuqori aniqlikga ega ekanligi isbotlanganligi Toshkent davlat tibbiyot universiteti  Ilmiy kengashida  02.10.2025-yilda 8775- son bilan tasdiqlangan “Erta yoshli bolalarda kasalxonadan tashqari og‘ir pnevmoniyaning erta tashxisi va prognozi” nomli uslubiy tavsiyanomada aks ettirilgan hamda Toshkent shahar 1-son bolalar klinik shifoxonasining 2025 yil 4 oktyabrdagi 109-sonli buyrug‘i va Toshkent davlat tibbiyot universiteti Bolalar ko‘p tarmoqli klinikasining  2025 yil 4 oktyabrdagi 78-sonli buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan.  (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 03.02.2026 yildagi 02/05-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: o‘z vaqtida boshlangan adekvat terapiya ulushi 64% dan 91% gacha oshgan va usulning yuqori o‘ziga xosligi agressiv davolash sxemalarini asossiz tayinlashni minimallashtirgan, bola organizmiga dori yukini kamaytirgan, shuningdek, pnevmoniyani erta aniqlash samaradorligi zamonaviy og‘irlik prediktorlarini aniqlash orqali oshgan, bu esa bolalar salomatligini saqlashga va oilalarda psixoemotsional stressni minimallashtirishga yordam bergan. Iqtisodiy samaradorligi: yotoq kunlarining qisqarishi to‘g‘ridan-to‘g‘ri sog‘liqni saqlash byudjetiga yukni kamaytirgan. Xulosa: Ishlab chiqilgan kompleks usul davolashning o‘z vaqtidaligini 91% gacha oshirgan, dori yuklamasini minimallashtirgan va yotoq kunlarini qisqartirgan, sog‘liqni saqlash resurslarini sezilarli darajada tejagan holda tashxislashning yuqori aniqligini ta’minlagan.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: erta yoshdagi bolalarda shifoxonadan tashqari pnevmoniyaning og‘ir kechishi xavfini erta tashxislash va bashorat qilishga xamda bemorlarni o‘z vaqtida klinik yo‘naltirishga imkon yaratgan,  takomillashtirilgan kompleks usulning samaradorligi isbotlanganligi Toshkent davlat tibbiyot universiteti  Ilmiy kengashida  02.10.2025-yilda 8775- son bilan tasdiqlangan “Erta yoshli bolalarda kasalxonadan tashqari og‘ir pnevmoniyaning erta tashxisi va prognozi” nomli   uslubiy tavsiyanomada aks ettirilgan hamda Toshkent shahar 1-son bolalar klinik shifoxonasining 2025 yil 4 oktyabrdagi 109-sonli buyrug‘i va Toshkent davlat tibbiyot universiteti Bolalar ko‘p tarmoqli klinikasining  2025 yil 4 oktyabrdagi 78-sonli buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan.  (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 03.02.2026 yildagi 02/05-son xulosasi) Ijtimoiy samaradorligi: Tashxislashni standartlashtirish bemorlarni u erga faqat biomarkerlar bilan tasdiqlangan dekompensatsiyaning haqiqiy xavfi bo‘lganda yuborish orqali RITB resurslaridan foydalanishni optimallashtirish imkonini bergan va bu kritik bemorlarda terapiyani boshlash uchun "oltin soat"ni ta’minlagan, sifatli ixtisoslashtirilgan yordamdan foydalanish imkoniyatini oshirgan va bolalarni reabilitatsiya qilish davrini qisqartirgan. Iqtisodiy samaradorligi: ijtimoiy samara diagnostik parametrlarni to‘g‘ri baholash va intensiv terapiya uchun umumiy xarajatlarni kamaytirish orqali amalga oshirilgan iqtisodiy samaradorlikdan iborat. Xulosa: Yo‘naltirishni standartlashtirish terapiyaning "oltin soati"ga rioya qilishni ta’minladi, resurslarni optimallashtirgan va ixtisoslashtirilgan yordamdan foydalanish imkoniyatini oshirgan, bolalarni intensiv davolash va reabilitatsiya qilish xarajatlarini sezilarli darajada kamaytirgan.