Абдурахманов Абдуазим Джалалитдиновичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбекистонда аҳоли демографик жараёнларини статистик ўрганиш методологиясини такомиллаштириш” 08.00.06 – Эконометрика ва статистика”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.3.DSc/Iqt404
Илмий раҳбар:  Бегалов Баходир Абдусаломович, Иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/2025.27.12.I.23.02
Расмий оппонентлар: иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Махмудов Носир Махмудович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор, академик Ғуломов Саидахрор Саидахмедович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор Кенжабаев Аман Тургунович.
Етакчи ташкилот: Г.В.Плеханов номидаги Россия иқтисодиёт университетининг Тошкент филиали. 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ўзбекистонда аҳоли демографик жараёнларини статистик ўрганишни халқаро стандартлар ва рақамли технологиялар асосида такомиллаштириш бўйича илмий-методологик таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
услубий ёндашувга кўра “демографик маълумотлар сифатини таъминлаш механизми” тушунчасининг иқтисодий мазмуни статистика, соғлиқни сақлаш, миграция ва таълим ахборот тизимларининг кросс-платформал мувофиқлигини таъминлаш, маълумотлар ўртасидаги тафовутларни автоматик аниқлаш ва уларнинг валидлик ҳамда репрезентативлик даражасини ошириш нуқтаи-назаридан такомиллаштирилган;
туғилишнинг йиғинди коеффициентини таҳлил қилиш услуби унга таъсир этувчи демографик ва ижтимоий-иқтисодий омилларнинг ўзаро эластиклик даражасини миқдорий баҳолаш ҳамда шаҳар ва қишлоқ ўртасидаги  демографик тафовутининг 0,05 гача бўлган қиймати “кам”, 0,05 - 0,10 оралиғи “мўтадил” ва 0,10 дан юқори қиймати “сезиларли” тафовут сифатида белгилаш орқали такомиллаштирилган;
ҳудудларнинг демографик салоҳиятини баҳолаш услуби уларни кўп ўлчовли демографик кўрсаткичлар асосида классификациялаш, типологик гуруҳлаш ва ҳар бир ҳудудий кластер учун табақалаштирилган демографик стратегияларни ишлаб чиқиш имконини берувчи кластер таҳлилини жорий этиш асосида такомиллаштирилган;
демографик жараёнларга таъсир этувчи омилларнинг ўзаро боғлиқлиги, таъсир кучи ва ҳудудий фарқланиш даражасини комплекс баҳолаш имконини берувчи кўп омилли регрессия моделларига асосланган демографик барқарорлик, репродуктив омиллар таъсири ҳамда ҳудудий демографик сезгирлик индексларининг “паст” (0,00 - 0,39), “ўртача” (0,40 - 0,69), “юқори” (0,70 - 1,00) даражалардаги чегаравий қийматлари асосланган;
демографик жараёнларнинг динамик қонуниятлари ва аҳоли таркибининг эволюцион ўзгариш тенденсияларини ҳисобга олган ҳолда, АРИМА модели ссенарийлари асосида Ўзбекистон Республикаси доимий аҳолисининг 2029-йилга қадар прогноз кўрсаткичлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Аҳолининг демографик ҳолатини статистик баҳолашни такомиллаштириш бўйича ишлаб чиқилган илмий таклифлар ва амалий тавсиялар асосида:
услубий ёндашувга кўра “демографик маълумотлар сифатини таъминлаш механизми” тушунчасининг иқтисодий мазмунини статистика, соғлиқни сақлаш, миграция ва таълим ахборот тизимларининг кросс-платформал мувофиқлигини таъминлаш, маълумотлар ўртасидаги тафовутларни автоматик аниқлаш ва уларнинг валидлик ҳамда репрезентативлик даражасини ошириш нуқтаи-назаридан такомиллаштириш билан боғлиқ назарий ва услубий ишланмалардан олий ўқув юртлари талабалари учун тавсия этилган “Аҳоли статистикаси” номли дарсликни тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2021 йил 23 ноябрдаги “500”-сонли буйруғи). Мазкур илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши натижасида талабаларда ахборот тизимларнинг кросс-платформал мувофиқлигини таъминлаш нуқтаи-назаридан такомиллаштирилган “демографик маълумотлар сифатини таъминлаш механизми” тушунчаси бўйича назарий билимларини кенгайтириш имкони яратилган;
