Саматова Ирода Азамжон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берилган фан тармоғи номи): “Витаген таълим технологияси воситасида ўсмир ёшдаги ўқувчиларнинг ижтимоий-сиёсий компетенсиясини шакллантириш” мавзусидаги
13.00.01 – Педагогика назарияси. Педагогик таълимотлар тарихи ихтисослиги
Дессертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/Ped9019
Илмий раҳбар: педагогика фанлари доктори, академик Джураев Рисбай Ҳайдарович
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қори Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК номи: Қори Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институти, DSc.01/2025.27.12.Ped.02.01
Расмий оппонентлар: Хусанова Сумбул Исламовна, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор; Маджидова Дилдора Абдуҳамидовна, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), к.и.х.
Етакчи ташкилот: Гулистон давлат педагогика институти.
Диссертация йўналиши назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади:
витаген таълим технологияси воситасида ўсмир ёшдаги ўқувчиларнинг ижтимоий-сиёсий комретенсиясини шакллантиришнинг педагогик асосларини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ижтимоий-сиёсий компетенсияни шакллантиришнинг дидактик имкониятлари ўсмирларнинг индивидуал эҳтиёжларини инсонпарварлик ва фаол фуқаролик позициясига йўналтирилган “мактаб-оила-маҳалла” ҳамкорлиги шароитида ижтимоий аҳамиятли муаммоларни жамоавий ҳал қилиш амалиёти билан “Ёш лидерлар” номли тўгарак мазмунини бойитиш асосида такомиллаштирилган;
ижтимоий-сиёсий саводхонликни ривожлантириш технологиялари ўз ҳаётидаги бирор воқеани фуқаролик нуқтаи назаридан изоҳлаш орқали ўсмир ёшдаги ўқувчиларнинг медиатаҳлил (фейк, тарғибот, манипуляцияни ажратиш), маълумотларни текшириш, реал ҳаётда учраган ижтимоий-сиёсий ҳаётда учраган ҳолатларни таҳлил қилиш кўникмаларини ўқув-амалий фаолият билан тизимли ривожлантириш асосида такомиллаштирилган;
ўқувчиларнинг ижтимоий-сиёсий компетенсиясини шакллантириш модели дарс ва дарсдан ташқари фаолиятда қўлланиладиган перспектив витаген таълим технологиялари билан проактив хулқ-атвор (ташаббускор, стратегик муносабат билдирувчини)ни намоён этишга йўналтирилган ахлоқий-контентларни ўқув- тарбиявий жараёнга интеграциялаш орқали такомиллаштирилган;
ўқувчилар ижтимоий-сиёсий компетенсиясини шакллантириш самарадорлиги ўсмирларнинг ижтимоий вазиятларни талқин қилиш фуқаролик позициясини билдира олиш ва танқидий таҳлил кўникмаларини олиб бориш кўникмаларини юқори (онгли ва асосли муносабат билдириши, мустақил хулоса чиқариши), ўрта (изоҳ бера олиши, аммо далиллар юқори бўлмаслиги), қуйи (вазиятга юзаки баҳо бериши , фуқаролик нуқтаи назаридан изоҳлай олмаслиги) даражаларда аниқлашнинг мақсадга мувофиқлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Витаген таълим технологияси воситасида ўсмир ёшдаги ўқувчиларнинг ижтимоий-сиёсий комретентлигини такомиллаштириш бўйича олиб борилган тадқиқот натижалари асосида:
