Sulaymanov Obid Ablakulovich
falsafa doktori (PhD) dissertag‘iyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Siyrak er elementlari asosidagi xrom boratlarning yuqori temperaturalardagi magnit xossalari”, 01.04.09 – Magnit hodisalar fizikasi (fizika-matematika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.3.PhD/FM641
Ilmiy rahbar: Quvandikov Oblokul, fizika-matematika fanlari doktori, professor.
Dissertag‘iya bajarilgan muassasa nomi: Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti, DSc.03/2025.27.12.FM.09.05.M
Rasmiy opponentlar: Sharipov Mirzo Zokirovich, fizika-matematika fanlari doktori, professor, Norqaraev Hikmatillo Maxamovich, fizika-matematika fanlari nomzodi, dotsent;.
Yetakchi tashkilot: Islom Karimov nomidagi Toshkent Davlat Texnika Universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: Siyrak er elementlari asosidagi xrom boratlarning magnit qabul qiluvchanligining temperaturadan bog‘lanishini tajribaviy o‘rganish, yuqori temperaturalarda sodir bo‘ladigan polimorf (strukturaviy) fazaviy o‘tishlar jarayonida magnit xossalarni o‘rganish, shuningdek, bunday sistemalardagi magnit almashinuv o‘zaro ta’sir parametrini paramagnetizmning Van–Flek nazariyasi asosida tahlil qilish.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
Ilk marta siyrak er elementlari asosidagi xrom boratlarning magnit qabul qiluvchanligining temperaturadan bog‘liqligi (300 - 1200 K temperaturalar oralig‘ida) paramagnit sohada eksperimental natijalar olingan.Tajriba natijalari magnetizmning Van-Flek nazariyasi asosida tahlil qilinib, chiziqli Kyuri–Vayss qonuniga bo‘ysinishi aniqlangan.
Magnit qabul qiluvchanlikning yuqori temperaturalar sohasidagi χ-1(T) bog‘lanishlarida kuzatilgan sinishlar namunalar kristall strukturasida yuz beradigan polimorf (strukturaviy) ya’ni trigonal-monoklin fazaviy o‘tishlarga to‘g‘ri kelishi kuzatilgan. Namunalarning χ-1(T) bog‘lanishlarida yuz bergan sinishlar ularning DSK usuli bilan olingan tajribaviy natijalar bilan etarlisha mos kelishi aniqlangan.
Namunalarning tajribaviy χ-1(T) bog‘lanishlari natijalari asosida ularnig paramagnit xarakteristikalari: Kyuri-Veyss doimiysi - C, asimptotik Kyuri temperaturasi - θa, kimyoviy formula birligiga to‘g‘ri keluvchi magnit moment - μfor aniqlangan.
Asimptotik Kyuri temperaturasi θa ning qiymatiga asoslanib, namunalarda antiferromagnit tartiblangan holat mavjudligi aniqlangan.
Tadqiq qilingan siyrak er elementlari asosidagi xrom boratlarda amal qiladigan almashuv magnit o‘zaro ta’sir energiyasida 3d- va 4f- qobiqlardagi o‘troqlashgan elektronlar asosiy rol o‘ynashi ko‘rsatilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: Siyrak er elementlari asosidagi xrom boratlarning magnit xossalarini tadqiq qilish natijalari asosida:
Siyrak er elementlari asosidagi xrom borat paramagnit sohada 300-1200 K temperaturalar oralig‘ida olingan magnit qabul qiluvchanligi tajriba natijalari va ular asosida aniqlangan asosiy magnit xarakteristikalar: C - Kyuri - Veys doimiysi, θa - assimtotik Kyuri temperaturasi, μfor - kimyoviy formula birligiga to‘g‘ri keluvchi magnit momenti va differensial termik tahlil tajribalarida kuzatilgan polimorf fazaviy o‘tish natijalaridan O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Materialshunoslik institutida  2024 - 2025 - yillarda bajarilgan IL-4821091562-sonli “Quyosh sandonida sintez qilingan keramikalarda fazaviy o‘zgarishlar jihatlari” nomli fundamental loyihasi doirasida belgilangan ilmiy - texnikaviy vazifalarni bajarishda foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Materialshunoslik instituti 2025 - yil 21 - oktyabrdagi 2/1255-2509-son ma’lumotnomasi). Mazkur ilmiy natijalardan foydalanish quyosh sandonida sintez qilingan keramikalardagi fazaviy o‘zgarishlarni tushuntirishga imkon bergan.
Siyrak er elementlari asosidagi xrom boratlarning magnit qabul qiluvchanligini hisoblash usuli, olingan qiymatlar va siyrak er elementlarining kristall strukturasining o‘zgarishi namunalarning magnit xossalarining o‘zgarish jarayionini hosil qilish mexanizmlaridan Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universitetida 2021 - 2023 - yillarda bajarilgan “Metall oksidlari bilan legirlangan silikatlardagi termoelektrik xususiyatlar va o‘z - o‘zini tashkil qilish jarayonlari” mavzusidagi O‘zbekiston - Hindiston Uzb - Ind - 2021 - 78-raqamli qo‘shma fundamental tadqiqotlar loyihasi ilmiy - texnikaviy vazifalarini bajarishda foydalanilgan (Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti 2025 - yil 3 - iyndagi 04/11 - 7022 - son ma’lumotnomasi). Ilmiy natijalarning qo‘llanilishi silikat shishalarni metall oksidlari bilan legirlash jarayonida hosil bo‘luvchi nanokristallardagi strukturaviy o‘tishlarini, shisha tarkibidagi siyrak er elementlari (La2O3, Nd2O3) ionlarining elektr o‘tkazuvchanlik va termo EYuK koeffig‘ientiga ta’sirini aniqlash imkonini bergan.