Саидов Акмал Абдуллоевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Полипрагмазияда талоқ тўқимасида юзага келадиган морфометрик ўзгаришлар” 14.00.02– Морфология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B 2023.2.PhD/Tib3471.
Илмий раҳбар: Очилов Комил Рахимович тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти DSc.06/2025.27.12.Tib.05.01.
Расмий оппонентлар: Зокирова Наргиза Баходировна тиббиёт фанлари доктори, профессор; Ишигов Ибрагим Агаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Самарканд давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: тажрибада яллиғланишга қарши дорилар билан полипрагмазияда оқ зотсиз каламушлар талоғининг лимфоид тўқималарининг морфометрик ҳолатига таъсирини ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор полипрагмазия шароитида, ёш динамикасида талоқ капсуласининг нотекис қалинлашганлиги, қизил пульпа синусоидал томирларида тўлақонлик белгилари, томир ичи ва қизил пульпада маҳаллий гемосидероз ўчоқлари кўпайиши асосланган;
илк бор каламушлар талоғининг оқ пульпасида периартериал лимфатик мембрана юзасининг 2хил ва 3хил яллиғланишга қарши дори воситаси қўлланилган каламушларда ошиши кузатилиб, 3 – 6 ойликларда 10 – 14% ошганлиги ва кейинги гуруҳларда пасайиш кузатилганлиги, мантий соҳаси дори воситаларнинг сони ошиб борган сайин улар ўлчамларининг камайиши морфометрик кўрсаткичлар асосида исботланган;
иммуногистокимёвий усулда B - лимфоцитлар талоқнинг оқ ва қизил пульпасида ўрта даражада иштирок этганлиги, тажрибада турли ёш динамикасида дори воситаларнинг сони ошиб боргани сайин CD20 маркёрининг экспрессиясига уларнинг миқдорининг камайиб бориши исботланган;
меъёрда Т-лимфоцитлар талоқ тўқимасида паст даражада иштирок этганлиги ва 3 ойликдан 6 ойликка ошиб, 10 ойликда камайганлиги, тажрибадаги 2 хил ва 3 хил яллиғланишга қарши дори воситаси қўлланилган каламушларда Т - лимфоцитлар миқдори назорат гуруҳига қараганда 2 хил яллиғланишга қарши дори воситаси қўлланилган каламушларда 2,3 мартага ва 3 хил яллиғланишга қарши дори воситаси қўлланилган каламушларда 2,6 мартага ошиб, стероид яллиғланишга қарши дори воситалар қўшилган гуруҳларда кескин камайганлиги CD3 маркёрининг экспрессиясига асосан иммуногистокимёвий усулда исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Полипрагмазияда оқ зотсиз каламушлар талоғидаги морфометрик ўзгаришларни таҳлил қилиш бўйича олинган натижаларга (Согликни Саклаш Вазирлиги ҳузуридаги илмий техник кенгашнинг 2025 йил 17июльдаги қарори асосида 22/50-сонли ягона хулоса) кўра:
биринчи илмий янгилик: биринчи марта полипрагмазия шароитида, ёш динамикасида талоқ капсуласининг нотекис қалинлашганлиги, қизил пульпа синусоидал томирларида тўлақонлик белгилари, томир ичи ва қизил пульпада маҳаллий гемосидероз ўчоқлари кўпайиши асосланганлиги Республика суд-тиббий экспертиза маркази илмий амалий маркази Бухоро филиали 2023 йил 13 мартдаги 17-сонли ва Республика суд-тиббий экспертиза маркази илмий амалий маркази Навоий филиали 2023 йил 15 мартдаги 15 -сон, Бухоро Вилоят патологик анатомия бюроси 2023 йил 14-март 18-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: полипрагмазия шароитида лаборатория ҳайвонлари талоғида юзага келадиган морфологик ва морфометрик ўзгаришлар хусусиятларини усулининг қўлланилиши -талоқ турли ҳужайраларининг структуравий ўзгаришларга учраш даражасини баҳолаш имконинини беради. Иқтисодий самарадорлиги: тажрибавий полипрагмазия шароитида олинган илмий натижалар асосида ишлаб чиқилган тавсиялар дори воситаларининг ножўя таъсирларини эрта аниқлаш ва олдини олиш имконини яратиб, 1 нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини 50000 сўмга иқтисод қилиш имконини беради. Хулоса: биринчи марта полипрагмазия шароитида, ёш динамикасида талоқ капсуласининг нотекис қалинлашганлиги, қизил пульпа синусоидал томирларида тўлақонлик белгилари, томир ичи ва қизил пульпада маҳаллий гемосидероз ўчоқлари кўпайиши асосланди.
