Nurova Zamira Annakulovnaning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Immun sistema parametrlari buzilishida kaliforniya chuvalchangidan ajratib olingan zardobning samaradorligini baholash”, 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya (biologiya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2026.1.DSc/B315.
Ilmiy maslahatchi: Otamurodov Furqat Abdukarimovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat tibbiyot universiteti Termiz filiali.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Immunologiya va inson genomikasi instituti huzuridagi DSc.05/2025.27.12.Tib.26.01 raqamli kengash asosidagi bir martalik ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Kuchkarova Lyubov` Salijanovna, biologik fanlari doktori, professor; Shaxmurova Gul`nara Abdullaevna, biologik fanlari doktori, professor; Nuraliev Nekkadam Abdullaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Buxoro davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: immun tizim ko‘rsatkichlari buzilishida kaliforniya chuvalchangidan ajratib olingan zardobning samaradorligini baxolashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
kaliforniya chuvalchangi ekstraktining tajriba xayvonlari organizmiga immunogenezning produktiv (4-kun antitanalar shakllanishi) bosqichida kiritilishi ularning immunomodullovchi faolligi samaradorligini oshirishi aniqlangan;
ilk bor kaliforniya chuvalchangidan olingan ekstrakt (Eisenia fetida) immunitet tizimi zaiflashgan sichqonlarda antitanalar ishlab chiqarilishi, qon ildiz hujayralari o‘sishi, timus hujayralari proliferatsiyasini kuchaytirishi xamda antigen raqobatining salbiy ta’siriga qarshi turishi sababli immunitet tizimi xolatini me’yorlashtirishi va muvozanatini barqarorlashtirishi isbotlangan;
ilk bor kaliforniya chuvalchangi ekstrakti gemolitik anemiya, o‘tkir toksik gepatit, nurlanish kasalligi, immobilizatsiya xolati, jismoniy zo‘riqish va alkogol zaharlanishida in vitro sharoitida immunokompetent hujayralarga immunomodullovchi ta’sir ko‘rsatishi isbotlangan;
kaliforniya chuvalchangi ekstrakti markaziy va periferik limfoid a’zolardagi umumiy hujayra populyasiyasi, shuningdek, intakt va tajribaviy xayvonlarda eritropoez va leykopoezni induksiyalashi sababli gemapoez va immunogenezga tizimli modulyasion ta’sir ko‘rsatishi asoslangan;
kaliforniya chuvalchangi ekstrakti kalamushlarda teri yarasi va uning termik kuyishida og‘riq qoldiruvchi va xujayralar proliferatsiyasini kuchaytirish xususiyatlari sababli teri jarohatlarining tez bitishini kuchaytirishi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy etilishi. Immun tizim ko‘rsatkichlari buzilishida kaliforniya chuvalchangidan ajratib olingan zardobning samaradorligini baxolashdan bo‘yicha olingan ilmiy natijalari asosida:
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor kaliforniya chuvalchangi ekstraktining tajriba xayvonlari organizmiga immunogenezning produktiv (4-kun antitanalar shakllanishi) bosqichida kiritilishi ularning immunomodullovchi faolligi samaradorligini oshirishi aniqlanganligi bo‘yicha «Immun tizimi parametrlari buzilgan holatlarda Kaliforniya chuvalchangidan olingan ekstraktning samaradorligini baholash» va «Eksperimental hayvonlarning (Kaliforniya chuvalchanglari) xususiyatlari va eksperimental tadqiqot usullari» uslubiy tavsiyanomalari ishlab chiqilgan (Toshkent davlat tibbiyot universiteti Termiz filiali Ekspert kengashining 2024 yil 29 apreldagi №5-sonli va 2024 yil 15 maydagi №8-sonli xulosalari bilan tasdiqlangan). Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali bo‘yicha 22.04.2024 yildagi №57-sonli, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Xorazm filiali bo‘yicha 27.04.2024 yildagi №50a-1-sonli, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi bo‘yicha 10.05.2024 yildagi №50-I-sonli, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Sirdaryo filiali bo‘yicha 13.05.2024 yildagi №55-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 25 sentyabrdagi №06/55-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi immuntanqisligi bor tajriba xayvonlarida qo‘llash, ikkilamchi iimmuntanqisliklarda immunmodullovchi sifatida foydalanishga imkon beradi, bu esa patologiya oldi holatni o‘z vaqtida aniqlash va kasalliklar tashhisini o‘tkazishda ahamiyatli bo‘lib, bemorlarni davolash taktikasini optimallashtirishga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi va uning Xorazm, Buxoro va Sirdaryo viloyatlari filiallari amaliy faoliyatlariga joriy etilishida immun tizimi parametrlari buzilgan holatlarda Kaliforniya chuvalchangidan olingan ekstraktning samaradorligini baholash va eksperimental tadqiqot usullarini qo‘llash markaziy va periferik limfoid a’zolardagi umumiy hujayra populyasiyasi, shuningdek, intakt va tajribaviy xayvonlarda eritropoez va leykopoezni induksiyalashi gemapoez va immunogenezga tizimli modulyasion ta’sirni aniqlash asosida immuntanqislikni immunokorregirlashga, xujayralar proliferatsiyasini kuchaytirish xususiyatlari sababli bemorlarda teri jarohatlarining tez bitishini kuchaytirishga imkon yaratadi; xulosa: kaliforniya chuvalchangi ekstraktining tajriba xayvonlari organizmiga immunogenezning produktiv bosqichida kiritilishi ularning immunomodullovchi faolligi samaradorligini oshirishi asoslangan;
ikkinchi ilmiy yangilik: ilk bor kaliforniya chuvalchangidan olingan ekstrakt (Eisenia fetida) immunitet tizimi zaiflashgan sichqonlarda antitanalar ishlab chiqarilishi, qon ildiz hujayralari o‘sishi, timus hujayralari proliferatsiyasini kuchaytirishi xamda antigen raqobatining salbiy ta’siriga qarshi turishi sababli immunitet tizimi xolatini me’yorlashtirishi va muvozanatini barqarorlashtirishi isbotlanganligi bo‘yicha «Immun tizimi parametrlari buzilgan holatlarda Kaliforniya chuvalchangidan olingan ekstraktning samaradorligini baholash» va «Eksperimental hayvonlarning (Kaliforniya chuvalchanglari) xususiyatlari va eksperimental tadqiqot usullari» uslubiy tavsiyanomalari ishlab chiqilgan (Toshkent davlat tibbiyot universiteti Termiz filiali Ekspert kengashining 2024 yil 29 apreldagi №5-sonli va 2024 yil 15 maydagi №8-sonli xulosalari bilan tasdiqlangan). Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali bo‘yicha 22.04.2024 yildagi №57-sonli, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Xorazm filiali bo‘yicha 27.04.2024 yildagi №50a-1-sonli, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi bo‘yicha 10.05.2024 yildagi №50-I-sonli, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Sirdaryo filiali bo‘yicha 13.05.2024 yildagi №55-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 25 sentyabrdagi №06/55-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi immuntanqisligi bor tajriba xayvonlarida qo‘llash, ikkilamchi iimmuntanqisliklarda immunmodullovchi sifatida foydalanishga imkon beradi, bu esa patologiya oldi holatni o‘z vaqtida aniqlash va kasalliklar tashhisini o‘tkazishda ahamiyatli bo‘lib, bemorlarni davolash taktikasini optimallashtirishga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi va uning Xorazm, Buxoro va Sirdaryo viloyatlari filiallari amaliy faoliyatlariga joriy etilishida immun tizimi parametrlari buzilgan holatlarda Kaliforniya chuvalchangidan olingan ekstraktning samaradorligini baholash va eksperimental tadqiqot usullarini qo‘llash markaziy va periferik limfoid a’zolardagi umumiy hujayra populyasiyasi, shuningdek, intakt va tajribaviy xayvonlarda eritropoez va leykopoezni induksiyalashi gemapoez va immunogenezga tizimli modulyasion ta’sirni aniqlash asosida immuntanqislikni immunokorregirlashga, xujayralar proliferatsiyasini kuchaytirish xususiyatlari sababli bemorlarda teri jarohatlarining tez bitishini kuchaytirishga imkon yaratadi; xulosa: kaliforniya chuvalchangidan olingan ekstrakt immunitet tizimi zaiflashgan xayvonlada antitanalar ishlab chiqarilishi, qon ildiz hujayralari o‘sishi, timus hujayralari proliferatsiyasini kuchaytirishi xamda antigen raqobatining salbiy ta’siriga qarshi turishi sababli immunitet tizimi xolatini me’yorlashtirishi va muvozanatini barqarorlashtirishi asoslangan;
