Жумаева Маржона Эркиновнанинг фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумот
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): «”Туя” луғавий ма'новий гуруҳи қатнашган мақолларнинг лингвокогнитив тадқиқи». 10.00.01 – оʻзбек тили.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам:  Б2023.3.PhD/Fil3701
Илмий раҳбар: Жўраева Бибиш Мухсиновна филология фанлари доктори (DSc), доцент
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи (муассасалар), ИК рақами: Бухоро давлат университети DSc.03/2025.27.12.Fil.08.07.
Расмий оппонентлар: Бухоро давлат университети профессори, филология фанлари доктори (DSc) Ғайбуллаева Нафиса Иззатуллаевна, Фарғона давлат университети доценти, филология фанлари доктори (DSc) Турдиалиева Дилфуза Салоҳиддиновна. 
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек халқ мақолларидаги “туя” ЛМГга алоқадор бирликларни ажратиш, лингвокогнитологиянинг назарий тадқиқини жаҳон ва ўзбек тилшунослиги доирасида ўрганиш, ўзбек халқ мақолларидаги “туя” ЛМГга алоқадор бирликларни фрейм ва слотларга бўлиш, уларнинг шаклланиш асосларини изоҳлаш ва маълум бир мавзувий гуруҳларга таснифлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
жаҳон ва ўзбек тилшунослигида лингвокогнитив тилшуносликнинг назарий тадқиқи бўйича олиб борилган ишлар атрофлича ўрганилиб, улар негизида зооним бирликларга косептуал қараш асослари яратилган, турли зооним гуруҳлар асосида назарий маълумотлар далилланган; 
тадқиқот давомида “туя” ЛМГга оид бирликлар иштирок этган 185 та ўзбек халқ мақоли аниқланган, уларнинг семантикаси ҳамда коннотатив маъноси матн қуршовида аниқланган; 
“туя” ЛМГга тегишли бирликларнинг ассоциатив майдони белгиланиб, мазкур жонивор номларининг ёш ва жинс муносабатига кўра фарқланиши, улар билан боғлиқ жиҳоз номлари таҳлилга тортилган; Маҳмуд Кошғарийнинг “Девони луғотит турк” асари асосида ушбу ном билан боғлиқ мақол ва лексема кўринишидаги бирликлар таҳлил этилган;
мазкур зоонимик бирликлар иштирок этган когнитив бирликлар: фрейм ҳамда слотлар матн таҳлили асосида семантик гуруҳларга ажратилиб, фрейм тўпи ҳамда уларнинг уяларига (слотларга) хос хусусиятларнинг лингвокогнитив асослари исботланган.
олтита фрейм тўпи ҳамда унинг таркибига кирувчи 15 та слот когнитив тадқиқ асосида таҳлилга тортилиб, мақол таркибида ифодаланган когнитив манзара матн қуршовида очиб берилган, уларнинг ҳар бири ссенарий ва мавжудлигига кўра стереотиплар нуқтайи назардан аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек халқ мақолларида таркибида “туя” зооними иштирок этган бирликлар воситасида нутқда образ яратиш, коннотатив маъно орқали нутқнинг жозибардорлигига эришиш нуқтайи назаридан Ўзбекистон телерадиокомпанияси Бухоро вилоят телевидениеси “Ассалом Бухоро”, “Саккизинчи мўжиза” кўрсатувларининг 2025-йил январ, феврал, март сонларидаги ссенарийсини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Бухоро” телеканалининг 2025-йил 29-апрелдаги №01-09-88-сон маълумотномаси). Бу орқали ушбу кўрсатувларининг илмий-оммабоплиги таъминланган ва улар янги маълумотлар билан такомиллашган.
“Туя” ЛМГ иштирок этган бирликларнинг лингвистик хусусиятлари, миллий тафаккур шаклланиш тадрижини паремалар мисолида кўриш, умуммиллий онг шаклланишида зоонимлар иштирок этган мақолларнинг ўрнини белгилаш ҳамда улар тадқиқи бўйича муайян хулосаларни беришда ИИ-4721101717-рақамли “Хизмат кўрсатиш обектлари миллий номлари интерактив электрон платформасини яратиш” мавзусидаги инновацион лойиҳада ушбу диссертациянинг хулосаларига таянилган. (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети ҳузуридаги Давлат тилида иш юритиш асосларини ўқитиш ва малака ошириш марказининг 2025-йил 11-июндаги 907-сонли маълумотномаси). Натижада хизмат кўрсатиш обектлари миллий номлари билан боғлиқ масалалар юзасидан таклифлар ишлаб чиқишда “туя” зооними иштирок этган мақолларнинг когнитив тадқиқи асосида илгари сурилган илмий хулосалардан фойдаланилган. 
Янги сўз ва атамаларнинг ўзбекча муқобилининг зоонимлар билан боғлиқ масалалари ҳамда “туя” зоонимининг метафоризация даражасига кўтарилишдаги аҳамияти, ўзбек халқи когнитациясида ушбу зооним билан боғлиқ миллий-ментал хусусиятларнинг акс этиши жиҳатлари ҳақидаги муайян хулосаларни очиб беришда АЛМ-202310132634 рақамли “Янги сўз ва атамаларнинг ўзбекча муқобилини сунъий интеллект асосида автоматик тақдим қилувчи атамаcом.уз дастурий таъминоти платформаси ва мобил иловасини яратиш” мавзусидаги инновацион лойиҳасини амалга оширишда диссертацияда илгари сурилган хулосаларга таянилган. (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети ҳузуридаги Давлат тилида иш юритиш асосларини ўқитиш ва малака ошириш марказининг 2025-йил 11-июндаги 906-сонли маълумотномаси). Натижада мобил иловадаги номларни шакллантиришда диссертацияда илгари сурилган хулосалардан фойдаланилган.