иккинчи илмий янгилик: илк бор полипрагмазияда 3, 6 ва 10 ойлик каламушлар оқ пульпасида периартериал лимфатик мембрана юзасининг 2хил ва 3хил яллиғланишга қарши дори воситаси қўлланилган каламушларда ошиши кузатилиб, 3 ойликда 1,13 ва 1,14-марта, 6 ойликда эса 1,10 ва 1,14-марта ошганлиги ва кейинги гуруҳларда пасайиш кузатилганлиги, мантий соҳаси дори воситаларнинг сони ошиб борган сайин улар ўлчамларининг камайиб бориши морфометрик кўрсаткичлар асосида исботланганлиги бўйича таклифлар Республика суд-тиббий экспертиза маркази илмий амалий маркази Бухоро филиали 2023 йил 13 мартдаги 17-сонли ва Республика суд-тиббий экспертиза маркази илмий амалий маркази Навоий филиали 2023 йил 15 мартдаги 15 -сон, Бухоро Вилоят патологик анатомия бюроси 2023 йил 14-март 18-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимой самарадорлик: полипрагмазия шароитида бемор ҳолатига патогенетик ёндашув асосида даволаш усулларини танлаш, дори воситаларини оқилона қўллаш, касаллик асоратланиш эҳтимолини башоратлаш, шунингдек даволаш тактикасига зарур ўзгартиришлар киритиш орқали тиббий самарадорликни ошириш имкониятини яратади. Иқтисодий самарадорлик: тажрибавий полипрагмазия шароитида олинган илмий натижалар асосида ишлаб чиқилган тавсиялар дори воситаларининг ножўя таъсирларини эрта аниқлаш ва олдини олиш имконини яратиб, 1 нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини 50000 сўмга иқтисод қилиш имконини беради. Хулоса: мантий соҳаси дори воситаларнинг сони ошиб борган сайин уларнинг ўлчамларининг камайиб бориши морфометрик кўрсаткичлар асосида исботланди.
учинчи илмий янгилик: иммуногистокимёвий усулда B - лимфоцитлар талоқнинг оқ ва қизил пульпасида ўрта даражада иштирок этганлиги, тажрибада турли ёш динамикасида дори воситаларнинг сони ошиб боргани сайин CD20 маркёрининг экспрессиясига уларнинг миқдорининг камайиб бориши исботланганлиги бўйича таклифлар Республика суд-тиббий экспертиза маркази илмий амалий маркази Бухоро филиали 2023 йил 13 мартдаги 17-сонли ва Республика суд-тиббий экспертиза маркази илмий амалий маркази Навоий филиали 2023 йил 15 мартдаги 15 -сон, Бухоро Вилоят патологик анатомия бюроси 2023 йил 14-март 18-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: полипрагмазия шароитида бемор ҳолатига патогенетик ёндашув асосида даволаш усулларини танлаш, дори воситаларини оқилона қўллаш, касаллик асоратланиш эҳтимолини башоратлаш, шунингдек даволаш тактикасига зарур ўзгартиришлар киритиш орқали тиббий самарадорликни ошириш имкониятини яратади. Иқтисодий самарадорлиги: тажрибавий полипрагмазия шароитида олинган илмий натижалар асосида ишлаб чиқилган тавсиялар дори воситаларининг ножўя таъсирларини эрта аниқлаш ва олдини олиш имконини яратиб, 1 нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини 50000 сўмга иқтисод қилиш имконини беради. Хулоса: шундай қилиб тажриба гуруҳларида дори воситаларнинг сони ошиб борган сайин В – лимфоцитларнинг миқдори камайиб бориши кузатилди.
тўртинчи илмий янгилик: меъёрда Т-лимфоцитлар талоқ тўқимасида паст даражада иштирок этганлиги ва 3 ойликдан 6 ойликка ошиб, 10 ойликда камайганлиги, тажрибадаги 2 хил ва 3 хил яллиғланишга қарши дори воситаси қўлланилган каламушларда Т - лимфоцитлар миқдори назорат гуруҳига қараганда 2 хил яллиғланишга қарши дори воситаси қўлланилган каламушларда 2,3 мартага ва 3 хил яллиғланишга қарши дори воситаси қўлланилган каламушларда 2,6 мартага ошиб, стероид яллиғланишга қарши дори воситалар қўшилган гуруҳларда кескин камайганлиги CD3 маркёрининг экспрессиясига асосан иммуногистокимёвий усулда исботланганлиги бўйича таклифлар Республика суд-тиббий экспертиза маркази илмий амалий маркази Бухоро филиали 2023 йил 13 мартдаги 17-сонли ва Республика суд-тиббий экспертиза маркази илмий амалий маркази Навоий филиали 2023 йил 15 мартдаги 15 -сон, Бухоро Вилоят патологик анатомия бюроси 2023 йил 14-март 18-сонли буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: полипрагмазия шароитида лаборатория ҳайвонлари талоғида юзага келадиган морфологик ва морфометрик ўзгаришлар хусусиятларини усулининг қўлланилиши -талоқнинг турли ҳужайраларининг струкруравий ўзгаришларга учраш даражасини баҳолаш имконинини беради. Иқтисодий самарадорлиги: тажрибавий полипрагмазия шароитида олинган илмий натижалар асосида ишлаб чиқилган тавсиялар дори воситаларининг ножўя таъсирларини эрта аниқлаш ва олдини олиш имконини яратиб, 1 нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини 50000 сўмга иқтисод қилиш имконини беради. Хулоса: лимфоцитларнинг тўпланиши айниқса периартериал лимфатик, маргинал ва қизил пулпа соҳаларида яққол намоён бўлди, бу организмда антиген гомеостазини сақлаб туриш мақсадида ҳужайра иммунитети реактивлигининг ошишини кўрсатди.