Хамроева Шаҳзода Икромовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбек ва инглиз тиллари бадиий дискурсида муаллиф мушоҳадаси воқеланишининг когнитив аспекти”, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: №В2023.2.PhD/Fil360.
Илмий раҳбар: Нормуродова Нозлия Зариловна, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.41.01.
Расмий оппонентлар: Галиева Маргарита Рафаеловна, филология фанлари доктори, профессор, Лутфуллаева Дурдона Эсоновна, филология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат чет тиллар институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: ўзбек ва инглиз тилларидаги бадиий дискурс асосида муаллиф мушоҳадасининг типологияси ҳамда воқеланишига доир когнитив аспектнинг ўзига хослигини белгиловчи турли ментал жараёнлар, билим структуралари ва лисоний мажмуйини илмий асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
муаллиф мушоҳадаси замонавий лингвистик йўналишларнинг фундаментал тамойиллари асосида ўзбек ва инглиз бадиий матнлари материаллари чоғиштирма тарзда текширилиб, унинг когнитив модел сифатидаги мақоми қиёсий таҳлил асосида далилланган;
муаллиф мушоҳадасига хос мустақил мазмунга эгалик, консептуал аҳамият, полифунксионаллик, услубий белгиланганлик, ахборотни илгари суриш ва миллий олам манзарасини акс эттирувчи аксиологик қадриятларни мужассам этиш каби хусусиятлар таҳлили унинг семантик-услубий, лингвокогнитив ва лингвомаданий вербаллашган даражаларида намоён бўлиши асосланган;
ўзбек ва инглиз бадиий дискурсида муаллиф мушоҳадасининг эстетик, услубий, когнитив, маданий шунингдек, когнитив-коммуникатив, когнитив-стилистик, когнитив-прагматик ва ҳиссий-эстетик вазифаларни амалга ошириши орқали кўп функсияли лингвистик ҳосила эканлиги аниқланган;
ўзбек ва инглиз бадиий дискурсида мушоҳада муаллиф индивидуал олам манзарасининг муҳим таркибий компоненти бўлиб, у умуминсоний ҳамда миллий ўзига хос маданий қадриятларни акс эттирувчи, шунингдек консептуал ва аксиологик жиҳатдан муҳим ахборотни узатувчи маданий модел сифатида намоён бўлиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек ва инглиз тиллари бадиий дискурсида муаллиф мушоҳадаси воқеланишининг когнитив аспекти тадқиқи бўйича олинган натижалар асосида:
муаллиф мушоҳадаси замонавий лингвистик йўналишлар асосида ўзбек ва инглиз бадиий матнлари материаллари асосида чоғиштирма тарзда текширилиб, унинг когнитив модел сифатидаги мақоми қиёсий таҳлил асосида далилланганлиги ҳақидаги хулосадан Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2022–2023-йилларда бажарилган ПЗ-2020042022 “Туркий тилларнинг лингводидактик электрон платформасини яратиш” мавзусидаги лойиҳада фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат оʻзбек тили ва адабиёти университети 2025- йил 8-ноябрдаги 01/6-5403-сон маълумотномаси). Натижада электрон платформа ўзбек ва инглиз бадиий матнлари асосида ишлаб чиқилган қиёсий лингвокогнитив таҳлил модуллари билан бойитилган;
муаллиф мушоҳадасига хос автосемантиклик, консептуал аҳамият, кўп функсионалилик, услубий маркерланганлик, ахборотни илгари суриш хусусияти ҳамда миллий олам манзарасини акс эттирувчи аксиологик қадриятларни мужассам этиш каби белгиларнинг семантик-услубий, лингвокогнитив ва лингвомаданий вербаллашув даражаларида намоён бўлиши асосланганлиги ҳақидаги хулосадан Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2022–2023-йилларда бажарилган ИЛ-52 тур-21091433 рақамли “Ўзбек миллий маданиятига хос атамаларга оид мақолалар базасини яратиш (Википедия электрон энциклопедияси мезонлари асосида)” мавзусидаги лойиҳада фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат оʻзбек тили ва адабиёти университети 2025- йил 8-ноябрдаги 01/6-5402-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳа мазмуни муаллиф мушоҳадасининг лингвомаданий ва аксиологик талқинига оид назарий изоҳлар билан тўлдирилган;
ўзбек ва инглиз бадиий дискурсида муаллиф мушоҳадасининг эстетик, услубий, когнитив, маданий, шунингдек, иккиламчи когнитив-коммуникатив, когнитив-стилистик, когнитив-прагматик ҳамда ҳиссий-эстетик функсияларни бажариши аниқланганлиги ҳақидаги хулосадан Республика Маънавият ва маърифат марказининг 2024-йил 4-январда тасдиқланган Маънавий-маърифий ишлар самарадорлигини ошириш ва соҳани ривожлантириш бўйича чора-тадбирлар дастури доирасида ўтказилган тарғибот тадбирларида фойдаланилган (Республика Маънавият ва маърифат маркази 2025-йил 5-ноябрдаги 10/729-сон маълумотномаси). Натижада тарғибот материалларига муаллиф мушоҳадасининг кўп функсияли табиатини ёритувчи илмий-услубий таҳлиллар асосида олинган хулосалар киритилган;
ўзбек ва инглиз бадиий дискурсида мушоҳаданинг муаллиф индивидуал олам манзарасининг муҳим таркибий қисми сифатида, умуминсоний ва миллий маданий қадриятларни ифодаловчи ҳамда консептуал ва аксиологик жиҳатдан аҳамиятли ахборотни узатувчи маданий модел даражасида асослаб берилганлиги ҳақидаги хулосадан Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ёшлар” радиоканалининг “Тадқиқот” эшиттиришлари ссенарийларини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ёшлар” радиоканали 2025-йил 04- ноябрдаги 14-05-156-сон маълумотномаси). Натижада эшиттириш мазмуни муаллиф индивидуал олам манзарасини акс эттирувчи лингвокогнитив ва лингвомаданий талқинлар билан бойитилган.
