Бердишева Гулайим Абишовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Устюрт платоси шароитида қора рангли қоракўл қўйларининг маҳсулдорлик ва биологик хусусиятлари”, 06.02.03-Хусусий зоотехния. Чорвачилик маҳсулотларини ишлаб чиқариш технологияси (Қишлоқ хўжалиги фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD /Qx1746
Илмий раҳбар: Шаптаков Эркин Суюнович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қорақалпоғистон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат аграр университети, PhD.08/2025.27.12.Qx.02.03.
Расмий оппонентлар: Уримбетов Ахмет Абдиразакович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор, Парманова Дилноза Мавлановна. қишлоқ хўжалиги фанлари боъйича фалсафа доктори, ката илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат ветеринария медицинаси, чорвачилик ва биотехнологиялар университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Устюрт платосининг турли яйлов шароитида қора рангли қоракўл қўйларининг конституция типларин, маҳсулдорлик (қоракўл териси, сут, жун ва гўшт) ва биологик хусусиятларининг чегарасини аниқлаш ва селекция ишларида фойдаланиш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
илк бор Қорақалпоғистон республикаси Устюрт платоси шароитида қора рангли қоракўл қўйларининг конституция типлари кесимида олинган авлодларнинг қоракўл териларининг сифати ошишига, қора рангли қўзилар тери синфи бўйича мустаҳкам типга мансуб қўзиларда дағал (6,2 %) ва нозик типга нисбатан 14,7 %-га устунлиги исботланган. 
Жун маҳсулдорлигининг миқдор ва сифат кўрсаткичлари яхшиланиб, йиллик жун маҳсулдорлиги дағал типга мансуб қўйлардан 1987,2 г, мустаҳкам типдагилардан 1793,7 г ва нозик типдагилардан 1613,2 г жун маҳсулдорлигига эришилди.Тивит жун миқдори мустаҳкам типга мансуб қўйларда дағал типдагиларга нисбатан 2,3 % устунликка эришилди. Жундорлик коеффициенти бўйича туғим ёши динамикасида аниқланилиб, барча конституция типларида 1,9-3,8 чегарасида бўлиши далилланган.
Гўшт маҳсулдорлиги бўйича ёш қўзиларни табиий яйлов шароитида боқиб семиртишга нисбатан ярим яйлов шароитида қўшимча озиқлантириш технологияси усутунлиги исботланди. Қўшимча озиқлантиришда табиий яйлов шароитига нисбатан дағал типга мансуб қўзиларда сўйим чиқими 1,0 %, мустаҳкам типдагиларда 1,3 % ва нозик типдагиларда 2,0 %-га устунлиги далилланган.
Сут маҳсулдорлиги бўйича, лактация давомида туғим ёши кесимида мустаҳкам типга мансуб қўйлар нозик типга нисбатан 9,3 %-га устунлиги аниқланилиб, 1-туғим ёшига нисбатан 5-туғим ёшида 21,4 %-гача ошиши исботланди. Сут маҳсулдорлигининг семизлик даражасига боғлиқ чегараси кўрсаткичлари ва сут маҳсулотининг конституция кесимида кимёвий таркиби аниқланган.
Устюрт платосининг кескин иқлим шароитида қора  рангли қоракўл қўйларининг биологик хусусиятлари аниқланди. Устюрт платоси шароитида қора рангли қўйларни урчитишнинг иқтисодий самарадорлигини аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Қорақалпоғистон Республикаси Устюрт платоси яйлов шароитида қора рангли қоракўл қўйлари қоракўл тери, жун,  гўшт ва сут маҳсулдорлигининг миқдор ва сифатини ошириш борасида олиб борилган илмий тадқиқот натижалари асосида: 
қора рангли қоракўл қўйлари сифатини ошириш усули Қорақалпогʻистон Республикаси Қўнғирот тумани «Устюрт қоракўлчилик маркази»  Ишлаб чиқариш корпоративида жорий этилган (Қорақалпогʻистон Республикаси Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қоʻмитасининг 2025-йил 22-сентябрдаги 33/02-13-1116-сон маълумотномаси). Натижада «Устюрт қоракўлчилик маркази» ишлаб чиқариш корпоративида, тажрибадаги қора рангли қоракўл қўйларидан олинган қоракўл териларининг дағал типга мансуб  бир дона қоракоʻл терисининг сотиш баҳоси 160000 сўм, мустаҳкам типга эга 164000 сўм ва нозик типдагиларда эса, 157000 сўм-га этказилди.Бир дона қоракоʻл тери таннархи 135000 соʻм-гача туширилди. Рентабеллик даражаси мустаҳкам типга эга қўйларда 21,5 %-гача оширилган.
Қора рангли қоракўл қўзиларидан яйлов шароитида ва қўшимча озиқлантириш технологиясида гўшт етиштириш, сифатини ошириш усули Қорақалпогʻистон Республикаси Қўнғирот тумани "Ақ Толқин" фермер хўжалигида жорий этилган (Қорақалпогʻистон Республикаси Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қоʻмитасининг 2025-йил 22-сентябрдаги 33/02-13-1116 сон маълумотномаси). Натижада тажрибадаги турли конституция типларига мансуб қўзилардан гўшт етиштириш борасида табиий шароитда сўйим чиқими дағал типга мансуб қўзиларда 52,6 %, мустаҳкам типдагиларда 53,2 % ва нозик типга эга қўзиларда 50,1 % бўлиб, қўшимча озиқлантириш технологиясини қўллаганда 1,0-2,0 гача оширилди ва 1кг-гўшт таннархи 66500 сўмгача туширилди. Гўшт сотишдан рентабеллик даражаси конституциялар кесимида 39,8- 43,1 %-гача оширилган.
Қора рангли қоракўл қўйларидан жун етиштириш бўйича Қорақалпогʻистон Республикаси Тахтакопир раёни "Жанадаря қаракўлшилик орайи" ишлаб чиқариш корпоративид жорий этилган (Қорақалпогʻистон Республикаси Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қоʻмитасининг 2025-йил 22-сентябрдаги 33/02-13-1116-сон маълумотномаси). Натижада тажрибадаги турли конституция типларига мансуб қоʻйлардан олинган соф фойда дағал типдагиларда 30000 сўм, мустаҳкам типдагиларда 37500 сўм ва нозик типтагиларда 22500 сўм-ни ташкил қилиб, тажрибадаги қўйлардан олинган жуннинг сотилиши конституциялар кесимида 35250 сўм- 36750 сўм-ни ташкил қилди. Рентабеллик даражаси мустаҳкам типга эга қўйларда 11,4 %-га етказилган.