Остонақулов Алишер Абдурашидовичнинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Солиқ қарзларини баҳолаш ва ундириш амалиётини такомиллаштириш” 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит” (иқтисодиёт фанлари)
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Iqt4105
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети
Илмий раҳбар: Ахмедов Акбар Султонмуродович, Иқтисодиёт фанлари бўйича фалсафа доктори, доцент.
Илмий Кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, Илмий Кенгаш рақами: Термиз давлат университети ҳузуридаги илмий даражалар берувчи 
PhD.03/2025.27.12.1.12.02 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Термиз иқтисодиёт ва сервис университети проректори, иқтисодиёт фанлари доктори, доцент Отамуродов Шавкат Нусратуллаевич ҳамда Тошкент давлат иқтисодиёт университети ҳузуридаги “Ўзбекистон иқтисодиётини ривожлантириш илмий асослари ва муаммолари” илмий-тадқиқот маркази директори, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Худойқулов Садирдин Каримовичлар тавсия этилади.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Банк-молия академияси.
Диссертация йўналиши: амалий ва назарий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади Солиқ қарзларини баҳолаш ва ундириш механизмини такомиллаштириш бўйича илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
ортиқча ундирилган солиқ суммаларини солиқ тўловчининг ёзма аризасига асосан 15 кун ичида, тадбиркорлик субектларининг юқори барқарорлик рейтингига эга субектларга эса ҳисобланган фоизлари билан бирга 3 кун ичида қайтариш муддатларини аниқ белгилаш орқали қайтариш жараёнини тезкор ва шаффоф ташкил этиш асосланган;
ортиқча ундирилган солиқ суммаларини ҳисобга олиш ёки қайтариш бўйича ариза бериш муддатини солиқ тўловчига ортиқча ундириш факти маълум бўлган кундан ёхуд суд қарори қонуний кучга кирган санадан эътиборан 3 йил этиб белгилаш орқали мурожаатларни ягона муддат мезони асосида тартибга солиш таклифи асосланган;
тадбиркорларга солиқ аудити ёки камерал текширув якунида қўшимча ҳисобланган солиқлар ва молиявий санксиялар бўйича қарор кучга кирган кундан эътиборан солиқ органини ёзма хабардор қилган ҳолда 6 ой давомида тенг улушларда тўлаш ҳуқуқини бериш орқали солиқ тўловчининг молиявий юкини мувозанатлаш, ихтиёрий тўловларни рагʻбатлантириш ҳамда ундириш жараёнини ташкил этиш такомиллаштирилган;
солиқ мажбурияти бўйича даъво қилиш муддатини солиқ даври якунланганидан кейин 3 йил этиб белгилаш орқали солиқ органлари ҳамда солиқ тўловчилар учун текширув ва ҳисоб-китоблар бўйича аниқ вақт чегарасини белгилаш, низоларни камайтириш ҳамда бюджет жараёнини самарали ташкил этиш таклифи асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Солиқ қарзларини баҳолаш ва ундириш амалиётини такомиллаштиришга қаратилган илмий таклифлар ва амалий тавсиялар асосида:
ортиқча ундирилган солиқ суммаларини солиқ тўловчининг ёзма аризасига асосан 15 кун ичида, тадбиркорлик субектларининг юқори барқарорлик рейтингига эга субектларга эса ҳисобланган фоизлари билан бирга 3 кун ичида қайтариш муддатларини аниқ белгилаш орқали қайтариш жараёнини тезкор ва шаффоф ташкил этиш бўйича таклиф Ўзбекистон Республикасининг 2024-йил 15-декабрдаги “Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодексига қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўгʻрисида”ги ЎРҚ-1000-сон Қонунида инобатга олинган ҳамда унга мувофиқ Солиқ кодексининг 105-моддаси 2-қисми таҳрирда ўзгартирилган (Ўзбекистон Республикаси Солиқ қўмитасининг 2025-йил 2-июлдаги  27/2-75732-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида ортиқча ундирилган солиқларни қайтариш муддатлари аниқ белгилаб берилиб, солиқ тўловчиларнинг айланма маблагʻлари ўз вақтида тикланишига, молиявий юкнинг камайишига ҳамда солиқ маъмурчилигида шаффофлик ва ишончлиликнинг ошишига хизмат қилган;
