Кличева Фируза Гулмуратовнанинг
Фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи):
“Маълумотларни интеллектуал таҳлил қилиш асосида тиббий ташхислаш масаласини ечиш алгоритмлари”, 05.01.03 – “Информатиканинг назарий асослари” (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/Т5625.
Илмий раҳбар: Мухамедиева Дилдора Кабиловна, техника фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги Тошкент ахборот технологиялари университети.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи, Илмий кенгаш рақами: Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги Тошкент ахборот технологиялари университети, DSc.09/2025.27.12.Т.01.03.
Расмий оппонентлар: Акбаралиев Бахтиёржон Бакирович, техника фанлари доктори, профессор; Ҳамроев Алишер Шодмонқулович, техника фанлари фалсафа доктори, катта илмий ходим.
Етакчи ташкилот: Наманган давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади маълумотларни интеллектуал таҳлилида эвристик ва эволюцион ёндашувларга асосланган информатив белгиларни танлаш ва такомиллаштирилган ташхислаш алгоритмларини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
моделнинг классификация аниқлиги ошган ҳолда ҳисоблаш мураккаблигини камайтирувчи чумоли алгоритми асосида информатив белгиларни танлашнинг модификацияланган ёндашуви ишлаб чиқилган;
белгилар сони сезиларли камайган ҳолда классификация аниқлигини оширувчи генетик ва чумоли алгоритмларини интеграциялаш асосида информатив белгиларни танлашнинг генетик-чумоли гибрид алгоритми ишлаб чиқилган;
анъанавий оптималлаштириш усулларига нисбатан тезроқ ва самаралироқ ишлашни ҳисобга олувчи заррачалар тўдаси ва сунъий иммун тизимлари алгоритмларини бирлаштириш асосида таянч векторлар модели гиперпараметрларининг оптимал қийматларини аниқлашга мўлжалланган гибрид эволюцион алгоритм ишлаб чиқилган;
мавжуд ташхислаш моделларига нисбатан юқори аниқлик ва барқарорликни таъминловчи юрак-қон томир касалликларини ташхислаш учун заррачалар тўдаси ва интеллектуал сув томчилари алгоритмларига асосланган гибрид алгоритм ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ишлаб чиқилган алгоритмлар асосида яратилган дастурий мажмуа қуйидаги тиббиёт муассасаларига жорий этилган:
юрак-қон томир касалликларини ташхислашга мўлжалланган интеллектуал сув томчилари ва заррачалар тўдаси алгоритмларини ўзида мужассам этган гибрид ташхислаш алгоритми асосида яратилган дастурий мажмуа Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий-амалий тиббиёт маркази Қарши филиалида жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025-йил 26-ноябрдаги 02-28/28712-сон маълумотномаси). Мазкур дастурий мажмуа тиббиёт ходимларининг ташхислаш самарадорлигини 10% га ошириш имконини берган;
дастурий мажмуа Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Қашқадарё вилояти филиалининг Кардиология бўлимида тиббий маълумотларни қайта ишлаш, информатив белгилар асосида тиббий ташхислаш аниқлигини ошириш воситаси сифатида жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025-йил 26-ноябрдаги 02-28/28712-сон маълумотномаси). Дастурий мажмуадан ЭКГ маълумотлари асосида олинган кўрсаткичларга таяниб, ташхис қилиш самарадорлигини ошириш мақсадида фойдаланиш йўлга қўйилган. Мазкур дастурий мажмуа ЭКГ маълумотларидан фойдаланиб, юрак-қон томир касалликларига ташхис қўйиш самарадорлигини 11% га ошириш имконини берган;
дастурий мажмуа “Импулс” хусусий клиникасида тиббий маълумотларни қайта ишлаш, информатив белгилар асосида тиббий ташхислаш аниқлигини ошириш воситаси сифатида жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025-йил 26-ноябрдаги 02-28/28712-сон маълумотномаси). Дастурий мажмуадан ЭКГ маълумотлари асосида олинган кўрсаткичларга таяниб, ташхис қилиш самарадорлигини ошириш мақсадида фойдаланиш йўлга қўйилган. Мазкур дастурий мажмуа тиббиёт ходимларининг маълумотларни таҳлил қилишга кетадиган вақтини 10% га камайтириш ва ташхислаш самарадорлигини 12% га ошириш имконини берган.