Жўраев Шерали Ғулом ўғлининг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Бухорода музей ишининг шаклланиш асослари ва ривожланиш босқичлари (ХХ аср 20-80-йй.)”, 07.00.01 – Ўзбекистон тарихи (тарих фанлари) 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.1.PhD/Tar1301
Илмий раҳбар: Тўраев Ҳалим Ҳожиевич, тарих фанлари доктори, профессор.  
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Tar.08.01 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Раҳимов Комилжон Раҳматович - тарих фанлари доктори (DSc), профессор; Роберт Валиевич Алмеев - тарих фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон тарихи давлат музейи
Диссертация йўналиши: назарий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади 1920-1980-йилларда Бухорода музей ишининг шаклланиш жараёни асослари ва ривожланиш босқичлари тарихий илмий аҳамияти ҳамда музей фаолиятининг минтақа маданий меросини сақлашдаги ролини кўрсатиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Бухоро музей иши тарихининг янги тизимлаштирилган таҳлили амалга оширилиши натижасида 1920-1980-йилларгача бўлган даврда музейнинг шаклланиши ва ривожланиши уч асосий босқичга ажратилиб, унинг илм-фан ва маданиятдаги ўрни, фонд материалларининг сони ортиши, илмий ходимлар таркибининг такомиллашуви шу даврда музейнинг 10 дан ортиқ музейлар (Эрмитаж давлат музейи, Москвадаги Инқилоб музейи, Бадиий кўргазмалар дирекцияси, Тошкентдаги Санъат музейи, шунингдек Томск, Новокузнецк, Новосибирск шаҳарларидаги музейлар) билан алоқалар ўрнатилиш ва ходимлар томондан амалга оширилган илмий экспедициялар фаолиятига боғлиқ бўлганлиги исботланган; 
Музейнинг шаклланишида икки мингга яқин артефактларни жамлаган собиқ амирлик коллекциясининг муҳим аҳамият касб этганлиги (эски инвентар бўйича №1 дан бошланган), шунингдек, Ўз МА, Бухоро вилоят архивида сақланаётган Бухкомстарисга оид 100 дан ортиқ архив ҳужжатлари ва фотосуратлар, янги музейдаги дастлабки коллекцияларнинг этнография, археология ва қимматбаҳо буюмлар (1059 дона) каби йўналишларга бўлингани ва 1932-йилдан бошлаб музейда тахминий фонди мингдан ортиқ шарқ қўлёзмалари кутубхонаси фаолиятининг илмий аҳамияти далилланган;
“Қушбеги архиви”нинг илк бор Бухоро музейида илмий жиҳатдан ўрганилиб, муомалага киритилгани (1920-йилда қисман, 1931-йилда 70 мингдан ортиқ ҳужжатлар топилган, музейда махсус бўлим тузилган), музей ходимларининг архив ҳужжатларини ўрганиш жараёни ва туркумларга ажратиши, хусусан, археолог В.А.Шишкин ва шарқшунос Ф.Б.Ростопчиннинг бу борадаги фаолиятлари, шунингдек, Р.Б.Канскийнинг илмий жамоатчиликка маълум бўлмаган шахсий архиви (ўз даврининг олимлари билан олиб борган ёзишмалари, музейнинг мавзувий-экспозицион режалари)нинг тарихий қиймати ва Бухоро тарихини ўрганишдаги аҳамияти очиб берилган;
ХХ аср 60-80-йилларида Бухоро музейи илмий фаолиятининг ривожланиши (бу даврда Б.А.Казаков, Ғ.Н.Қурбонов, Ҳ.Ҳ.Тўраев музей экспонатларига асосланган номзодлик диссертацияларининг ҳимоя қилиниши, Бутуниттифоқ бўйича ўтказилган “Бартолд ўқишлари”да иштироки, “Араб ёзувидаги қўлёзмаларни ўрганиш илмий маркази” ва музейнинг “Из истории культурного наследия” тўпламининг ташкил этилиши, 150 дан ортиқ даврий матбуотдаги чиқишлар, 10 дан ортиқ нашрлар), музей фондларининг тартибланиши, ҳудуддаги 10 дан ортиқ тарихий-меъморий обидаларнинг музейлаштирилиши, айниқса, 1980-йилларда Республикадаги ҳеч бир вилоят музейи Бухоро музейи каби илмий-академик натижаларга эриша олмагани далиллан.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Бухоро музейининг тарихи, ташкил топиш ва ривожланиш босқичлари тарихий асосларини таҳлил қилиш натижасида қуйидагилар амалиётга жорий қилинган:
Бухоро музей иши тарихининг янги тизимлаштирилган таҳлили амалга оширилиши натижасида 1920-1980-йилларгача бўлган даврда музейнинг шаклланиши ва ривожланиши уч асосий босқичга ажратилиб, унинг илм-фан ва маданиятдаги ўрни, фонд материалларининг сони ортиши, илмий ходимлар таркибининг такомиллашуви шу даврда музейнинг 10 дан ортиқ музейлар (Эрмитаж давлат музейи, Москвадаги Инқилоб музейи, Бадиий кўргазмалар дирекцияси, Тошкентдаги Санъат музейи, шунингдек Томск, Новокузнецк, Новосибирск шаҳарларидаги музейлар) билан алоқалар ўрнатилиш ва ходимлар томондан амалга оширилган илмий экспедициялар фаолиятига боғлиқ бўлганлиги тўғрисидаги маълумотлардан “Ўзбекистон маданий мероси – Янги Ренессанс пойдевори” В халқаро конгрессини ташкиллаштиришда кенг фойдаланилди (Ўзбекистон маданий меросини ўрганиш, сақлаш ва оммалаштириш бўйича Бутунжаҳон жамиятининг 2025-йил 17-июлдаги 49-сонли маълумотномаси). Илмий натижаларнинг қоълланилиши Бухоро музейи тарихи ва моддий маданий меросини асраш, унга доир билимларни такомиллаштиришга хизмат қилган.