туғилишнинг йиғинди коеффицйиентини таҳлил қилиш услуби унга таъсир этувчи демографик ва ижтимоий-иқтисодий омилларнинг ўзаро эластиклик даражасини миқдорий баҳолаш ҳамда шаҳар ва қишлоқ ўртасидаги  демографик тафовутининг 0,05 гача бўлган қиймати “кам”, 0,05 - 0,10 оралиғи “мўтадил” ва 0,10 дан юқори қиймати “сезиларли” тафовут сифатида белгилаш орқали такомиллаштириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги амалий фаолиятига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2025-йил 30-декабрдаги 06/02/12-588-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши натижасида туғилишнинг йиғинди коеффициентини таҳлил қилиш услубини унга таъсир этувчи демографик ва ижтимоий-иқтисодий омиллар ҳамда шаҳар ва қишлоқ ўртасидаги  демографик тафовут орқали такомиллаштириш имкони яратилган;
ҳудудларнинг демографик салоҳиятини баҳолаш услуби уларни кўп ўлчовли демографик кўрсаткичлар асосида классификациялаш, типологик гуруҳлаш ва ҳар бир ҳудудий кластер учун табақалаштирилган демографик стратегияларни ишлаб чиқиш имконини берувчи кластер таҳлилини жорий этиш асосида такомиллаштириш таклифи Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги амалий фаолиятига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2025-йил 30-декабрдаги 06/02/12-588-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши натижасида Ўзбекистоннинг демографик ривожланиш ҳудудлари бўйича янги типологик гуруҳланиш модели ишлаб чиқилиб, ҳудудлараро таққослашни соддалаштириш ва демографик сиёсатни илмий асослаш имконини берган;
демографик жараёнларга таъсир этувчи омилларнинг ўзаро боғлиқлиги, таъсир кучи ва ҳудудий фарқланиш даражасини комплекс баҳолаш имконини берувчи кўп омилли регрессия моделларига асосланган демографик барқарорлик, репродуктив омиллар таъсири ҳамда ҳудудий демографик сезгирлик индексларининг “паст” (0,00 - 0,39), “ўртача” (0,40 - 0,69), “юқори” (0,70 - 1,00) даражалардаги чегаравий қийматлари Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги амалий фаолиятига жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2025-йил 30-декабрдаги 06/02/12-588-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши натижасида аҳолининг демографик жараёнларидаги ўзгаришларни комплекс баҳолаш ҳамда йиғма статистик кўрсаткичлар тизимини шакллантириш имконини берган;
демографик жараёнларнинг динамик қонуниятлари ва аҳоли таркибининг эволюсион ўзгариш тенденсияларини ҳисобга олган ҳолда, АРИМА модели ссенарийлари асосида Ўзбекистон Республикаси доимий аҳолисининг 2029-йилга қадар ишлаб чиқилган прогноз кўрсаткичлари Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги томонидан фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлигининг 2025-йил 30-декабрдаги 06/02/12-588-сонли маълумотномаси). Мазкур илмий янгиликнинг амалиётга жорий этилиши натижасида кўп омилли регрессия ва АРИМА модели биргаликда демографик жараёнларни чуқур таҳлил қилиш, ўзгаришларни комплекс баҳолаш ва келажакдаги тенденсияларни илмий асосда прогноз қилиш ҳамда демографик сиёсатни самарали шакллантириш ва стратегик қарорлар қабул қилиш имконини берган.