Жумабаев Амир Дарменбай улининг
педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража берилган фан тармоғи номи): “Тарбия” дарсларида миллий тарбияни амалга оширишнинг дидактик механизмларини такомиллаштириш методикаси” мавзусидаги 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси.
Дессертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.1.PhD/Ped7037
Илмий раҳбар: фалсафа фанлари номзоди, профессор Утамурадов Акбар
Диссертация бажарилган муассаса номи: Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК номи: Қори Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институти, DSc.01/2025.27.12.Ped.02.01
Расмий оппонентлар: Сафарова Рохат Гайбиллаевна, педагогика фанлари доктори, профессор; Избуллаева Гулчеҳра Валериевна, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат педагогика институти
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: “Тарбия” дарсларида миллий тарбияни амалга оширишнинг дидактик механизмларини такомиллаштириш методикаси юзасидан илмий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
миллий тарбиянинг дидактик механизмлари ўқувчиларнинг маънавий дунёқарашини ривожлантирувчи фанлараро интегратив ҳамкорлик технологияларини миллий қадриятлар мазмуни билан бойитиш орқали уларнинг ўқув фаолияти тажрибасига маънавий-ахлоқий йўналганликни трансформациялаш асосида такомиллаштирилган;
“Тарбия” дарслари мазмуни миллий қадриятларнинг ҳаётий аҳамияти, ахлоқий танлов вазиятлари орқали ўқувчиларда ички позицияни шакллантиришга оид замонавий мавзулар билан шахсий ривожланиш йўналишидаги дидактик материалларни ўқув-тарбия жараёнига киритиш асосида такомиллаштирилган;
миллий одоб-ахлоқ кўникмаларини ривожлантириш методикаси “Тарбия” дарсларида ўқувчиларнинг шарқона ахлоқий меъёрлар ва хулқ-атвор маданиятини шакллантиришга қаратилган мақсадли, босқичли ва натижага йўналтирилган педагогик тизим билан оилавий ва жамоавий масъулиятини ҳамкорлик механизмларига интеграция қилиш асосида такомиллаштирилган;
ўқувчиларнинг миллий одоб-ахлоқ кўникмаларини ривожлантириш самарадорлиги ахлоқий меъёрлар ва хулқ-атвор маданияти кўникмаларининг юқори (ахлоқий қадриятларни онгли равишда англай олиши, барқарор ижтимоий хулқ намоён этиши), ўрта (ахлоқий меъёрларни тушуниши, аммо вазиятга боғлиқ ҳолда қўллаши) ҳамда қуйи (беқарор ва суст намоён бўлиш) даражаларда аниқлашнинг мақсадга мувофиқлигига кўра асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: “Тарбия” дарсларида миллий тарбияни амалга оширишнинг дидактик механизмларини такомиллаштириш методикаси” мавзуси бўйича олинган илмий натижалар асосида:
миллий тарбиянинг дидактик механизмлари ўқувчиларнинг маънавий дунёқарашини ривожлантирувчи фанлараро интегратив ҳамкорлик технологияларини миллий қадриятлар мазмуни билан бойитиш орқали уларнинг ўқув фаолияти тажрибасига маънавий-ахлоқий йўналганликни трансформациялаш асосида такомиллаштиришга оид таклиф ва тавсиялари Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳри ва Фарғона вилояти умумий ўрта таълим мактаблари “Тарбия” дарсларига татбиқ этилган (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг 2026-йил 24-мартдаги 04-37-954-сонли маълумотнома). Натижада, ўқувчиларнинг маънавий дунёқарашини ривожлантирувчи фанлараро интегратив ҳамкорлик технологияларини миллий қадриятлар мазмуни билан бойитишга эришилган;
“Тарбия” дарслари мазмуни миллий қадриятларнинг ҳаётий аҳамияти, ахлоқий танлов вазиятлари орқали ўқувчиларда ички позицияни шакллантиришга оид замонавий мавзулар билан шахсий ривожланиш йўналишидаги дидактик материалларни ўқув-тарбия жараёнига киритиш асосида такомиллаштиришга оид муаллифлик ғояларидан Қори Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институтида амалга оширилган ИЛ-9524115133-рақамли “Президент мактаблари, ижод ва ихтисослаштирилган мактаблар ўқувчиларини миллий руҳда тарбиялашнинг 7 йиллик дифференциал технологияси” мавзусидаги инновацион лойиҳа доирасида фойдаланилган (Қори Ниёзий номидаги Тарбия педагогикаси миллий институтининг 2026-йил 25-февралдаги 01-09/133-сонли маълумотномаси). Натижада, ўқувчиларда ички позицияни шакллантиришга оид замонавий мавзулар билан шахсий ривожланиш йўналишидаги дидактик материалларни ўқув-тарбия жараёнига татбиқ этишга эришилган;
миллий одоб-ахлоқ кўникмаларини ривожлантириш методикаси “Тарбия” дарсларида ўқувчиларнинг шарқона ахлоқий меъёрлар ва хулқ-атвор маданиятини шакллантиришга қаратилган мақсадли, босқичли ва натижага йўналтирилган педагогик тизим билан оилавий ва жамоавий масъулиятини ҳамкорлик механизмларига интеграция қилиш асосида такомиллаштиришга оид таклифлари “Тарбия” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети Кенгашининг 2025-йил 1-июлдаги 730-сонли нашр рухсатномаси). Натижада, “Тарбия” дарсларида ўқувчиларнинг шарқона ахлоқий меъёрлар ва хулқ-атвор маданиятини шакллантиришга қаратилган мақсадли, босқичли ва натижага йўналтирилган педагогик тизим билан оилавий ва жамоавий масъулиятини ҳамкорлик механизмларига интеграция қилишга эришилган;
ўқувчиларнинг миллий одоб-ахлоқ кўникмаларини ривожлантириш самарадорлиги ахлоқий меъёрлар ва хулқ-атвор маданияти кўникмаларининг юқори (ахлоқий қадриятларни онгли равишда англай олиши, барқарор ижтимоий хулқ намоён этиши), ўрта (ахлоқий меъёрларни тушуниши, аммо вазиятга боғлиқ ҳолда қўллаши) ҳамда қуйи (беқарор ва суст намоён бўлиш) даражаларда аниқлашнинг мақсадга мувофиқлигига кўра асослашга оид таклифларидан умумтаълим мактаблари учун “Келажак соатлари” мавзуларини ишлаб чиқиш ва уларнинг мазмунини такомиллаштиришда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг 2026-йил 24-мартдаги 04-37-954-сонли маълумотнома). Натижада ўқувчиларнинг ахлоқий меъёрлар ва хулқ-атвор маданияти кўникмаларининг юқори, ўрта ҳамда қуйи даражаларда аниқлашнинг мақсадга мувофиқлигини асослашга эришилган.