ижтимоий-сиёсий компетенсияни шакллантиришнинг дидактик имкониятлари ўсмирларнинг индивидуал эҳтиёжларини инсонпарварлик ва фаол фуқаролик позициясига йўналтирилган “мактаб-оила-маҳалла” ҳамкорлиги шароитида ижтимоий аҳамиятли муаммоларни жамоавий ҳал қилиш амалиёти билан “Ёш лидерлар” номли тўгарак мазмунини бойитувчи инновацион методологик асректларни интенсив жорий етиш асосида аниқлаштиришга оид ғоялари “Тарбия фанини ўқитиш методикаси” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 9-июлдаги 453476-сонли нашр рухсатномаси). Натижада “мактаб-оила-маҳалла” ҳамкорлиги шароитида ўсмирларнинг индивидуал эҳтиёжларини инсонпарварлик ва фаол фуқаролик позициясига йўналтирилган “Ёш лидерлар” номли тўгарак мазмунини такомиллаштиришга эришилган;
ижтимоий-сиёсий саводхонликни ривожлантириш технологиялари ўз ҳаётидаги бирор воқеани фуқаролик нуқтаи назаридан изоҳлаш орқали ўсмир ёшдаги ўқувчиларнинг медиатаҳлил (фейк, тарғибот, манипуляцияни ажратиш), маълумотларни текшириш, реал ҳаётда учраган ижтимоий-сиёсий ҳаётда учраган ҳолатларни таҳлил қилиш кўникмаларини ўқув-амалий фаолият билан тизимли ривожлантириш асосида такомиллаштиришга оид таклиф ва тавсиялардан Қори Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институтида амалга оширилган ФЗ-2016-0910202206 – “Вояга етмаганлар орасида жиноятчилик ва ҳуқуқбузарликка мойил ўқувчиларни тарбиялашнинг ижтимоий-педагогик технологиялари” номли фундаментал тадқиқот лойиҳаси доирасида фойдаланилган (Қори Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институтининг 2025-йил 18-июндаги 01-09/308-сонли маълумотнома). Натижада ўсмир ёшдаги ўқувчиларнинг фейк, тарғибот, манипуляцияни ажратиш, маълумотларни текшириш, реал ҳаётда учраган ижтимоий-сиёсий ҳаётда учраган ҳолатларни таҳлил қилиш кўникмаларини ўқув-амалий фаолият билан тизимли ривожлантиришга эришилган;
ўқувчиларнинг ижтимоий-сиёсий компетенсиясини шакллантириш модели дарс ва дарсдан ташқари фаолиятда қўлланиладиган перспектив витаген таълим технологиялари билан проактив хулқ-атвор (ташаббускор, стратегик муносабат билдирувчини)ни намоён этишга йўналтирилган ахлоқий-контентларни ўқув- тарбиявий жараёнга интеграциялаш орқали такомиллаштиришга доир таклифлар “Тарбия фанини ўқитиш методикаси” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 9-июлдаги 453476-сонли нашр рухсатномаси). Натижада дарс ва дарсдан ташқари фаолиятда қўлланиладиган перспектив витаген таълим технологиялари билан ташаббускор, стратегик муносабат билдирувчи проактив хулқ-атворни намоён этишга йўналтирилган ахлоқий-контентларни интеграциялашга эришилган;
ўқувчилар ижтимоий-сиёсий компетенсиясини шакллантириш самарадорлиги ўсмирларнинг ижтимоий вазиятларни талқин қилиш фуқаролик позициясини билдира олиш ва танқидий таҳлил кўникмаларини олиб бориш кўникмаларини юқори (онгли ва асосли муносабат билдириши, мустақил хулоса чиқариши), ўрта (изоҳ бера олиши, аммо далиллар юқори бўлмаслиги), қуйи (вазиятга юзаки баҳо бериши, фуқаролик нуқтаи назаридан изоҳлай олмаслиги) даражаларда аниқлашнинг мақсадга мувофиқлигига оид муаллифлик ғояларидан Қори Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институтида амалга оширилган “Умумтаълим мактабларининг 5-6-синф адабиёт дарсларида ИТ-технологияларини қўллаш методикаси” номли олима аёллар инновацион лойиҳани амалга оширишда фойдаланилган (Қори Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институтининг 2025-йил 18-июндаги 01-09/308-сонли маълумотнома). Натижада ўсмирларнинг ижтимоий вазиятларни талқин қилиш фуқаролик позициясини билдира олиш ва танқидий таҳлил кўникмаларини олиб бориш кўникмаларини юқори, ўрта, қуйи даражаларда аниқлашнинг мақсадга мувофиқлиги асосланган.