Файзиева Маликажон Чошовнанинг педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Инклюзив таълимда филолог талабаларнинг лексик компетенсиясини корпус таҳлиллар асосида ривожлантириш (инглиз тили мисолида)”, 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (инглиз  тили).
Диссертация мавзуси роʻйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/Ped9493
Илмий раҳбар: Атабоев Нозимжон Бобожон ўғли, филология фанлари доктори (DSc), профессор
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи (муассасалар), ИК рақами: Бухоро давлат университети PhD.03/2025.27.12.Ped.08.05
Расмий оппонентлар: Бакаев Нажмиддин Бакаевич, педагогика фанлари номзоди, профессор ҳамда Исроилова Дилдора Мухторовна, педагогика фанлари доктори (DSc) 
Етакчи ташкилот: Қарши давлат университети 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: инклюзив таълим шароитида филолог талабалар, жумладан, кўзи ожиз ва заиф кўрувчиларнинг инглиз тили лексик компетентлигини корпус таҳлиллар асосида ривожлантириш механизмларини аниқлаштиришдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
халқаро инклюзив таълим тизимида мавжуд чет тилларини ўқитишнинг аудио-коммуникатив ёндашув, брайл асосидаги ўқув жараёни, автоматик ўқувчи ва сунъий интеллект воситалари, оғзаки мулоқотга асосланган тизим, табиий ёндашув, подкаст, аудиокитоб ва аудио диалогларга асосланган ўқитиш, нутқдан матнга ва матндан нутққа интеграцияси каби усул ва воситалар қаторида корпус таҳлилларига асосланган ўқитишнинг аҳамияти очиб берилган;
филолог талабаларнинг инклюзив таълимда инглиз тили лексик компетенсиясини ривожлантиришда корпус таҳлил натижаларининг статистик ва аутентик материаллар базаси сифатида конкорданс қаторлари, сўз қўллашга доир мисоллар кўлами, калит сўзнинг контексда қўлланилиши (КWИC), коллокацион бирликларни аниқлаш имконияти, кўпсўзли иборалар (Мулти-Wорд Эхпрессионс – МWЕъс) негизида сўзлардан тўғри ва эркин фойдаланиш кўникмасини шакллантириш механизми асосланган;
инклюзив гуруҳлар учун мос автоматик лингвистик таҳлилларни амалга оширувчи CОCА, Скетч Энгине, АнтCонc каби корпус дастурий қурилмалари асосида лексик бирликлар ва коллокацияларни тўғри ишлатиш даражаларини белгиловчи машқлар тизими ва брайл алифбоси бўйича нашр этилган ўқув қўлланма яратиш орқали инглиз тили лексик компетенсиясини ривожлантиришнинг дидактик таъминоти такомиллаштирилган; 
инклюзив таълим муҳитида филолог талабаларнинг сўз қўллашга доир лексик компетенсиясини рақамли технологиялар, хусусан, компютер қурилмалари ва интернет тармоқларида мавжуд инглиз тили корпуслари таҳлил натижалари асосида ривожлантириш моделининг самарадорлиги математик-статистик таҳлилларга кўра далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Инклюзив таълим муҳитида филология йўналиши талабаларининг лексик компетентлигини корпус таҳлиллар асосида ривожлантириш бўйича ўтказилган тадқиқот натижаларига кўра:
халқаро инклюзив таълим тизимида мавжуд чет тилларини ўқитишнинг аудио-коммуникатив ёндашув, брайл асосидаги ўқув жараёни, автоматик ўқувчи ва сунъий интеллект воситалари, оғзаки мулоқотга асосланган тизим, табиий ёндашув, подкаст, аудиокитоб ва аудио диалогларга асосланган ўқитиш, нутқдан матнга ва матндан нутққа интеграцияси каби усул ва воситалар қаторида корпус таҳлилларига асосланган ўқитишнинг аҳамиятига оид хулосалар АҚШнинг Арканзас штатидаги Арканзас университетида (Университй оф Аркансас, Аркансас, УСА) инклюзив таълимда инглиз тилини ўқитиш бўйича ўтказилган илмий семинарлар ва академик учрашувларда