uchinchi ilmiy yangilik: ilk bor kaliforniya chuvalchangi ekstrakti gemolitik anemiya, o‘tkir toksik gepatit, nurlanish kasalligi, immobilizatsiya xolati, jismoniy zo‘riqish va alkogol zaharlanishida in vitro sharoitida immunokompetent hujayralarga immunomodullovchi ta’sir ko‘rsatishi isbotlanganligi bo‘yicha «Immun tizimi parametrlari buzilgan holatlarda Kaliforniya chuvalchangidan olingan ekstraktning samaradorligini baholash» va «Eksperimental hayvonlarning (Kaliforniya chuvalchanglari) xususiyatlari va eksperimental tadqiqot usullari» uslubiy tavsiyanomalari ishlab chiqilgan (Toshkent davlat tibbiyot universiteti Termiz filiali Ekspert kengashining 2024 yil 29 apreldagi №5-sonli va 2024 yil 15 maydagi №8-sonli xulosalari bilan tasdiqlangan). Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali bo‘yicha 22.04.2024 yildagi №57-sonli, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Xorazm filiali bo‘yicha 27.04.2024 yildagi №50a-1-sonli, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi bo‘yicha 10.05.2024 yildagi №50-I-sonli, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Sirdaryo filiali bo‘yicha 13.05.2024 yildagi №55-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 25 sentyabrdagi №06/55-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi immuntanqisligi bor tajriba xayvonlarida qo‘llash, ikkilamchi iimmuntanqisliklarda immunmodullovchi sifatida foydalanishga imkon beradi, bu esa patologiya oldi holatni o‘z vaqtida aniqlash va kasalliklar tashhisini o‘tkazishda ahamiyatli bo‘lib, bemorlarni davolash taktikasini optimallashtirishga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi va uning Xorazm, Buxoro va Sirdaryo viloyatlari filiallari amaliy faoliyatlariga joriy etilishida immun tizimi parametrlari buzilgan holatlarda Kaliforniya chuvalchangidan olingan ekstraktning samaradorligini baholash va eksperimental tadqiqot usullarini qo‘llash markaziy va periferik limfoid a’zolardagi umumiy hujayra populyasiyasi, shuningdek, intakt va tajribaviy xayvonlarda eritropoez va leykopoezni induksiyalashi gemapoez va immunogenezga tizimli modulyasion ta’sirni aniqlash asosida immuntanqislikni immunokorregirlashga, xujayralar proliferatsiyasini kuchaytirish xususiyatlari sababli bemorlarda teri jarohatlarining tez bitishini kuchaytirishga imkon yaratadi; xulosa: kaliforniya chuvalchangi ekstrakti gemolitik anemiya, o‘tkir toksik gepatit, nurlanish kasalligi, immobilizatsiya xolati, jismoniy zo‘riqish va alkogol zaharlanishida in vitro sharoitida immunokompetent hujayralarga immunomodullovchi ta’sir ko‘rsatishi asoslangan;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ilk bor kaliforniya chuvalchangi ekstrakti markaziy va periferik limfoid a’zolardagi umumiy hujayra populyasiyasi, shuningdek, intakt va tajribaviy xayvonlarda eritropoez va leykopoezni induksiyalashi sababli gemapoez va immunogenezga tizimli modulyasion ta’sir ko‘rsatishi asoslanganligi bo‘yicha «Immun tizimi parametrlari buzilgan holatlarda Kaliforniya chuvalchangidan olingan ekstraktning samaradorligini baholash» va «Eksperimental hayvonlarning (Kaliforniya chuvalchanglari) xususiyatlari va eksperimental tadqiqot usullari» uslubiy tavsiyanomalari ishlab chiqilgan (Toshkent davlat tibbiyot universiteti Termiz filiali Ekspert kengashining 2024 yil 29 apreldagi №5-sonli va 2024 yil 15 maydagi №8-sonli xulosalari bilan tasdiqlangan). Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali bo‘yicha 22.04.2024 yildagi №57-sonli, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Xorazm filiali bo‘yicha 27.04.2024 yildagi №50a-1-sonli, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi bo‘yicha 10.05.2024 yildagi №50-I-sonli, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Sirdaryo filiali bo‘yicha 13.05.2024 yildagi №55-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 25 sentyabrdagi №06/55-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi immuntanqisligi bor tajriba xayvonlarida qo‘llash, ikkilamchi iimmuntanqisliklarda immunmodullovchi sifatida foydalanishga imkon beradi, bu esa patologiya oldi holatni o‘z vaqtida aniqlash va kasalliklar tashhisini o‘tkazishda ahamiyatli bo‘lib, bemorlarni davolash taktikasini optimallashtirishga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi va uning Xorazm, Buxoro va Sirdaryo viloyatlari filiallari amaliy faoliyatlariga joriy etilishida immun tizimi parametrlari buzilgan holatlarda Kaliforniya chuvalchangidan olingan ekstraktning samaradorligini baholash va eksperimental tadqiqot usullarini qo‘llash markaziy va periferik limfoid a’zolardagi umumiy hujayra populyasiyasi, shuningdek, intakt va tajribaviy xayvonlarda eritropoez va leykopoezni induksiyalashi gemapoez va immunogenezga tizimli modulyasion ta’sirni aniqlash asosida immuntanqislikni immunokorregirlashga, xujayralar proliferatsiyasini kuchaytirish xususiyatlari sababli bemorlarda teri jarohatlarining tez bitishini kuchaytirishga imkon yaratadi; xulosa: kaliforniya chuvalchangi ekstrakti markaziy va periferik limfoid a’zolardagi umumiy hujayra populyasiyasi, shuningdek, intakt va tajribaviy xayvonlarda eritropoez va leykopoezni induksiyalashi sababli gemapoez va immunogenezga tizimli modulyasion ta’sir ko‘rsatishi asoslangan;
beshinchi ilmiy yangilik: ilk bor kaliforniya chuvalchangi ekstrakti kalamushlarda teri yarasi va uning termik kuyishida og‘riq qoldiruvchi va xujayralar proliferatsiyasini kuchaytirish xususiyatlari sababli teri jarohatlarining tez bitishini kuchaytirishi aniqlanganligi bo‘yicha «Immun tizimi parametrlari buzilgan holatlarda Kaliforniya chuvalchangidan olingan ekstraktning samaradorligini baholash» va «Eksperimental hayvonlarning (Kaliforniya chuvalchanglari) xususiyatlari va eksperimental tadqiqot usullari» uslubiy tavsiyanomalari ishlab chiqilgan (Toshkent davlat tibbiyot universiteti Termiz filiali Ekspert kengashining 2024 yil 29 apreldagi №5-sonli va 2024 yil 15 maydagi №8-sonli xulosalari bilan tasdiqlangan). Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali bo‘yicha 22.04.2024 yildagi №57-sonli, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Xorazm filiali bo‘yicha 27.04.2024 yildagi №50a-1-sonli, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi bo‘yicha 10.05.2024 yildagi №50-I-sonli, Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Sirdaryo filiali bo‘yicha 13.05.2024 yildagi №55-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 25 sentyabrdagi №06/55-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi immuntanqisligi bor tajriba xayvonlarida qo‘llash, ikkilamchi iimmuntanqisliklarda immunmodullovchi sifatida foydalanishga imkon beradi, bu esa patologiya oldi holatni o‘z vaqtida aniqlash va kasalliklar tashhisini o‘tkazishda ahamiyatli bo‘lib, bemorlarni davolash taktikasini optimallashtirishga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi va uning Xorazm, Buxoro va Sirdaryo viloyatlari filiallari amaliy faoliyatlariga joriy etilishida immun tizimi parametrlari buzilgan holatlarda Kaliforniya chuvalchangidan olingan ekstraktning samaradorligini baholash va eksperimental tadqiqot usullarini qo‘llash markaziy va periferik limfoid a’zolardagi umumiy hujayra populyasiyasi, shuningdek, intakt va tajribaviy xayvonlarda eritropoez va leykopoezni induksiyalashi gemapoez va immunogenezga tizimli modulyasion ta’sirni aniqlash asosida immuntanqislikni immunokorregirlashga, xujayralar proliferatsiyasini kuchaytirish xususiyatlari sababli bemorlarda teri jarohatlarining tez bitishini kuchaytirishga imkon yaratadi; xulosa: kaliforniya chuvalchangi ekstrakti teri yarasi va uning termik kuyishida og‘riq qoldiruvchi va xujayralar proliferatsiyasini kuchaytirish xususiyatlari sababli teri jarohatlarining tez bitishini kuchaytirishi asoslangan.
