Зайлобова Назокат Турқунбоевнанинг
филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбек мулоқот хулқида муносабат ифодаланишининг лингвомаданий ва ижтимоий-лисоний тадқиқи”, 10.00.01 – Ўзбек тили.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.4.PhD/Fil.4060.
Илмий раҳбар: Муминов Сидикжон Мирсобирович, филология фанлари доктори профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.10.05.
Расмий оппонентлар: Юлдашев Маъруфжон Муҳаммаджонович, филология фанлари доктори, профессор; Юлдашева Дилафруз Маҳаммадовна, филология фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Қўқон  университети. 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Ўзбек мулоқот хулқида муносабат ифодаланишининг назарий масалалари, мулоқот жараёнида субектив муносабат ифодаланишининг усул ва воситалари, турли жанр ва нутқ кўринишларида муносабат ифодаланишининг лингвомаданий ҳамда ижтимоий-лисоний хусусиятларини очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
мулоқот жараёнида муносабат ифодаланишининг лингвомаданий ҳамда ижтимоий-лисоний жиҳатлари комплекс тарзда ўрганилган ва бир қатор янги илмий натижалар қўлга киритилган, мулоқотда муносабатнинг ифодаланиши ва унинг назарий асослари таҳлил қилиниб, мулоқот хулқи (МХ)нинг коммуникатив вазият билан чамбарчас боғлиқлиги илмий жиҳатдан асослаб берилган; нутқий муносабат ифодаланиши фақат лисоний бирликлар эмас, балки нутқ иштирокчиларининг миллий менталитети, маданий қадриятлари, ижтимоий меъёрлари ва коммуникатив анъаналари билан ҳам бевосита боғлиқ эканлиги кўрсатиб берилган; шу асосда ўзбек нутқ маданиятида муносабат билдиришнинг ўзига хос миллий-маданий хусусиятлари аниқланиб, улар коммуникатив вазият, суҳбатдошлар ўртасидаги ижтимоий масофа, ёш, мақом ва ижтимоий рол билан уйғун ҳолда намоён бўлиши илмий далиллар асосида изоҳланган;
ўзбек мулоқот хулқи ва баҳо муносабатига бағишланган тадқиқотлар тизимли таҳлил этилиб, тилнинг фонетик, лексик, морфологик ва синтактик сатҳлари орқали баҳо муносабатининг ифодаланиш механизмлари ўрганилган; нутқда ижобий ва салбий баҳо муносабатини ифодаловчи лисоний бирликлар, баҳоловчи лексика, модал бирликлар, эмоционал-экспрессив воситалар ҳамда интонацион кўрсаткичларнинг функсионал имкониятлари аниқланиб, улар реал нутқий мисоллар ёрдамида далилланган; ижобий баҳо (мақтов, рағбат, ҳурмат ифодаси) ва салбий баҳо (танқид, норозилик, киноя, эътироз)нинг ифодаланиш усуллари коммуникатив вазиятга қараб турлича намоён бўлиши асосланган;
турли жанр ва нутқ кўринишларида муносабат ифодаланишининг лингвомаданий хусусиятлари, жумладан, кундалик мулоқот, расмий нутқ, оммавий ахборот воситалари нутқи, бадиий нутқ ва ижтимоий тармоқлар коммуникациясида муносабат билдиришнинг ўзига хос жиҳатлари таҳлил қилинган; оилавий мулоқот доирасида муносабат ифодаланишининг миллий  хусусиятлари алоҳида кўриб чиқилиб, турли ҳудудларда яшовчи ўзбекларнинг нутқий одатларида кузатиладиган фарқлар аниқланган; бу жараёнда ҳудудий диалектлар, маҳаллий-маданий анъаналар ҳамда оилавий иерархия тизими муносабат ифодаланишига қай даражада таъсир кўрсатиши мисоллар орқали очиб берилган;
турли касб эгалари нутқининг ижтимоий-лисоний хусусиятлари тадқиқ этилиб, нотиқ, ўқитувчи, шифокор, савдо ходими, давлат хизматчиси каби касб вакилларининг нутқида муносабат ифодаланишининг ўзига хос шакллари аниқланиб, уларнинг лисоний хусусиятлари суҳбатдошнинг жинси, ёши, ижтимоий мавқейи, касбий фаолияти ҳамда яшаш ҳудуди билан боғлиқлиги изоҳланган; нутқий муносабатнинг ифодаланишида ижтимоий омиллар муҳим рол ўйнаши ва улар мулоқот стратегияси ҳамда нутқий этикет шаклланишида муҳим аҳамиятга эга эканлиги асосланган.  