халқаро экспертлар муҳокамасига ҳавола этилган. Арканзас университети талабалари, изланувчилари ҳамда МcНаир ва Оwл Cреек мактаби ўқувчилари учун “Инклюзив таълим ва имконияти чекланган талабаларга билим ва кўникмаларни эгаллашда кўмаклашиш” мавзусида тадқиқот тақдимотлари ўтказилган (АҚШнинг Арканзас штатидаги Арканзас университетининг 2023-йил 8-майдаги, Бухоро давлат университети Халқаро алоқалар бўлимининг 2026-йил 24-январдаги 06/445-сон маълумотномалари). Натижада корпус таҳлилининг дарс жараёнида қўлланиши, талабаларнинг контекст асосида луғат бойлигини ошириш модели, дифференциал топшириқлар тизимининг инклюзив таълим билан уйғунлиги бўйича Америка олимлари билан ҳамкорликда тажриба алмашиниб, тадқиқот натижаларининг методик ва назарий асосларини янада такомиллаштиришга хизмат қилган;
филолог талабаларнинг инклюзив таълимда инглиз тили лексик компетенсиясини ривожлантиришда корпус таҳлил натижаларининг статистик ва аутентик материаллар базаси сифатида конкорданс қаторлари, сўз қўллашга доир мисоллар кўлами, калит сўзнинг контексда қўлланилиши (КWИC), коллокацион бирликларни аниқлаш имконияти, кўпсўзли иборалар (Мулти-Wорд Эхпрессионс – МWЕъс) негизида сўзлардан тўғри ва эркин фойдаланиш кўникмасини шакллантириш механизми  асослангани хусусидаги хулоса ва тавсиялардан 2025-йилда Бухоро давлат университети, Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети ва Фарғона давлат университетида ўтказилган тажриба-синов ишлари жараёнида фойдаланилган (БухДУнинг 2025-йил 29-ноябрдаги, ЎзДЖТУнинг 2025-йил 30-июндаги 1/43-сон, ФарДУнинг 2025-йил 14-октябрдаги далолатномалари). Натижада тажриба-синов натижалари корпусга асосланган ёндашувнинг инклюзив гуруҳларда қўлланганлиги талабаларнинг лексик компетенсиясини шакллантириш жараёнини сезиларли даражада фаоллаштиришга имкон берган;
инклюзив гуруҳлар учун мос автоматик лингвистик таҳлилларни амалга оширувчи CОCА, Скетч Энгине, АнтCонc каби корпус дастурий қурилмалари асосида лексик бирликлар ва коллокацияларни тўғри ишлатиш даражаларини белгиловчи машқлар тизими ва брайл алифбоси бўйича нашр этилган ўқув қўлланмани яратиш орқали инглиз тили лексик компетенсиясини ривожлантиришнинг дидактик таъминоти такомиллаштирилганлигига оид натижалардан кўзи ожизлар жамияти аъзолари иштирокидаги хорижий тил ўқув машғулотлари ва семинар тренинг дастурларида фойдаланилган (Ўзбекистон кўзи ожизлар жамияти Бухоро вилояти бўлимининг 2025-йил 4-декабрдаги 2/3-67-сон, Бухоро давлат университети ўқув бўлимининг 2026-йил 26-январ санасидаги 450-сон маълумотномалари). Натижада мазкур тақдимотлар тингловчиларнинг мустақил луғат бойлигини кенгайтириш, матн таҳлилида контекстуал тушунишни шакллантириш ҳамда нутқ фаолиятида аниқликни оширишда самара берган;
инклюзив таълим муҳитида филолог талабаларнинг сўз қўллашга доир лексик компетенсиясини рақамли технологиялар, хусусан, компютер қурилмалари ва интернет тармоқларида мавжуд инглиз тили корпуслари таҳлил натижалари асосида ривожлантириш моделининг самарадорлиги математик-статистик таҳлилларга кўра далилланган хулосалардан Бухоро телерадиокомпаниясининг “Долзарб мавзу” кўрсатуви ҳамда Бухоро радиосининг “Кун мавзуси” эшиттиришида самарали фойдаланилган (Бухоро телерадиокомпанияси Бухоро вилояти давлат муассасасининг 2025-йил 11-ноябрдаги 01-577-сон маълумотномаси). Натижада телетомошабинларга таълим жараёнида рақамли корпуслардан фойдаланишнинг самарадорлиги ва инклюзив таълим тамойилларининг афзалликлари бўйича тавсиялар берилган. 

Yangiliklarga obuna bo‘lish