Safaeva Shirinxon Furkatovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar:
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Xomilador ayollarda trombofiliyada platsenta etishmovchiligini tashxislashning laborator markyorlari” 14.00.25 – Klinik laborator va funksional diagnostika  (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.2.PhD/Tib5221.
Ilmiy rahbar: Usmanova Durdona Djurabaevna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi.
Ilmiy kengash faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, Ilmiy kengash raqami: Toshkent davlat tibbiyot universiteti huzuridagi DSc.06/2025.27.12.Tib.01.02 raqamli ilmiy kengash asosidagi bir martalik ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Muminova Nigora Xayritdinovna tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Axmedova Nilufar Sharipovna tibbiyot fanlari doktori, professor. 
Yetakchi tashkilot: Andijon davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga moyilik.
II. Tadqiqot maqsadi trombofiliya fonida va u bilan bog‘liq bo‘lgan homiladorlikning kechishi hamda tug‘ruq davridagi asoratlarda fetoplatsentar etishmovchiligining rivojlanishida MTHFR ning folat almashinuvi genlari polimorfizmining ahamiyatini baholashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
trombofiliya bilan og‘rigan homilador ayollarda qon ivishining kuchayishi hisobiga, o‘z-o‘zidan bola tashlash, erta tug‘ruq va yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda tug‘ruqdan keyingi patologiyalarning rivojlanish ehtimoli oshishi hisobiga homiladorlik jarayonida asoratlar kuzatilish xavfi aniqlangan;
trombofiliya fonida fetoplatsentar etishmovchilik bo‘lgan homilador ayollarda QFTV, PTI, fibrinogenning ortishi va QIV ning qisqarishi aniqlangan;
ITGB3 genining 1565 T>C genetik polimorfizmining trombotik holatlar havfini baholash va yuqori xavf ostida bo‘lgan shaxslar uchun profilaktika choralarini ishlab chiqish uchun diagnostik qiymati isbotlangan;
foliy kislotasi metabolizmi buzilishlarining muhim markyori bo‘lgan MTR genining 2756 A>G genetik polimorfizmining genetik skrining va shaxsiylashtirilgan terapevtik strategiyalarni ishlab chiqish uchun prognostik qiymati isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: 
Xomilador ayollarda trombofiliyada platsenta etishmovchiligini tashxislashning laborator markyorlarini baholash bo‘yicha olingan natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: trombofiliya bilan og‘rigan homilador ayollarda qon ivishining kuchayishi hisobiga, o‘z-o‘zidan bola tashlash, erta tug‘ruq va yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda tug‘ruqdan keyingi patologiyalarning rivojlanish ehtimoli oshishi hisobiga homiladorlik jarayonida asoratlar kuzatilish xavfi aniqlanganligi Andijon viloyati Perinatal ixtisoslashtirilgan Ona va bola markazi filialining 2025 yil 31 martdagi 27-sonli buyrug‘i va Navoiy viloyati Perinatal ixtisoslashtirilgan Ona va bola markazi filialining 2025 yil 23 apreldagi 81-sonli buyrug‘i bilan amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2025 yil 07 iyuldagi 21/43-sonli yagona xulosasi) Ijtimoiy samaradorligi: trombofiliyada homiladorlik asoratlari xavfiga doir olingan ma’lumotlarni amaliyotga tatbiq etish homiladorlarda giperkoagulyasion holatlarni o‘z vaqtida aniqlash va profilaktika qilish hisobiga o‘z-o‘zidan homila tushishlar, muddatidan oldin tug‘ruqlar va perinatal yo‘qotishlar chastotasini kamaytirishga xizmat qiladi. Iqtisodiy samaradorligi: olingan natijalarni qo‘llash asoratlangan homiladorliklarni, muddatidan oldin tug‘ruqlarni va neonatal patologiyalarni davolash xarajatlarini qisqartirishni ta’minlaydi, shuningdek yangi tug‘ilgan chaqaloqlarni uzoq muddatli statsionar davolash va reabilitatsiyaga bo‘lgan ehtiyojni kamaytiradi. Bu sog‘liqni saqlash resurslaridan oqilona foydalanishga, perinatal kasallanish va nogironlik bilan bog‘liq iqtisodiy yo‘qotishlarni kamaytirishga, shuningdek akusherlik-ginekologik yordamning umumiy samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Xulosa: olingan natijalar akusherlik va perinatal asoratlar chastotasini kamaytirish uchun trombofilik buzilishlarni erta tashxislash va patogenetik jihatdan asoslangan profilaktika o‘tkazish zarurligini asoslab beradi.