Музейнинг шаклланишида икки мингга яқин артефактларни жамлаган собиқ амирлик коллекциясининг муҳим аҳамият касб этганлиги (эски инвентар бўйича №1 дан бошланган), шунингдек, Ўз МА, Бухоро вилоят архивида сақланаётган Бухкомстарисга оид 100 дан ортиқ архив ҳужжатлари ва фотосуратлар, янги музейдаги дастлабки коллекцияларнинг этнография, археология ва қимматбаҳо буюмлар (1059 дона) каби йўналишларга бўлингани ва 1932-йилдан бошлаб музейда тахминий фонди мингдан ортиқ шарқ қўлёзмалари кутубхонаси фаолияти доир материаллардан “Маърифат” ижодий бирлашмаси” давлат муассасаси таркибидаги “Ўзбекистон тарихи” телеканалининг “Боқий обидалар”, “Кўҳна манзиллар”, “Экспедиция”, “Саёҳатнома”, “Бир экспонат тарихи”, “Янги талқин” коърсатувлари ссенарийларини тайёрлашда фойдаланилган (“Маърифат” ижодий бирлашмаси” давлат муассасаси таркибидаги “Ўзбекистон тарихи” телеканалининг 2025-йил 25-июлдаги 01-33/559-сонли маълумотномаси). Натижалар музей экспонатлари ва коллекцияларини ўрганиш, моддий ва ёзма манбалар билан жамоатчиликни таништиришда илмий асос вазифасини оътаган.
“Қушбеги архиви”нинг илк бор Бухоро музейида илмий жиҳатдан ўрганилиб, муомалага киритилгани (1920-йилда қисман, 1931-йилда 70 мингдан ортиқ ҳужжатлар топилган, музейда махсус бўлим тузилган), музей ходимларининг архив ҳужжатларини ўрганиш жараёни ва туркумларга ажратиши, хусусан, археолог В.А.Шишкин ва шарқшунос Ф.Б.Ростопчиннинг бу борадаги фаолиятлари, шунингдек, Р.Б.Канскийнинг илмий жамоатчиликка маълум бўлмаган шахсий архиви (ўз даврининг олимлари билан олиб борган ёзишмалари, музейнинг мавзувий-экспозицион режалари)нинг тарихий қиймати ва Бухоро тарихини ўрганишдаги аҳамияти борасидаги маълумотлардан Бухоро давлат музей-қўриқхонаси Тарих илмий бўлимида “Ноёб осори-атиқа тўпловчи музей фидойилари” номли кўргазма ташкил қилиниб, амалиётга жорий қилинди. (Оъзбекистон Республикаси Маданий мерос агентлигининг 2025-йил 28-августдаги 04-05/3442-сонли маълумотномаси). Тадқиқот натижаларининг жорийлантирилиши Бухоро музейи фондларини тартиблаш, тарихий-меъморий обидаларни музейлаштириш масалаларини тизимлаштиришга ва асосли маълумотларнинг вужудга келишига хизмат қилди.
ХХ аср 60-80-йилларида Бухоро музейи илмий фаолиятининг ривожланиши (бу даврда Б.А.Казаков, Ғ.Н.Қурбонов, Ҳ.Ҳ.Тўраев музей экспонатларига асосланган номзодлик диссертацияларининг ҳимоя қилиниши, Бутуниттифоқ бўйича ўтказилган “Бартолд ўқишлари”да иштироки, “Араб ёзувидаги қўлёзмаларни ўрганиш илмий маркази” ва музейнинг “Из истории культурного наследия” тўпламининг ташкил этилиши, 150 дан ортиқ даврий матбуотдаги чиқишлар, 10 дан ортиқ нашрлар), музей фондларининг тартибланиши, ҳудуддаги 10 дан ортиқ тарихий-меъморий обидаларнинг музейлаштирилиши, айниқса, 1980-йилларда Республикадаги ҳеч бир вилоят музейи Бухоро музейи каби илмий-академик натижаларга эриша олмагани каби асосли маълумотлар “Маҳалла” телерадиоканали ДМ “Маҳалла” радиосининг “Мозий манзараси” эшиттиришлари ссенарийларини тайёрлашда фойдаланилди. (Оъзбекистон Республикаси “Маҳалла” телерадиоканали ДМ “Маҳалла” радиосининг 2025-йил 12-августдаги 03-10-17-3815-сон маълумотномаси). Натижаларнинг амалиётга жорий қилиниши музейга виртуал саёҳатларни амалга оширишни ривожлантиришга хизмат қилди.