Долгова Ирина Евдокимовнанинг 
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбекистон Республикасининг ижтимоий-иқтисодий хавфсизлигини прогнозлаш методологиясини такомиллаштириш”, 08.00.06 – “Эконометрика ва статистика”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.2.DSc/Iqt684.
Илмий маслаҳатчи: Салимов Бахтиёр Таджиевич – Иқтисодиёт фанлари доктори, профессор 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.  
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/2025.27.12.I.23.02
Расмий оппонентлар: Абдуллаев Илёс Султонович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Гʻойибназаров Баҳодир Каримович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Байхонов Баҳодир Турсунбаевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Базирлар Маҳкамаси  ҳузуридаги Макроиқтисодий ва ҳудудий тадқиқотлар институти. 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ўзбекистон Республикасининг ижтимоий-иқтисодий хавфсизлигини прогнозлашнинг методологик ёндашувларини такомиллаштиришга қаратилган назарий таклифлар ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Услубий ёндашувга кўра “ижтимоий-иқтисодий хавфсизлик” тушунчасининг иқтисодий мазмуни инсон ҳаёти учун зарур маҳсулотларни илмий асосланган меъёрларда истеъмол қилиш имконини таъминловчи, турли аҳоли гуруҳлари учун жинс, ёш ва ижтимоий ҳолатни ҳисобга олган ҳолда “озиқ-овқат саватлари” ҳамда улар асосида “истеъмол саватлари” таркиби ва қийматини ҳисоблаш ва ҳисоб-китобларни амалга ошириш зарурати асосида такомиллаштирилган;
давлатнинг ижтимоий-иқтисодий хавфсизлик даражаларини прогнозлаш услуби мазкур ҳолатнинг халқаро амалиётга мувофиқ талқини асосида “юқори” (0,75–1,00), “барқарор” (0,55–0,74), “мўтадил беқарор” (0,40–0,54), “инқирозли” (<0,40) хавфсизлик даражаларига таснифлаш асосида такомиллаштирилган;
фуқароларнинг ногиронлиги бор ёки йўқлигидан қатъи назар ишловчи пенсионерларнинг меҳнат стажи ва пенсияларини ҳар икки йилда қайта ҳисоблаш тартибини жорий этиш орқали уларнинг ижтимоий ҳимоясини ошириш, уларни давлат манфаатлари йўлида фаол меҳнат қилишга рағбатлантириш ҳамда меҳнат ресурслари етишмаслиги муаммосини ҳал этиш бўйича таклиф асосланган;
мамлакат ижтимоий-иқтисодий хавфсизлигини тавсифловчи кўрсаткичларнинг чегаравий қийматлари асосида “хавфсизлик таъминланган”, “инқироз олди ҳолати”, “таҳдидли ҳолат” мезонларига мос келувчи хавфсизлик даражаларини тўпланган балл (тегишли равишда 30–40; 20–29; ≤19) ҳамда фоиз кўрсаткичлари (тегишли равишда 75–100; 50–74; ≤49) орқали ифодалаш асосида прогнозлаш натижаларининг аниқлигини ошириш таклифи ишлаб чиқилган;
Ўзбекистон Республикасининг ижтимоий-иқтисодий хавфсизлигини ифодаловчи омиллар ўртасидаги ўзаро боғлиқликнинг эконометрик модели асосида 2029-йилгача ижтимоий-иқтисодий кўрсаткичларнинг базавий, оптимистик ва пессимистик ссенарийлар бўйича прогноз қийматлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикасининг ижтимоий-иқтисодий хавфсизлигини статистик баҳолаш ва эконометрик прогнозлашнинг методологик асосларини такомиллаштириш бўйича ишлаб чиқилган илмий таклифлар ва тавсиялар асосида:
услубий ёндашувга кўра “ижтимоий-иқтисодий хавфсизлик” тушунчасининг иқтисодий мазмунини инсон организмининг самарали ҳаёт фаолияти учун зарур маҳсулотларни рационал илмий меъёрлар асосида истеъмол қилиш имконини таъминловчи, турли аҳоли гуруҳлари учун жинс, ёш ва ижтимоий ҳолатни ҳисобга олган ҳолда “озиқ-овқат саватлари” ҳамда улар асосида “истеъмол саватлари” таркиби ва қийматини ҳисоблаш ва ҳисоб-китобларни амалга ошириш зарурати асосида такомиллаштиришга оид назарий-услубий материаллардан олий ўқув юртлари талабалари учун тавсия этилган “Статистика” номли дарсликни тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2019-йил 2-ноябрдаги 1023-сон буйруғига асосан). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши талабалар томонидан аҳолининг турли демографик гуруҳлари учун озиқ-овқат маҳсулотларини истеъмол қилишнинг энг кам зарур даражасини илмий асосланган аниқликда баҳолаш, аҳолининг озиқ-овқат билан таъминланганлик даражаси, яшаш минимуми даражаси ва камбағаллик чегарасини тўғри ҳисоблаш бўйича назарий билимларни янада кенгайтириш имконини берган;