ikkinchi ilmiy yangilik: trombofiliya fonida fetoplatsentar etishmovchilik bo‘lgan homilador ayollarda QFTV, PTI, fibrinogenning ortishi va QIV ning qisqarishi aniqlanganligi Andijon viloyati Perinatal ixtisoslashtirilgan Ona va bola markazi filialining 2025 yil 31 martdagi 27-sonli buyrug‘i va Navoiy viloyati Perinatal ixtisoslashtirilgan Ona va bola markazi filialining 2025 yil 23 apreldagi 81-sonli buyrug‘i bilan amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2025 yil 07 iyuldagi 21/43-sonli yagona xulosasi) Ijtimoiy samaradorligi: trombofiliya fonida fetoplatsentar etishmovchiligi bo‘lgan homiladorlarda gemostaz tizimi ko‘rsatkichlari o‘zgarishlarini (AChTV, PTI, fibrinogenning oshishi va qon ivish vaqtining qisqarishi) aniqlash qon ivish tizimidagi buzilishlarni o‘z vaqtida korreksiya qilish imkonini berib, bu akusherlik va perinatal asoratlar xavfini kamaytirishga, yangi tug‘ilgan chaqaloqlar yashovchanligi va salomatligini oshirishga, ayollar hayot sifatini yaxshilashga hamda aholining reproduktiv salohiyatini mustahkamlashga xizmat qiladi. Iqtisodiy samaradorlik: tadqiqot natijalarini qo‘llash asoratlangan homiladorliklar, muddatidan oldin tug‘ruqlar va neonatal patologiyalarni davolash xarajatlarini qisqartirishni ta’minlaydi. Gemostaz tizimi buzilishlarini o‘z vaqtida tashxislash va korreksiya qilish intensiv terapiya hamda uzoq muddatli statsionar kuzatuvga bo‘lgan ehtiyojni kamaytiradi, bu esa akusherlik yordamining iqtisodiy samaradorligini va sog‘liqni saqlash resurslaridan foydalanish oqilonaligini oshiradi. Xulosa: o‘tkazilgan tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, trombofiliya fonida fetoplatsentar etishmovchiligi bo‘lgan homilador ayollarda gemostaz tizimida yaqqol o‘zgarishlar kuzatiladi, ular AChTV, PTI va fibrinogen ko‘rsatkichlarining oshishi, shuningdek qon ivish vaqtining qisqarishi bilan namoyon bo‘ladi. Olingan natijalar mazkur toifadagi homiladorlarda qon ivish ko‘rsatkichlarini dinamik laborator nazorat qilish, buzilishlarni o‘z vaqtida korreksiya qilish va perinatal asoratlarning oldini olish zarurligini tasdiqlaydi.
