Эргашева Гулноз Хайдаровнанинг
Фалсафа доктори (PhD) диссертация иши ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Она тили дарсларида нутқий этикет меъёрларини шакллантириш методикасини такомиллаштириш” мавзусидаги 13.00.02 – Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.3.PhD/Ped11058
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами:
Қарши давлат университети, PhD.03/2025.27.12.Ped.11.04.
Илмий раҳбар: Қосимова Гавхар Исломовна педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент.
Расмий оппонентлар: Орипова Нодима Халиловна педагогика фанлари доктори (DSc), профессор, Ҳамроев Алижон Рўзиқулович педагогика фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Шаҳрисабз давлат педагогика институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Она тили дарсларида нутқий этикет меъёрларини шакллантириш методикасини такомиллаштиришдан иборат
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
талабаларнинг нутқий этикет муносабатларни шакллантириш ва мулоқот маданиятига ўргатишнинг муҳим воситаларидан бири бўлган нутқий этикетлар ўқув изоҳли луғатини тузишнинг лингводидактик тамойиллариорқали аниқланган;
она тили дарсларида этикет консепти ва унинг ўзбек мулоқот маданияти тарихида тутган ўрнини ёритиш нутқий этикет ифодаловчи бирликларни семантик жиҳатдан тасниф қилиш асосида нутқий этикет билдирувчи воситаларнинг структур-грамматик таркиби такомиллаштирилган;
она тили дарсларида нутқий этикет меъёрларини шакллантириш методикасининг нутқий этикетлар ўқув луғати корпуси ва сўзликни танлаш мезонларини компонентларини ривожлантириш орқали такомиллаштирилган;
талабаларда нутқий этикет меъёрларини шакллантириш нутқий этикетлар ўқув луғатида изоҳ ва иллюстацияга қўйиладиган талабларни аниқлаш орқали нутқий этикет ифодаловчи воситаларнинг лексикографик талқини муаммоларини бартараф қилиш асосида ривожлантирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Она тили дарсларида нутқий этикет меъёрларини шакллантириш методикасини такомиллаштириш (Она тили фани мисолида) мавзусига доир таклифлар асосида:
она тили дарсларида талабаларнинг нутқий этикет меъёрларини шакллантириш ҳамда этикет консептининг ўзбек мулоқот маданияти тарихида тутган ўрнини ёритиш ва нутқий этикет ифодаловчи бирликларни семантик жиҳатдан тасниф қилиш асосида нутқий этикет билдирувчи воситаларнинг структур-грамматик таркибини аниқлаш орқали ривожлантиришга доир хулосаларидан Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг илмий-тадқиқот режалари асосида 2020-2023-йилларда бажарилган АМ-ФЗ-201908172-рақамли “Ўзбек тилининг таълимий корпусини яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети ректорининг 2025-йил 21-ноябрдаги 04/1-5588-сон маълумотномаси). Натижада талабаларга ахлоқий муносабатларни шакллантириш ва мулоқот маданиятини ошириш имконини берган;
нутқий этикетлар ўқув луғатида изоҳ ва иллюстрацияга қўйиладиган талабларни аниқлаш орқали нутқий этикет ифодаловчи воситаларнинг лексикографик талқини муаммоларини ёритиш асосида такомиллаштирилганига доир хулосалари “Таълим технологиялари” дарслиги мазмунига сингдирилган бўлиб, илмий-назарий ва илмий-методик тавсиялари бакалавриат таълим ёʻналишларининг ўқитиш жараёнида қўлланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023-йил 22-декабрдаги 537-сон буйругʻига асосан тасдиқланган, гувоҳнома рақами № 537213).Натижада талабаларни нутқий этикет меъёрларини шакллантириш кўникмасини такомиллаштирилган ва уларнинг касбий фаолияти давомида учрайдиган муаммоларни ҳал қилиш имкониятлари кенгайтирилган ва назарий олинган билимларни амалиётга қўллаш имкониятини берган;
она тили дарсларида нутқий этикет меъёрларини шакллантириш методикасини такомиллаштиришга оид таклифларидан она тили ва она тили ўқитиш методикаси фанларини фан дастурлари ва силлобусларини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги Олий таълимни ривожлантириш тадқиқотлари марказининг 2025-йил 5-декабрдаги 02/-01-558-сон маълумотномаси). Натижада талабаларнинг этикет меъёрларини шакллантириш ва ривожлантиришдаги камчиликларни сезиларли даражада бартараф этиш орқали педагогик самарадорликни ошишига эришилган.
она тили дарсларида нутқий этикетлар ўқув луғати корпуси ва унинг турлари алоқадорлигини аниқлашда нутқий этикетлар луғати учун сўзликни танлаш мезонларини аниқлаш орқали такомиллаштирилганига доир “Таълим технологиялари” дарслиги мазмунига сингдирилган бўлиб, она тили дарсларида таълим технологияларини ўқув жараёнида тадбиқ этишга оид таклифларидан фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги Олий таълимни ривожлантириш тадқиқотлари марказининг 2025-йил 5-декабрдаги 02/-01-558-сон маълумотномаси). Натижада талабаларнинг касбий ва ҳаётий фаолияти давомида сўзликни танлаш мезонлари кўникмаси шакллантирилган ва бу орқали турли хил жараёнларда ахлоқий муносабатларни шакллантириш ҳамда мулоқот маданиятига ўргатишнинг муҳим муаммоларни ҳал этиш имконини берган.