давлатнинг ижтимоий-иқтисодий хавфсизлик даражаларини прогнозлаш услубини мазкур ҳолатнинг халқаро амалиётга мувофиқ талқини асосида “юқори” (0,75–1,00), “барқарор” (0,55–0,74), “мўтадил беқарор” (0,40–0,54), “инқирозли” (<0,40) хавфсизлик даражаларига таснифлаш асосида такомиллаштириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик  вазирлиги томонидан амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2026-йил 10-апрелдаги 06/02/12-175-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши статистик таҳлил воситаларини кенгайтириш ҳамда республика аҳолисининг турмуш даражасини турли ҳудудлар ва вақт даврлари кесимида мониторинг қилиш ва қиёсий баҳолаш имконини берган;
фуқароларнинг ногиронлиги мавжуд ёки мавжуд эмаслигидан қатъий назар ишловчи пенсионерларнинг меҳнат стажи ва пенсияларини ҳар икки йилда қайта ҳисоблаш тартибини жорий этиш орқали уларнинг ижтимоий ҳимоясини ошириш, уларни давлат манфаатлари йўлида фаол меҳнат қилишга рағбатлантириш ҳамда меҳнат ресурслари етишмаслиги муаммосини ҳал этиш бўйича таклиф Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик  вазирлиги томонидан амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2026-йил 10-апрелдаги 06/02/12-175-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши ишловчи пенсионерларнинг ижтимоий ҳимояланганлик даражасини ошириш, уларнинг давлат равнақи йўлидаги меҳнат фаолиятини давом эттиришга бўлган манфаатдорлигини кучайтириш имконини бериб, мазкур соҳадаги меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларни такомиллаштиришга хизмат қилган;
мамлакат ижтимоий-иқтисодий хавфсизлигини тавсифловчи кўрсаткичларнинг чегаравий қийматлари асосида “хавфсизлик таъминланган”, “инқироз олди ҳолати”, “таҳдидли ҳолат” мезонларига мос келувчи хавфсизлик даражаларини тўпланган балл (тегишли равишда 30–40; 20–29; ≤19) ҳамда фоиз кўрсаткичлари (тегишли равишда 75–100; 50–74; ≤49) орқали ифодалаш асосида прогнозлаш натижаларининг аниқлигини ошириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик  вазирлиги томонидан амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2026-йил 10-апрелдаги 06/02/12-175-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши республиканинг ижтимоий-иқтисодий хавфсизлигини турли ҳудудлар ва вақт даврлари кесимида мониторинг қилиш ҳамда қиёсий баҳолаш, инқироз олди ҳолатини олдиндан прогноз қилиш ва уни бартараф этиш бўйича тегишли чора-тадбирларни ўз вақтида қабул қилиш имконини берган;
Ўзбекистон Республикасининг ижтимоий-иқтисодий хавфсизлигини ифодаловчи омиллар ўртасидаги ўзаро боғлиқликнинг эконометрик модели асосида 2029-йилгача ижтимоий-иқтисодий кўрсаткичларнинг базавий, оптимистик ва пессимистик ссенарийлар бўйича ишлаб чиқилган прогноз қийматлари Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги томонидан амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2026-йил 10-апрелдаги 06/02/12-175-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий таклифнинг амалиётга жорий этилиши Ўзбекистон Республикасининг иқтисодий хавфсизлигига оид энг муҳим кўрсаткичларни 2029-йилгача бўлган истиқбол учун учта ҳисоб-китоб варианти (базавий, пессимистик ва оптимистик) асосида эконометрик прогнозлаш имконини таъминлаган.