Ҳазратқулова Озода Абдуғаниевнанинг
педагогика фанлари доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон.
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Олий филологик таълимда ўқув топшириқлари устида ишлашнинг илмий-методик асосларини такомиллаштириш”,13.00.02 –Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси ихтисослиги(ўзбек тили)
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.4.DSc/Ped1015.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат педагогика институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Бухоро давлат педагогика институти, DSc01/2025.27.12.Ped13.01
Илмий маслаҳатчи: Ҳамроев Ғофир Ҳасанович, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор
Расмий оппонентлар: Сафарова Рохат Гайбуллаевна, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор, Ҳамроев Алижон Рўзиқулович,педагогика фанлари доктори (DSc), профессор, Жумаев Турсунали филология фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади олий филологик таълимда ўқув топшириқлари устида ишлашнинг илмий-методик асосларини такомиллаштиришдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
олий филологик таълимда ўқув топшириқларининг дидактик имкониятлари лингвистик тушунчаларга педагогик, психологик ва лингводидактик жиҳатдан янгича таъриф берилиб, уларнинг ўзаро фарқи, қўлланилиш ўринлари илмий-назарий жиҳатдан такомиллаштирилиб, тил таълимида тутган ўрни ва вазифалари аниқлаштирилган;
ўқув топшириқларининг функсияси билим кўникма ва малака ҳосил қилиш, савол ва топшириқлардан бирор амални бажаришга йўналтириш, мустақил ва танқидий фикрлашга ундаш ҳамда тил таълимида нутқий компетенциянинг тизимли ҳосил бўлиши ва ривожланишига эришиш мумкинлиги умумлаштирилган;
филологик таълимда ўқув топшириқларини ишлаб чиқиш консепсияси илмий жиҳатдан асосланиб, унинг методик имкониятлари аниқлаштирилган ҳолда матн устида ишлаш жараёнида савол ва топшириқлар тузиш, нутқий кўникмаларни ривожлантиришда нутқ вазиятидан келиб чиқиб, савол беришнинг тил таълими учун лисоний-методик даражаларининг аҳамияти прагматик усулга устуворлик бериш асосида илмий-методик афзалликлари далилланган;
олий филологик таълимда ўқув топшириқлари устида ишлашнинг методик имкониятлари талабаларнинг коммуникатив ва креатив фикрлашини ривожлантиришда матн устида ишлашни босқичма-босқич ташкил этилиши ўқув топшириқлардан фойдаланишда интерфаол ва диалогик методлардан фойдаланиш, “прагматик топшириқлар”, “муаммони ечиш” ва “ижодий фикрлаш”га доир ҳамда амалий машқлар турлари нутқ фаолиятини ривожлантиришга йўналтирлган замонавий технологиялар тил таълимини лойиҳалаш воситаларининг ўзаро уйғунлиги асосида илмий жиҳатдан аниқлаштирилган;
олий филологик таълимда ўқув топшириқлари устида ишлаш методикасининг самарадорлиги кўп босқичли педагогик тажриба-синовлар, диагностик баҳолаш натижалари империк жиҳатдан асосланиб, назарий маълумотни амалда қўллай олиш ҳамда ўз фикрини нутқ вазиятига мос равишда оғзаки ва ёзма шаклларда равон ва таъсирчан ифодалаш кўникмаларини ривожлантирувчи ўқув топшириқлар тизими такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тадқиқотнинг олий филологик таълимда ўқув топшириқлари устида ишлашнинг илмий-методик асосларини такомиллаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
олий филологик таълимда ўқув топшириқларининг дидактик имкониятлари лингвистик тушунчаларга педагогик, психологик ва лингводидактик жиҳатдан янгича таъриф берилиб, уларнинг ўзаро фарқи, қўлланилиш ўринлари илмий-назарий жиҳатдан такомиллаштирилиб, тил таълимида тутган ўрнига доир хулосадан Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2020-2023-йилларга мўлжалланган АМ-ФЗ-201908172-рақамли “Ўзбек тилининг таълимий корпусини яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳадан фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 13-октябрдаги № 01/4-4877-сон маълумотномаси). Натижада, тил ўқитиш методикаси дарсликларининг мазмуни, хусусан, ривожлантирувчи ўқув топшириқлар қисми прагматик ёндашув асосида такомиллаштирилган;
ўқув топшириқларининг функсияси билим, кўникма ва малака ҳосил қилш, савол ва топшириқлардан бирор амални бажаришга йўналтириш, мустақил ва танқидий фикрлашга ундаш ҳамда тил таълимида нутқий компетенсиянинг тизимли ҳосил бўлиши ва ривожлантиришга доир тавсиялардан Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2021-2023-йилларга мўлжалланган РЗ-202004165 “Умумий ўрта таълимнинг бошланғич синф ўқувчиларида оғзаки ва ёзма нутқий компетенцияларини ривожлантирувчи электрон платформа яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳанининг билим, кўникма ва малакаларни баҳолаш қисмини бажаришда фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025 йил 13 октябрдаги № 01/4-4878-сонли маълумиотномаси). Натижада, филология фанларини ўқитишга доир ўқув топшириқлар тизими ишлаб чиқилган;
филологик таълимда ўқув топшириқларини ишлаб чиқиш консепсияси илмий жиҳатдан асосланиб, унинг методик имкониятлари аниқлаштирилган ҳолда матн устида ишлаш жараёнида савол ва топшириқлар тузиш, нутқий кўникмаларни ривожлантиришда нутқ вазиятидан келиб чиқиб, савол беришнинг тил таълими учун лисоний-методик даражаларининг аҳамияти прагматик усулга устуворлик бериш асосида илмий-методик хулосалардан “Тил ўқитиш методикаси” дарслигини яратишда фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновация вазирлигининг 2024-йил 4-мартдаги 55-сонли буйруғи асосида 55407-рақамли нашр рухсатномаси). Натижада, олий филологик таълимда ўқув топшириқлари тузиш ҳамда талабаларнинг мустақил ва танқидий фикрлаш кўникмаларини ривожлантириш имкониятлари кенгайтирилган.
олий филологик таълимда ўқув топшириқлари устида ишлашнинг методик имкониятлари талабаларнинг коммуникатив ва креатив фикрлашини ривожлантиришда матн устида ишлашни босқичма-босқич ташкил этилиши ўқув топшириқлардан фойдаланишда интерфаол ва диалогик методлардан фойдаланиш, “прагматик топшириқлар”, “муаммони ечиш ва ижодий фикрлаш”га доир ҳамда “амалий машқлар” турлари нутқ фаолиятини ривожлантиришга йўналтирлган замонавий технологиялар тил таълимини лойиҳалаш воситаларининг ўзаро уйғунлигига оид тавсийалардан Ўзбекистон телерадиокомпанийаси “Ўзбекистон 24” телеканалининг “Таълим ва тараққиёт”, “Болалар ва биз” каби кўрсатувларини тайёрлашда фойдаланилган (Ўзбекистон теларадиокомпанийасининг 2026-йил 6-январдаги 05-09-8-сон маълумотномаси). Натижада, кўрсатувларнинг мазмуни илмий-методик жиҳатдан бойитилган.
