Қурбонов Бекжон Ғайрат ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар: 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берадиган фан тармоғи номи): “Ўзбекистон мусулмонлари идораси фаолияти тарихи (1991–2022 йй.)”, 07.00.01 – Ўзбекистон тарихи (тарих фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.4.PhD/Tar1670.
Илмий раҳбар: тарих фанлари доктори, профессор Хасанов Акрам Муминович. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қарши давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Tar.11.01.
Расмий оппонентлар: тарих фанлари доктори, профессор Эргашева Юлдуз Алимовна; тарих фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), катта илмий ходим Амонов Мехрожиддин Узбекович.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ўзбекистондаги Ислом сивилизацияси маркази.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади 1991–2022-йилларда Ўзбекистон мусулмонлари идораси тизимининг фаолияти ва ривожланиши тарихини очиб беришдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат: 
Ўзбекистон мусулмонлари диний идораси – исломнинг маърифат, адолат ва бағрикенгликни тараннум этиш, юрт тинчлиги ва халқ фаровонлиги, келажак авлодни буюк ўтмиш ва улуғ аждодларга муносиб ворис қилиб тарбиялаш эканлиги, шунингдек, халқлар орасида исломнинг эзгулик ғояларини тарғиб этиш, маънавий-маърифий ва хайрия ишларини кенг амалга ошириш, миллий меросни тадқиқ этиш ҳамда кенг оммага етказишдан иборат эканлиги асосланган;
Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг ҳар бир ҳудудий бирликда вакиллик идораси мавжудлиги, улар диний идоранинг ҳудудий бўлинмаси ҳисобланиши, юридик шахс мақомига эга бўлган Қорақалпоғистон мусулмонлари қозиёти, вилоятлар ва Тошкент шаҳар вакиллик идоралари номи билан юритилиши, ҳудудлардаги масжид, зиёратгоҳ, жамғарма фаолиятини мувофиқлаштириб бориш вазифалари жойлардаги қозиёт ва вакиллик идоралари томонидан амалга оширилиши, қозиёт ва вакилликлар диний идоранинг ҳудудий бошқармалари сифатида унинг манфаатларини ифодалаши ва ҳимоя қилиши, ўз ҳудудида диний-маърифий фаолиятни самарали ташкил этиши далилланган;
Ўзбекистон мусулмонлари идораси жойлардаги вакиллари воситачилигида аҳоли орасида эрта турмуш бузилишлари ҳолатларини олдини олиш, жамиятда оилалар маънавий фаровонлигини барқарорлаштириш, тўй ва диний маросимларни ихчамлаштириш, ортиқча исрофгарчиликка йўл қўймаслик каби вазифаларни ўз олдига мақсад қилиб, шу йўлда фаолият кўрсатиб келаётганлиги исботланди;
Ўзбекистон мусулмонлари идораси фаолиятида аҳолини турли ижтимоий-иқтисодий, оилавий ва кундалик ҳаётдаги муаммоларини ҳал қилишдаги ўрни, турли носоғлом даъватларга қарши раддиялар бериши, ёшларни тўғри эътиқод асосида тарбиялаш ва жамиятда соғлом муҳитни барқарорлаштириш ҳамда миллатлар ва динлар ўртасида ўзаро бағрикенглик тушунчаларини ёйишда тизимли ишлар амалга оширилганлиги далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбекистон мусулмонлари идораси фаолияти тарихини тадқиқ этиш бўйича олинган натижалар асосида:
Совет ҳукуматининг халқ онгига совет мафкурасини сингдириш орқали мамлакатдаги диний-маърифий савиясини пасайтириш борасидаги ҳаракатлари, минтақадан муфтийлар, етук дин ва давлат арбоблари етишиб чиққани, совет даври ва мустақиллик йилларидаги Ўзбекистон мусулмонлари идораси фаолияти тарихи, ташкилотнинг юртимиз ижтимоий-маънавий ҳаётида тутган ўрни ҳамда келгусида юртимиздаги ислом сивилизацияси ҳамда диний ташкилотлар фаолияти тарихини ёритиш бўйича келтирилган тарихий маълумотлардан буюртма асосида “Ўзбекистон тарихи” телеканалида эфирга узатилган “Тарихий савол” кўрсатувининг ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” давлат муассасасининг 2024-йил 6-сентябрдаги 02-31-991-сон маълумотномаси). Кўрсатувда кўтарилган илмий мулоҳазалар томошабинларнинг Ўзбекистон мусулмонлари идораси фаолияти ҳақида янада тўлиқ тасаввурнинг шаклланишига ва ушбу диний ташкилот ҳақида тарихий билимларининг ошишига хизмат қилган.
