Наимов Олим Юнусовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Паркинсон касаллигида психоэмоционал бузилишлар ва уларни коррекция қилиш йўллари», 14.00.03 - Неврология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.3.PhD/Tib3812.
Илмий раҳбар: Матмуродов Рустамбек Жуманазарович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.04.
Расмий оппонентлар: Раимова Малика Мухамеджановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Джурабекова Азиза Тахировна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот номи: Урганч давлат тиббиёт институти.
Диссертациянинг йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Паркинсон билан оғриган беморларда психоэмоционал бузилишларни ўрганиш ва уларни коррекция қилишни такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Паркинсон касаллигида психоэмоционал бузилишлар касалликнинг клиник шакллари, босқичлари, шунингдек беморлар ёши ва жинси бўйича солиштирилиб, акинетик-ригид шаклига нисбатан титроқ ва аралаш шакллари, дастлабки босқичларига нисбатан кечки босқичлари ўрта даражадаги хавотирлик ва депрессия, шунингдек мотор бузилишлар кучайиши сабабли оғир даражадаги апатиялар билан намоён бўлиши аниқланган;
Паркинсон касаллигида беморларнинг ҳаёт сифати кўрсаткичлари хавотирликка нисбатан депрессия, депрессияга нисбатан апатия, шунингдек хавотирлик, депрессия ва апатияларнинг бирга келиши сабабли ўзаро тескари корреляцион боғлиқликка эга эканлиги исботланган;
Паркинсон касаллигида психоэмоционал бузилишлар беморлар қон зардоби таркибидаги TNF-б концентрацияси билан хавотирлик, депрессия ва апатияларнинг коморбидлиги сабабли тўғри корреляцион боғлиқлиги асосланган;
олинган клиник-неврологик, нейропсихологик, ва иммунологик текширишлар асосида Паркинсон касаллиги билан оғриган беморларда психоэмоционал бузилишларни дифференциал ёндашув орқали коррекция қилиш йўллари такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Паркинсон касаллигида психоэмоционал бузилишлар ва уларни коррекция қилиш йўллари бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: Паркинсон касаллигида психоэмоционал бузилишлар касалликнинг клиник шакллари, босқичлари, шунингдек беморлар ёши ва жинси бўйича солиштирилиб, акинетик-ригид шаклига нисбатан титроқ ва аралаш шакллари, дастлабки босқичларига нисбатан кечки босқичлари ўрта даражадаги хавотирлик ва депрессия, шунингдек мотор бузилишлар кучайиши сабабли оғир даражадаги апатиялар билан намоён бўлиши “Паркинсон касаллигида психоэмоционал бузилишлар ва уларни коррекция қилиш йўллари” мавзусидагаи услубий тавсияномага киритилган (Тошкент давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 27 октябрдаги 105-25/726-t-сон маълумотномаси). Олинган маълумотлар Тошкент вилояти ихтисослаштирилган соматика шифохонаси ва Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш марказининг кўп тармоқли клиникасига амалиётга татбиқ этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг №31/10 17 декабр 2025 йилдаги хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Паркинсон касаллигида психоэмоционал бузилишларни эрта аниқлаш, уларнинг оғирлик даражасини баҳолаш ва индивидуал коррекция чораларини танлашда клиник самарадорликни ошириш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: ушбу усул тадбиқ этилгунга қадар беморларнинг хасталик бўйича меҳнатга лаёқатсизлик кунларининг ўртача сони 10 кунни ташкил этган; таклиф этилган диагностик усулидан фойдаланиш натижасида Еинв = (2676000-868800) х (20-12) х 0,712 х 59 = 45320000 сўм иқтисод қилишга эришилган. Хулоса: Паркинсон касаллигида психоэмоционал бузилишларни эрта аниқлаш, уларнинг оғирлик даражасини баҳолаш ва индивидуал коррекция чораларини танлаш моддий харажатлар миқдорини 45320000 сўм иқтисод қилишга олиб келган.
иккинчи илмий янгилик: Паркинсон касаллигида беморларнинг ҳаёт сифати кўрсаткичлари хавотирликка нисбатан депрессия, депрессияга нисбатан апатия, шунингдек хавотирлик, депрессия ва апатияларнинг бирга келиши сабабли ўзаро ўзаро тескари корреляцион боғлиқликка эга эканлиги Паркинсон касаллигида психоэмоционал бузилишлар ва уларни коррекция қилиш йўллари” мавзусидагаи услубий тавсияномада ўз аксини топган (Тошкент давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 27 октябрдаги 105-25/726-t-сон маълумотномаси). Олинган маълумотлар Тошкент вилояти ихтисослаштирилган соматика шифохонаси ва Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш марказининг кўп тармоқли клиникасига амалиётга татбиқ этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг №31/10 17 декабр 2025 йилдаги хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Паркинсон касаллиги билан оғриган беморлар қон зардоби таркибидаги ТNF-α концентрациясининг баҳоланиши ёрдамида психоэмоционал бузилишларнинг оғир асоратлари, шунингдек, ўлим ва ногиронликни камайтириб, беморларнинг ўртача умр давомийлигини оширган. Иқтисодий самарадорлиги: Паркинсон касаллиги билан оғриган беморлар қон зардоби таркибидаги ТНФ-α концентрациясининг баҳоланиши касалликни кечиши ва оқибатини яхшилаш, олдини олиш, прогноз қилиш, беморлар ҳаёт тарзини узайтириш моддий харажатлар миқдорини 45320000 сўм иқтисод қилишга олиб келган. Хулоса: таклиф этилган усулнинг қўлланилиши натижасида бир нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини моддий харажатлар миқдорини 37,6% га иқтисод қилиш имконини берган.
