Мустафаева Саодат Бурхановнанинг филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Салим Ашур шеъриятида қўлланилган лингвомаданий бирликлар тадқиқи” 10.00.01 - Ўзбек тили.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B.2024.2.PhD/Fil 4644
Илмий раҳбар: Нарходжаева Хуршида Шариповна, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК рақами: DSc.03/2025.27.12.Fil.11.05.
Расмий оппонентлар: филология фанлари доктори, доцент Йўлдашева Холида Қўзиевна; филология фанлари доктори, профессор Юлдашева Дилором Неъматовна.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Салим Ашур шеъриятида қўлланилган маданий тушунча ифодаловчи бирликларни тадқиқ қилишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
тил ва маданиятни ўзаро боғлиқликда очиб бериш, маданий меросни сақлаш, халқлар орасидаги алоқани мустаҳкамлашдаги аҳамияти Салим Ашур шеъриятидаги
лингвомаданий бирликлар таҳлили воситасида далилланган;
шеърий матнда қўлланган рамз, эталон, метафора, паремиологик бирлик, стереотип, прецедент бирлик каби лингвомаданий бирликларнинг гуруҳлари изоҳланган ва уларнинг аъзолари аниқланган;
май, тандир, ўчоқ, лаган, сўфи, жойнамоз, сандиқ, тўн, желак, дўмбира, шафақ, келин, куёв, никоҳ, тўй, совчи дўппи, чимилдиқ, арава, қайиш каби маданий бирликларни лингвокултурологик аҳамияти очиб берилган;
миллий корпусда лингвомаданий бирликларнинг тизимлаштирилиши ҳамда бадиий матнларни таҳлил қилишнинг замонавий усуллари ўзбек тилининг маданий бойлигини тўлақонли намоён этиш имконини бериши далилланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Диссертацияда олинган илмий натижалар амалиётга жорий этилган ва ваколатли муассасалар томонидан тасдиқланган. Жумладан, шеърий матн таркибида учрайдиган лингвомаданий бирликларнинг коммуникатив вазифаси, ижтимоий ва маданий контекстдаги роли, шунингдек, улар орқали ифодаланган миллий тафаккур, миллий қадриятлар ҳамда ижтимоий хулқ меъёрлари чуқур таҳлил қилиниб, Салим Ашур ижодидаги халқона иборалар, диний-ахлоқий мазмундаги бирликлар, маданий стереотиплар, ҳурмат-иззатни ифодаловчи бирликлар орқали ўзбек халқининг миллий ўзлиги ва маданий меъёрларининг бадиий нутқда ифодаланишига оид диссертант томонидан ишлаб чиқилган илмий хулосалардан давлат илмий-техника дастурлари доирасида 2023–2024-йилларда амалга оширилган “2023 КА 171 Мобилитй Ҳигҳер Эдуcатион студенц (Эрасмус+)” мавзусидаги инновацион лойиҳа доирасида методик ва назарий асос сифатида фойдаланилган (Қўқон давлат университетининг 2025-йил 16-июндаги 22-сонли маълумотномаси).
Шунингдек, диссертацияда Салим Ашур ижодидаги халқона, диний-ахлоқий бирликлар ҳамда маданий стереотиплар орқали миллий ўзлик ва маданий меъёрларнинг бадиий ифодасини таснифлашга оид ёндашувлардан давлат илмий-техника дастурлари доирасида 2020–2023-йилларда амалга оширилган АМ-Ф3-201908172-рақамли “Ўзбек тилининг таълимий корпусини яратиш” мавзусидаги илмий-амалий лойиҳа доирасида тил бирликларини автоматик аниқлаш, функсионал-прагматик белгилаш ва рақамли лингвистик моделлаштириш жараёнларида назарий асос сифатида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2026 - йил 2-февралдаги 04/1-578-сонли маълумотномаси).
Тадқиқот доирасида Салим Ашур ижодидаги шеърий матнлар асосида лингвомаданий бирликларнинг мавзувий таснифи ишлаб чиқилган, уларнинг таркибий тузилиши, семантик юкламаси ва контекстуал қўлланиш хусусиятлари таҳлил қилинган натижалар ва асосланган хулосалардан Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси Бадиий кенгашлари ҳисобот йиғилишларида, тўгараклар фаолиятида, маҳорат дарсларида ёш ижодкорлар билан китобхонлик доирасидаги амалий лойиҳаларида, миллий тилимизнинг Салим Ашур шеъриятида қўлланилган лингвомаданий бирликлар орқали Ўзбекистоннинг янги ривожланиш йўналишлари ва маънавий уйғониш жараёнларида ёш авлодни ватанпарварлик руҳида тарбиялашда ёрдам бериши, ёшларда Ватан ҳақидаги ҳиссиётларни уйғотишга кўмаклашиши билан боғлиқ лингвистик назарий қарашларни тарғиб этишда фойдаланилган (Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг 2025-йил 16-май № 32-сонли маълумотномаси).
Тадқиқотда илгари сурилган илмий хулосалар 2025-йил 28-апрел куни Қашқадарё вилояти телерадиоканалининг “Олтин воҳа” дастуридаги “Файзли кун” ва “Қадрият” дастурларида эфирга узатилган интервю орқали оммавий коммуникация амалиётига татбиқ этилиб, лингвомаданий бирликларни инсон омили, миллий тафаккур, маданий муҳит билан узвий боғлиқ ҳолда ўрганилиши кенг аудиторияга илмий асосда етказишга хизмат қилган (Қашқадарё вилояти телерадиоканалининг 2025-йил 28-апрелдаги 17-05/76-сонли маълумотномаси).