ортиқча ундирилган солиқ суммаларини ҳисобга олиш ёки қайтариш бўйича ариза бериш муддатини солиқ тўловчига ортиқча ундириш факти маълум бўлган кундан ёхуд суд қарори қонуний кучга кирган санадан эътиборан 3 йил этиб белгилаш орқали мурожаатларни ягона муддат мезони асосида тартибга солиш таклифи Ўзбекистон Республикасининг 2023-йил 28-декабрдаги “Солиқ ва бюджет сиёсатининг 2024-йилга мўлжалланган асосий йўналишлари қабул қилинганлиги муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўгʻрисида”ги ЎРҚ-891-сон Қонунида инобатга олинган ҳамда унга мувофиқ Солиқ кодексининг 105-моддаси 1-қисми таҳрирда ўзгартирилган (Ўзбекистон Республикаси Солиқ қўмитасининг 2025-йил 2-июлдаги  27/2-75732-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида ариза топширишнинг аниқ муддат чегараси белгилаб берилиб, солиқ тўловчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш кафолатлари кучайган, ортиқча ундирилган суммаларни қайтариш/офсет қилиш жараёни тартибга солинган ва солиқ маъмурчилиги амалиёти халқаро ёндашувларга яқинлашган;
тадбиркорларга солиқ аудити ёки камерал текширув якунида қўшимча ҳисобланган солиқлар ва молиявий санксиялар бўйича қарор кучга кирган кундан эътиборан солиқ органини ёзма хабардор қилган ҳолда 6 ой давомида тенг улушларда тўлаш ҳуқуқини бериш орқали солиқ тўловчининг молиявий юкини мувозанатлаш, ихтиёрий тўловларни рагʻбатлантириш ҳамда ундириш жараёнини ташкил этиш таклифи Ўзбекистон Республикасининг 2023-йил 28-декабрдаги ЎРҚ-891-сон Қонунида инобатга олинган ва унга мувофиқ Солиқ кодексининг 100-моддаси 4-қисми билан мустаҳкамланган (Ўзбекистон Республикаси Солиқ қўмитасининг 2025-йил 2-июлдаги  27/2-75732-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида қўшимча ҳисоб-китоблар бўйича тўлов юкини бир йўла эмас, босқичма-босқич қоплаш имконияти яратилиб, тадбиркорларнинг ликвидлиги сақланиши, тўлов интизоми кучайиши ҳамда солиқ маъмурчилиги жараёнларининг шаффофлиги ва прогноз қилинувчанлиги ошишига хизмат қилган;
солиқ мажбурияти бўйича даъво қилиш муддатини солиқ даври якунланганидан кейин 3 йил этиб белгилаш орқали солиқ органлари ҳамда солиқ тўловчилар учун текширув ва ҳисоб-китоблар бўйича аниқ вақт чегарасини белгилаш, низоларни камайтириш ҳамда бюджет жараёнини самарали ташкил этиш таклифи Ўзбекистон Республикасининг 2023-йил 28-декабрдаги ЎРҚ-891-сон Қонунида инобатга олинган ҳамда унга мувофиқ Солиқ кодексининг 100-моддаси 4-қисми тегишли тартибда ўзгартирилган (Ўзбекистон Республикаси Солиқ қўмитасининг 2025-йил 2-июлдаги 27/2-75732-сонли маълумотномаси). Ушбу таклифнинг амалиётга жорий этилиши амалиётда солиқ мажбуриятларини аниқлаш ва ундириш жараёнида аниқ вақт чегарасини белгилаб, ҳуқуқий барқарорликни кучайтиради. Натижада солиқ органлари ва солиқ тўловчилар ўртасидаги муносабатларда тартиб-интизом ошади, баҳсли ҳолатлар камаяди ҳамда солиқ қарздорлигини бошқариш ва назорат қилиш механизмлари янада тизимли ишлашига хизмат қилади.