учинчи илмий янгилик: Паркинсон касаллигида психоэмоционал бузилишлар беморлар қон зардоби таркибидаги TNF-α концентрацияси билан хавотирлик, депрессия ва апатияларнинг коморбидлиги сабабли тўғри корреляцион боғлиқлиги “Паркинсон касаллигида психоэмоционал бузилишлар ва уларни коррекция қилиш йўллари” мавзусидагаи услубий тавсиянома таркибига киритилган (Тошкент давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 27 октябрдаги 105-25/726-t-сон маълумотномаси). Олинган маълумотлар Тошкент вилояти ихтисослаштирилган соматика шифохонаси ва Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш марказининг кўп тармоқли клиникасига амалиётга татбиқ этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг №31/10 17 декабр 2025 йилдаги хулосаси). Ижтимоий самарадлорлиги: ушбу белгиларини эрта аниқлаш, касалликни кечиши ва оқибатини яхшилаш, олдини олиш, прогноз қилиш, беморлар ҳаёт тарзини узайтириш олиб келган. Иқтисодий самарадорлиги: харажат-самарадорлик коэффициенти (ХСК) қуйидагича ифодаланиши мумкин: ХСК = эффект/харажат=Cйил/З = 50310000/4632975 = 10,86. Бу ерда Cйил – амалга ошириш ҳажми учун ҳисобланган диагностика усулларини ўртача йиллик тежаш қиймати; З – Паркинсон касаллигида психоэмоционал бузилишлар ва уларни коррекция қилиш йўллари алгоритмини ишлаб чиқиш, жорий этиш ва амалга ошириш харажатларининг нархи. Хулоса: Паркинсон касаллигида психоэмоционал бузилишлар, жумладан хавотирлик, депрессия ва апатияларнинг коморбидлиги беморлар қон зардоби таркибидаги TNF-α концентрацияси билан кучли тўғри корреляцион боғлиқлиги илмий асослаш ушбу белгиларини эрта аниқлаш, касалликни кечиши ва оқибатини яхшилаш, олдини олиш, прогноз қилиш, 1 нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини 10,86 баробар иқтисод қилиш имконини берган;
тўртинчи илмий янгилик: олинган клиник-неврологик, нейропсихологик, ва иммунологик текширишлар асосида Паркинсон касаллиги билан оғриган беморларда психоэмоционал бузилишларни дифференциал ёндашув орқали коррекция қилиш йўллари такомиллаштирилганлиги “Паркинсон касаллигида психоэмоционал бузилишлар ва уларни коррекция қилиш йўллари” мавзусидагаи услубий тавсиянома таркибига киритилган (Тошкент давлат тиббиёт университети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгашининг 2025 йил 27 октябрдаги 105-25/726-t-сон маълумотномаси). Олинган маълумотлар Тошкент вилояти ихтисослаштирилган соматика шифохонаси ва Тиббиёт ходимларининг касбий малакасини ривожлантириш марказининг кўп тармоқли клиникасига амалиётга татбиқ этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг №31/10 17 декабр 2025 йилдаги хулосаси). Ижтимоий самрадорлиги: Паркинсон касаллиги билан оғриган беморларда психоэмоционал бузилишларга дифференциал ёндашув мезонлари ва уларни коррекция қилиш такомиллаштириш орқали эрта ногиронликнинг олдини олиш, беморларнинг меҳнатга лаёқатсизлик кунларининг сонини қисқартириш, ҳамда ҳаёт сифати кўрсаткичларини яхшилашга эришилди. Иқтисодий самарадорлиги: беморларда хавотир ва депрессия белгиларини аниқлаш ҳар бир бемор учун бюджет маблағларини 1000000 - 1200000 сўмга тежайди. Хулоса: Паркинсон касаллиги билан оғриган беморларда психоэмоционал бузилишларга дифференциал ёндашув мезонлари ва уларни коррекция қилиш такомиллаштириш орқали эрта ногиронликнинг олдини олиш, беморларнинг меҳнатга лаёқатсизлик кунларининг сонини қисқартириш, ҳамда ҳаёт сифати кўрсаткичларини яхшилашга моддий харажатлар миқдорини 37,6% камайишига олиб келган.