uchinchi ilmiy yangilik: ITGB3 genining 1565 T>C genetik polimorfizmining trombotik holatlar havfini baholash va yuqori xavf ostida bo‘lgan shaxslar uchun profilaktika choralarini ishlab chiqish uchun diagnostik qiymati isbotlanganligi Andijon viloyati Perinatal ixtisoslashtirilgan Ona va bola markazi filialining 2025 yil 31 martdagi 27-sonli buyrug‘i va Navoiy viloyati Perinatal ixtisoslashtirilgan Ona va bola markazi filialining 2025 yil 23 apreldagi 81-sonli buyrug‘i bilan amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2025 yil 07 iyuldagi 21/43-sonli yagona xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: ITGB3 geni 1565 T>C genetik polimorfizmini aniqlash trombotik holatlarga yuqori moyilligi bo‘lgan shaxslarni doklinik bosqichda aniqlash imkonini beradi. Bu asoratlarni erta profilaktika qilishga, reproduktiv yoshdagi ayollar va homiladorlarda trombozlar chastotasini kamaytirishga, jamoat salomatligi ko‘rsatkichlari va aholi hayot sifatini yaxshilashga xizmat qiladi. Iqtisodiy samaradorligi: ITGB3 geni 1565 T>C polimorfizmi bo‘yicha genetik testlashni qo‘llash diagnostik va profilaktik chora-tadbirlarni optimallashtirishni ta’minlaydi, trombotik asoratlar va ularning oqibatlarini davolash uchun sarflanadigan xarajatlarni qisqartiradi, qimmatbaho terapiya va uzoq muddatli gospitalizatsiyaga bo‘lgan ehtiyojni kamaytiradi, shu bilan tibbiy yordamning iqtisodiy samaradorligini oshiradi. Xulosa: ITGB3 geni 1565 T>C genetik polimorfizmining trombotik holatlar xavfini baholashdagi diagnostik ahamiyati trombofiliyaga moyilligi bo‘lgan shaxslarni tekshirish kompleksiga ITGB3 molekulyar-genetik tahlilini kiritishning maqsadga muvofiqligini tasdiqlaydi, bu esa xavfni erta prognoz qilish va individual profilaktik chora-tadbirlarni ishlab chiqish imkonini beradi.
turtinchi ilmiy yangilik: foliy kislotasi metabolizmi buzilishlarining muhim markyori bo‘lgan MTR genining 2756 A>G genetik polimorfizmining genetik skrining va shaxsiylashtirilgan terapevtik strategiyalarni ishlab chiqish uchun prognostik qiymati isbotlanganligi Andijon viloyati Perinatal ixtisoslashtirilgan Ona va bola markazi filialining 2025 yil 31 martdagi 27-sonli buyrug‘i va Navoiy viloyati Perinatal ixtisoslashtirilgan Ona va bola markazi filialining 2025 yil 23 apreldagi 81-sonli buyrug‘i bilan amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2025 yil 07 iyuldagi 21/43-sonli yagona xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: MTR geni 2756 A>G genetik polimorfizmini aniqlash folat kislotasi metabolizmi buzilgan hamda homiladorlik asoratlari va trombotik holatlar rivojlanishi xavfi yuqori bo‘lgan shaxslarni aniqlash imkonini berib, genetik skrining dasturlarini takomillashtirishga, tug‘ma anomaliyalar profilaktikasi samaradorligini oshirishga va aholining reproduktiv salomatligini yaxshilashga xizmat qiladi. Iqtisodiy samaradorligi: MTR geni 2756 A>G polimorfizmi bo‘yicha genetik testlashni qo‘llash xavf guruhiga kiruvchi shaxslarni erta aniqlash va metabolik buzilishlarni o‘z vaqtida korreksiya qilish hisobiga sog‘liqni saqlash resurslaridan oqilona foydalanishga yordam beradi. Bu homiladorlik asoratlari, tug‘ma patologiyalar va trombotik holatlarni davolash xarajatlarini kamaytirish, shuningdek keyingi tibbiy va ijtimoiy reabilitatsiya sarflarini qisqartirish imkonini beradi. Xulosa: MTR geni 2756 A>G polimorfizmining folat kislotasi metabolizmi buzilishlari markeri sifatidagi prognostik ahamiyati isbotlandi, bu buzilishlar homiladorlik asoratlari va trombotik holatlar shakllanishiga olib keladi. Olingan natijalar ushbu genetik variant tahlilini reproduktiv yoshdagi ayollar va homiladorlarni kompleks tekshiruv dasturiga kiritishning maqsadga muvofiqligini tasdiqlaydi, bu esa xavfni erta prognoz qilish va shaxsiylashtirilgan profilaktik hamda terapevtik strategiyalarni ishlab chiqish imkonini beradi.