Алимбекова Мавжуда Халимжон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон 

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Абдурауф Фитрат асарлари корпуси структураси, лингвистик ва дастурий таъминоти”, 10.00.11 – Амалий ва компютер лингвистикаси. 
Мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.2.PhD/Fil3662.
Илмий раҳбар: Ҳамроева Шаҳло Миржоновна, филология фанлари доктори, профессор 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи: Наманган давлат университети, PhD.03/2025.27.12.Fil.22.03. 
Оппонентлар: Акбарова Зуҳра Акмалжоновна, филология фанлари доктори, профессор; Тоирова Гули Ибрагимовна, филология фанлари доктори, профессор. 
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон миллий университети. 
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: Абдурауф Фитрат асарлари корпусини тузиш, лингвистик ва дастурий таъминотини яратиш.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
Абдурауф Фитрат асарлари корпусини ишлаб чиқиш жараёнида манбаларни танлашнинг лингвистик, экстралингвистик, тўлиқлилик мезонлари, матнларни рақамлаштириш, метамаълумот билан таъминлаш, имло ҳамда график вариантларни меъёрлаштириш, матнларга дастлабки лингвистик ишлов бериш босқичлари аниқланган; 
статистик ва корпус таҳлил тамойили асосида муаллиф ижодидаги публицистик, бадиий, илмий услуб матнларидаги лексик, морфологик бирликлар – муаллиф тили идеостили, индивидуал-услубий хусусиятларини белгиловчи лингвистик омиллар асосланган;
лингвистик теглаш жараёнида юзага келувчи тарихий имло, вариантлилик, морфологик ноаниқлик ва услубий тафовут каби муаммоларни бартараф этиш йўллари очиб берилган, ўзбек тилининг тарихий-лисоний ва услубий сатҳини ташкил этувчи турли тиллардан ўзлашган лексик бирликларни аниқлашнинг самарали ечимлари фонетик, лексик, грамматик қонуниятлар орқали далилланган; 
Абдурауф Фитрат асарлари корпуси учун матнларни яримавтоматик леммалаш, морфологик теглаш ва статистик таҳлил қилишнинг методик ёндашувлари, сўзшакл ва леммаларнинг частотали кўрсаткичлари, лексик қатламнинг статистик таснифи, конкорданс модули ва кенгайтирилган қидирув механизмини шакллантиришга йўналтирилган дастурий-алгоритмик модел ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Диссертация натижаларидан олинган хулосалар асосида: 
Абдурауф Фитрат асарлари корпусини ишлаб чиқиш жараёнида манбаларни танлашнинг лингвистик, экстралингвистик, тўлиқлилик мезонлари, матнларни рақамлаштириш, метамаълумот билан таъминлаш, имло ҳамда график вариантларни меъёрлаштириш, матнларга дастлабки лингвистик ишлов бериш босқичлари аниқланганлигига доир хулосалардан Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2020-2023-йилларда амалга оширилган АМ- ФЗ-201908172 – “Ўзбек тилининг таълимий корпусини яратиш” грант лойиҳасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 5-майдаги 01/4-1880-сонли маълумотномаси). Натижада лойиҳа доирасида ишлаб чиқилган “Ўзбек тилининг таълимий корпуси” Фитрат асарлари базаси билан бойитилган;
статистик ва корпус таҳлил тамойили асосида муаллиф ижодидаги публицистик, бадиий, илмий услуб матнларидаги лексик, морфологик бирликлар – муаллиф тили идеостили, индивидуал-услубий хусусиятларини белгиловчи лингвистик омиллар асосланганлиги билан боғлиқ фикр-мулоҳазалардан Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2022-2024-йилларда амалга оширилган № ИЛ-402104209 рақамли “Ахборот-қидирув тизимлари (Гоогле, Яндех, Гоогле транслате) учун автоматик ишлов бериш воситаси – ўзбек тилининг морфолексикони ва морфологик анализатори дастурий воситасини яратиш” номли инновацион лойиҳани амалга оширишда фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 26-ноябр 04/1-5683-сон маълумотномаси). Натижада Гоогле, Яндех, Гоогле Транслате ахборот-қидирув тизими мукаммаллаштирилган;
лингвистик теглаш жараёнида юзага келувчи тарихий имло, вариантлилик, морфологик ноаниқлик ва услубий тафовут каби муаммоларни бартараф этиш йўллари очиб берилган, ўзбек тилининг тарихий-лисоний ва услубий сатҳини ташкил этувчи турли тиллардан ўзлашган лексик бирликларни аниқлашнинг самарали ечимлари фонетик, лексик, грамматик қонуниятлар орқали далилланган ўринлардан “Маърифат” ижодий бирлашмаси” давлат муассасаси таркибидаги “Ўзбекистон тарихи” телеканалининг “Афсона ва ҳақиқат” кўрсатуви ссенарийсини шакллантиришда фойдаланилган (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Маърифат” ижодий бирлашмаси” давлат муассасасининг 2025-йил 24-сентябрдаги 15-33/713-сонли маълумотномаси). Натижада кўрсатувнинг илмий далилларга бой бўлиши таъминланган;
Абдурауф Фитрат асарлари корпуси учун матнларни яримавтоматик леммалаш, морфологик теглаш ва статистик таҳлил қилишнинг методик ёндашувлари, сўзшакл ва леммаларнинг частотали кўрсаткичлари, лексик қатламнинг статистик таснифи, конкорданс модули ва кенгайтирилган қидирув механизмини шакллантиришга йўналтирилган дастурий-алгоритмик модел ишлаб чиқилган. Модел асосида яратилган “Абдурауф Фитрат асарлари корпуси” дастури учун “Электрон ҳисоблаш машиналари учун яратилган дастурлар ва маълумотлар базаларининг ҳуқуқий ҳимояси тўғрисида”ги Қонунга асосан муаллифлик гувоҳномаси олинган (Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг 2025-йил 19-мартдаги № ДГУ 48806-рақамли муаллифлик гувоҳномаси).

Yangiliklarga obuna bo‘lish