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек мулоқот хулқида муносабат ифодаланишининг лингвомаданий ва ижтимоий-лисоний тадқиқига бағишланган диссертация қуйидагича жорийланган:
тадқиқот материалларидан 2023-2024-йилларда Ўзбекистон давлат хореографияси академиясида амалга оширилган Ўзбек миллий рақс санъатини тарғиб этишга бағишланган вебсайт ва мултимедиа маҳсулотлари (электрон луғат) тўпламини яратиш мавзусидаги ИЗ-2019081663 рақамли фундаментал лойиҳа доирасида “Ўзбек миллий рақс терминларининг қисқача ўзбекча-русча-инглизча-французча изоҳли луғати”ни яратишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирлиги Ўзбекистон Давлат хореографияси академияси, 2025-йил 28-мартдаги №1/04-205 маълумотномаси). Натижада мулоқотда муносабат ифодаланиши ва унинг назарий масалалари тил сатҳларида баҳо муносабати ифодаланишининг усул ва воситалари ёрдамида ижобий ва салбий баҳо муносабати берилиши масалалари илмий-назарий жиҳатдан такомиллашган;
турли жанр ва нутқ кўринишларидаги миллийлик, жумладан, оилавий мулоқотларда муносабат ифодаланишининг  ментал жиҳатларининг ҳудудлар бўйича хилма хиллиги ҳақидаги хулосалардан Қўқон давлат педагогика институтида бажарилган, АЛ-322103020 рақамли “Қўқон адабий муҳити ижодкорлари ҳаёти ва ижоди бўйича вебсайт ва платформа яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳада фойдаланилган. (Қўқон университетининг 2025-йил 10-июндаги 01-03⁄356-сон маълумотномаси). Натижада Қўқон ҳудуди аҳолиси нутқидаги миллийлик ҳамда турли жанр ва нутқ кўринишидаги менталлик хусусиятлари ҳақидаги маълумотлар платформани бойитган ва тўлдирган;
тадқиқотнинг илмий янгилиги материалларидан оммавий ахборот воситалари орқали бугунги кундаги инсонлар маънавий-маданий ҳаётида тутган ўрнига доир хулосалардан Ўзбекистон Республикаси Ёшлар ишлари агентлиги фаолиятида ёш авлодни маънавий комиллик, ҳар томонлама баркамол ва истиқлолга содиқлик муҳитида тарбиялашга қаратилган чора-тадбирлар режасини ишлаб чиқишда, тарғибот-ташвиқот ишлари учун маърузалар тайёрлаш ҳамда ижодкор ёшлар учун турли семинарлар ва тадбирлар ташкил қилишда фойдаланилди, жумладан, 2023-2024-йилларда Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон” телерадиоканалининг “Бедорлик”, “Ижод завқи”, “Таълим тараққиёти”, “Миллат ва маънавият” эшиттиришлари ссенарийсини ёзишда фойдаланилди ва суҳбатлар уюштирилди. (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси Ўзбекистон телерадиоканали Давлат муассасасининг 2025-йил 28-мартдаги маълумотномаси, 26-36-968-сон). Натижада ушбу телекўрсатув ва радиоешиттиришлар учун тайёрланган материалларнинг мазмуни мукаммаллашган. Тадқиқот ишининг дунё тилшунослигида мулоқотда баҳо муносабати халқларнинг миллий-маданий хусусиятлари, эътиқоди, яшаш тарзини этник тарих ва эстетик қарашлар яхлитлигида тадқиқ этишга имконият берувчи муҳим асос саналганлиги, миллатларнинг маънавият ва маърифатини бойитишда асосий вазифалардан ҳисобланиши, турли мулоқот кўринишларида муносабат ифодаланиши муайян халқ тилининг лексик имконини бойитиши, бадиий матнларни замонавий лисоний методлар асосида тадқиқ этиш соҳа тараққиётини таъминлайдиган муҳим омиллардан ҳисобланиши ҳақидаги илмий қарашлари, таҳлиллари ва хулосаларидан ушбу эшиттиришларнинг мазмуни бойитилган.