“Ўзбекистон тарихи” телеканалида эфирга узатилган “Тарихий савол” кўрсатуви ссенарийларини тайёрлашда Ўзбекистон мусулмонлари идораси фаолияти тарихи, манбалари, хронологик таҳлили, ташкилотнинг юртимиз ижтимоий-маънавий ҳаётида тутган ўрни ва муфтийлар ҳаётидаги чизгиларлардан фойдаланилди (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” давлат муассасасининг 2024-йил 6-сентябрдаги 02-31-991-сон маълумотномаси). Бу эса кўрсатувнинг янгича илмий савияда ташкил этилишида хизмат қилди.
Ўзбекистонда оилалар маънавий фаровонлигини барқарорлаштириш, тўй ва маросимларни ихчамлаштириш, исрофгарчиликка йўл қўймасликни тарғиб қилиш, аҳолини диний саводхонлигини ошириш бўйича республиканинг барча ҳудудларида ташкил этган таълим муассасалари ва муддатли ўқув курсларининг ўрни ҳамда турли бузғунчи ёт ғояларга қарши курашиш мақсадида уларга қарши раддия бериш, ёшларни тўғри эътиқод асосида тарбиялаш ва жамиятда соғлом муҳитни барқарорлаштириш алоҳида аҳамият касб этгани тўғрисидаги илмий хулосалар Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази йиллик режасига мувофиқ ўтказилган “Жаҳолатга қарши маърифат” мавзулардаги давра суҳбатлари ҳамда тарғибот тадбирларини ташкил этишда кенг фойдаланилган (Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот марказининг 2024-йил 2-октябрдаги 02/417-сон маълумотномаси). Натижада, марказ томонидан нашр қилинган китоб ва рисолаларнинг янада мазмунли бўлишига хизмат қилган.
Диссертация хулоса, таклиф ва тавсиялари миллатлар ва динлар ўртасида ўзаро бағрикенглик тушунчаларини ёйиш, юртимизда ислом сивилизациясининг ривожланиш босқичларини ўрганиш ва халққа етказиш ҳамда илмий-тадқиқот марказлари учун услубий тавсиялар ишлаб чиқишда кенг фойдаланишни кўзда тутади (Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот марказининг 2024-йил 2-октябрдаги 02/417-сон маълумотномаси). Келгусида бу йўналишларда тизимли ишларни йўлга қўйиш далиллар асосида очиб берилган.
Тадқиқот натижаларидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018-йил 16-апрелдаги ПФ-5416-сон “Диний-маърифий соҳа фаолиятини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармони ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2018-йил 22-июндаги ВМҚ-466-сон “Ўзбекистон халқаро ислом академияси фаолиятини ташкил этиш ва қўллаб-қувватлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори ижроси юзасидан ислом ва жаҳон сивилизациясига бебаҳо ҳисса қўшган аждодларимизнинг бой меросини чуқур ўрганиш мақсадида чоп этилган кўп жилдли “Ислом энциклопедияси” илмий-академик нашрида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитасининг 2026-йил 15-апрелдаги 02-02/02/1/1337-сон далолатномаси). Натижада, кўп жилдли “Ислом энциклопедияси” илмий-академик нашрининг диний ташкилотга оид масаларни ёритишда асос бўлган ҳамда диншуносликка оид қўлланмалар, рисолалар ишлаб чиқишга манбавий асос бўлиб хизмат қилиши белгиланган.
Диссертацияда малакали диний соҳа мутахассисларини тайёрлаш ва ёшларни хорижга чиқиб кетишини олдини олишга қаратилган таҳлиллар келтирилган. Ўзбекистон мусулмонлари идораси тизимидаги диний таълим муассасаларига ҳужжат топшириш жараёнини онлайн шаклга тўлиқ трансформация қилиш, абитуриентларнинг танлов имкониятини ошириш, “Менинг масжидим” электрон платформаси ва мобил иловасини яратиш ва ундан диний маросимлар ҳамда манзилли тарғиботда фойдаланиш орқали виртуал майдондаги фаолиятни янги босқичга кўтариш каби таклифлар берилган (Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитасининг 2026-йил 15-апрелдаги 02-02/02/1/1337-сон далолатномаси). Келгусида диссертациянинг таҳлил ва тавсияларидан юртимизда диний-маърифий муҳитни соғломлаштириш учун услубий тавсиялар ишлаб чиқишда кенг фойдаланишни кўзда тутади.