Исмоилова Мамлакат Қурбон қизи
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояс ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Ижтимоий тармоқ маркетинги терминларининг семантик-структур хусусиятлари ва таржима муаммолари (инглиз ва ўзбек тиллари мисолида)”, 10.00.06 Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: №В2024.1.PhD/Fil4387
Илмий раҳбар: Маҳмудова Умида Урал қизи, филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Наманган давлат университети, PhD.03/2025.27.12.Fil.22.04.
Расмий оппонентлар: Аҳмедов Ойбек Сапарович, филология фанлари доктори (DSc), профессор; Алихонова Муқаддам Умархоновна, филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент
Етакчи ташкилот: Термиз давлат университети.
Диссертация йўналиши: Назарий ва амалий аҳамиятга эга.
II.Тадқиқотнинг мақсади инглиз ва ўзбек тилларида ижтимоий тармоқ маркетинги терминларининг семантик-структур хусусиятлари ва таржимадаги муаммоларни қиёсий аспектда ўрганишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ижтимоий тармоқларда тадбиркорлик билан шуғулланишда қўлланадиган махсус лексик бирликлар иқтисодиёт ҳамда интернет терминларидан фарқ қилувчи алоҳида терминосистемани ташкил этиши икки тилдаги махсус лексика бирликлари таҳлили орқали далилланган;
структур жиҳатдан инглиз тилидаги ИТМ терминларида аббревиатуралар ва бирикмали терминлар (жами 51%), ўзбекча терминосистермада бирикмали ва содда терминлар салмоқли қисмни ташкил қилиши (жами 91%); инглизча терминлар орасида полисемантик терминлар асосий қисмни ташкил этиши икки тилдаги терминларнинг структур-семантик таҳлили воситасида аниқланган;
ижтимоий тармоқ маркетинги терминларининг ўзаро таржимасида транслитерация, калкалаш, дескриптив изоҳлаш, янги миллий муқобил яратиш каби усуллардан фойдаланилиши, булар орасида энг охиргиси мақбул эканлиги терминлар таржимаси воситасида асосланган;
икки тилли ижтимоий тармоқ маркетинги терминлари изоҳли луғати мувофиқлик, контекстга мослик, миллий бирликларга устунлик бериш, янгиланиб бориш тамойиллари асосида яратилиши зарурлиги намунавий луғат мақолалари асосида далилланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек ва инглиз тилларида ижтимоий тармоқ маркетинги терминларининг структур-семантик хусусиятлари ва таржима муаммоларини тадқиқ қилиш бўйича олинган натижалар асосида:
структур жиҳатдан инглиз тилидаги ИТМ терминларида аббревиатуралар ва бирикмали терминлар (жами 51%), ўзбекча терминосистермада бирикмали ва содда терминлар салмоқли қисмни ташкил қилиши (жами 91%); инглизча терминлар орасида полисемантик терминлар асосий қисмни ташкил этиши икки тилдаги терминларнинг структур-семантик таҳлили воситасида аниқланганлиги билан боғлиқ назарий маълумотлардан Давлат илмий-техник дастурлари доирасидаги 2020-2023-йилларга мўлжалланган АМ-ФЗ-201908172 “Ўзбек тилининг таълимий корпусини яратиш” амалий грант лойиҳасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 19-декабрдаги № 04/1-6120 рақамли маълумотномаси). Натижада лойиҳа материаллари янги соҳаларга доир терминлар тадқиқига оид янги илмий манба ва маълумотлар билан бойиган;
ижтимоий тармоқларда тадбиркорлик билан шуғулланишда қўлланадиган махсус лексик бирликлар иқтисодиёт ҳамда интернет терминларидан фарқ қилувчи алоҳида терминосистемани ташкил этиши икки тилдаги махсус лексика бирликлари таҳлили орқали далилланганлиги тадқиқига оид назарий фикрлардан Давлат илмий-техник дастурлари доирасидаги 2022-2024-йилларга мўлжалланган ИЛ-402104209 “Ахборот-қидирув тизимлари (Гоогле, Яндех, Гоогле транслате) учун автоматик ишлов бериш воситаси – ўзбек тилининг морфолексикони ва морфологик анализатори дастурий воситасини яратиш” мавзусидаги амалий грант лойиҳасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2024-йил 26-октябрдаги № 01/10-2255 рақамли маълумотномаси). Бу маълумотлар лойиҳа доирасида тайёрланган илмий мақолалар, тезислар ҳамда монографиялар савиясини оширишда хизмат қилган;
ижтимоий тармоқ маркетинги терминларининг ўзаро таржимасида транслитерация, калкалаш, дескриптив изоҳлаш, янги миллий муқобил яратиш каби усуллардан фойдаланилиши, булар орасида энг охиргиси мақбул эканлиги терминлар таржимаси воситасида асосланган; икки тилли ижтимоий тармоқ маркетинги терминлари изоҳли луғати мувофиқлик, контекстга мослик, миллий бирликларга устунлик бериш, янгиланиб бориш тамойиллари асосида яратилиши зарурлиги намунавий луғат мақолалари асосида далилланганлиги хулосаларлардан Қашқадарё вилоят телерадиокомпаниясининг “Файзли кун” дастури ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Қашқадарё вилоят телерадиокомпаниясининг 2025-йил 8-апрел 17-019/35-сонли маълумотномаси). Натижада мазкур дастур мазмуни мукаммаллашган, илмий далилларга бой бўлиши таъминлаш имконини берган.