Азимова Азиза Ўктамовнанинг филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумот
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи):
“Тошпўлат Аҳмад шеъриятининг лингвопоетик ва лингвомаданий хусусиятлари”. 10.00.01 ‒ Ўзбек тили
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № В2023.4.PhD/Fil3993
Илмий раҳбар: Асадов Тўлқин Ҳамроевич филология фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи (муассасалар), ИК рақами: Бухоро давлат университети DSc.03/2025.27.12.Fil.08.07
Расмий оппонентлар: Бухоро давлат университети профессори, филология фанлари доктори (DSc) Қувватова Дилрабо Ҳабибовна, Фарғона давлат университети профессори, филология фанлари доктори (DSc) Абдуфаттоев Муҳаммадтоҳир Тожимаматович
Етакчи ташкилот: Навоий давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Тошпўлат Аҳмад шеъриятини лингвопоетик, лингвокултурологик ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Тошпўлат Аҳмад шеъриятининг фоностилистикаси, яъни шоир ижодида бадиийликни таъминловчи фонографик воситалар – аллитерация, ассонанс, геминациянинг ўзига хос кўринишлари учраши, шунингдек, сўзни алоҳида бўғинларга ажратиш ёки муайян бир сўзни тўлиғича бош ҳарфда ёзиш кабилардан унумли фойдаланиши аниқланган;
морфологик-функсионал, лексик-семантик хусусиятлари, умумистеъмолдаги ҳамда қўлланиш доираси чегараланган бирликларнинг адабий тилга муносабати, янгича ифодалар, шоир ижодидаги лексик маъно-муносабат турлари, индивидуал-услубий неологик бирликлар; субектив муносабат ифодаси учун қўлланувчи шакллар; фразеологик бирлик ва мақоллар ифодаси; тасвирий восита сифатида қўлланувчи синтактик бирликлар атрофлича ўрганилган;
Тошпўлат Аҳмад шеъриятидаги миллийлик ифодаси сифатида юзага келган, янгилик бўёғига эга муаллиф нутқи бирликларининг тадқиқи, бадиий адабиётда муайян бир лингвопоетик мақсад учун қўлланган ўзбек халқига хос тарихий номларнинг тасниф ва тавсифи, халқимизга хос турли шакл ва мазмундаги миллий-маданий бирликлар ҳамда ўхшатишларнинг лингвопоетик ва лингвокултурологик таҳлили амалга оширилган;
бадиий адабиётда муайян лингвопоетик мақсад учун қўлланган ўзбек халқига хос миллий номлар, улар тавсифи, халқимизга хос турли шакл ва мазмундаги миллий-маданий номлар Тошпўлат Аҳмад ижоди мисолида тадқиқ этилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
таҳлилга тортилган лексик ва грамматик шакллар, яъни умумистеъмолдаги ҳамда қўлланиш доираси чегараланган бирликларнинг адабий тилга муносабати, сўз, товуш, аффиксларнинг турлича маъно қирралари, янгича ифодалар, шунингдек, шоир ижодидаги лексик маъно-муносабат турлари; индивидуал-услубий неологик бирликлар; субектив муносабат ифодаси учун қўлланувчи шакллар; фразеологик бирлик ва мақоллар ифодаси; тасвирий восита сифатида қўлланувчи синтактик бирликлар ҳамда ушбу воситаларнинг кенг қамровдаги лингвомаданий хусусиятлари, миллий-маданий бирликларни атовчи сўз ва жумлалар таҳлил этилган илмий натижа ва хулосаларидан 2021-2023-йилларда “Мусиқа ва санъат ўқув муассалари учун “Болалар рақслари” фанидан интерактив ўқув-методик қўлланмалар яратиш” мавзусидаги Ф3-2019081773-рақамли фундаментал лойиҳани бажаришда, хусусан, “Ўзбек болалар рақслари, рақс либослари ва тақинчоқлари номларининг ўзбекча-русча-инглизча-французча қисқача изоҳли луғати”ни яратишда фойдаланилган. (Ўзбекистон давлат хореография академиясининг
2025-йил 14-апрелдаги 1/04-216-сонли маълумотномаси) Натижада ўқув-методик қўлланмалар ҳамда луғат таркиби бойишига эришилган;
тил ва маданият, тил ва жамият уйғунлиги асосида Тошпўлат Аҳмад шеъриятидаги миллийлик ифодаси сифатида юзага келган янгилик бўёғига эга муаллиф нутқи бирликларининг тадқиқи, бадиий адабиётда муайян бир лингвопоетик мақсад учун қўлланган ўзбек халқига хос тарихий номларнинг тасниф ва тавсифи, халқимизга хос турли шакл ва мазмундаги миллий-маданий бирликлар ҳамда турғун ва эркин ўхшатишларнинг лингвопоетик ва лингвокултурологик натижаларидан ИИ-4721101717-рақамли “Хизмат кўрсатиш обектлари миллий номлари интерактив электрон платформасини яратиш” мавзусидаги инновацион лойиҳада (2022-2023) фойдаланилган. (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети ҳузуридаги Давлат тилида иш юритиш асосларини ўқитиш ва малака ошириш марказининг 2025-йил 7-майдаги 827-сонли маълумотномаси) Натижада электрон платформада миллий-маданий бирликлар қўлланишининг самарадорлигига эришилган;
бадиий адабиётда муайян лингвопоетик мақсад учун қўлланган ўзбек халқига хос миллий номлар, улар тавсифи, халқимизга хос турли шакл ва мазмундаги миллий-маданий бирликлар Тошпўлат Аҳмад ижоди мисолида адиб шеърияти материалларидан Ўзбекистон телерадиокомпанияси Бухоро вилоят телевиденияси “Ассалом, Бухоро”, “Замондош”, “Бухоро гузарлари” кўрсатувларининг 2025-йил январ, феврал, март сонларидаги ссенарийсини тайёрлашда унумли фойдаланилган ҳолда тадқиқотчи билан бевосита суҳбат олиб борилган. (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси Бухоро вилоят телерадиоканалининг 2025-йил 6-майдаги
01-09-94-сон маълумотномаси) Натижада ушбу кўрсатувларнинг илмий-оммабоплиги таъминланган ва улар янги маълумотлар билан такомиллаштирилган.
