Машарипова Интизор Юлдашевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Резус манфий ҳомиладор аёлларда резус тизими генотипи ва иммуноглобулинларнинг таркибини ўрганиш” 14.00.29 – Гематология ва трансфузиология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2021.2.PhD/Tib1983.
Илмий раҳбар: Саидов Аълонур Бахтинурович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика ихтисослаштирилган гематология илмий-амалий тиббиёт маркази.
Илмий кенгаш фаолият кўрсатаётган муассаса номи, Илмий кенгаш рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.02.
Расмий оппонентлар: Убайдуллаева Зухра Ибрагимовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Ибрагимова Сапура Зохидовна, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти. 
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Анти-D антитаначаларининг титри юқори бўлган резус-манфий ҳомиладор аёлларнинг плазмасидан антирезус Rhо(D) препаратини ишлаб чиқариш учун изоиммун плазма тайёрлашни йўлга қўйишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
донорлар орасида резус манфий гуруҳлари 7-8% ни ташкил қилиб, уларининг заҳираси ўртача кўрсаткичдан паст бўлганлиги ва тақчиллиги сабабли ҳомиладор аёллардан ажратиб олинган плазмадан хомашё сифатида резусга қарши зардоб ишлаб чиқаришда фойдаланиш асосланган;
антитаначалар титри юқори бўлган резус манфий хомиладор аёлларда плазмаферез усулида даволаш муолажаларини ўтказиш орқали изоиммун плазма тайёрланиб, олинган плазмани қўшимча текширувлардан ўтказиш билан резусга қарши иммуноглобулин ишлаб чиқариш учун хомашё тайёрлаш имкони аниқланган;
плазмаферез усулида хомиладор аёлларнинг қонидан плазманинг ажратиб олиниши билан резусга қарши антитаначалар титрини камайтириш ёки кўпайишини олдини олиш мумкинлиги асосланган;
резус манфий ҳомиладор аёлларнинг эритроцитлари фенотипи бўйича 75% холатда трансфузия учун хавфсиз dccee фенотипи учрашини, шу билан бирга, тахминан 25% ҳолларда трансфузия учун хавфли антигенлар - C, Е ва ҳатто Келл мавжудлиги, шунингдек резус тизимидаги зиддиятни олдини олиш учун фенотиплашни ўтказиш  - C, c, Е, е ва Келлни аниқлаш зарурлиги асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Резус манфий ҳомиладор аёлларда резус тизими генотипи ва иммуноглобулинларнинг таркибини ўрганиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: донорлар орасида резус манфий гуруҳлари 7-8% ни ташкил қилиб, уларининг заҳираси ўртача кўрсаткичдан паст бўлганлиги ва тақчиллиги сабабли ҳомиладор аёллардан ажратиб олинган плазмадан хомашё сифатида резусга қарши зардоб ишлаб чиқаришда фойдаланиш асосланганлиги Хоразм вилояти қон қуйиш станциясининг 22.05.2025й. даги 65-1-сонли буйруғи, хамда Навоий вилояти қон қуйиш станциясининг 19.05.2025й. даги 35-сонли буйруғи билан амалиётга жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025-йил 02-декабрдаги 30/12-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: қон хизматидаги жуда танқис бўлган резус манфий донорлар ва резус манфий қон танқислигини камайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: резус-манфий донорларни бир марта иммунизация қилиш учун сарфланувчи маблағни хомиладор аёлларда бу жараённи табиий йўл билан бўлганлиги сабабли шунча маблағ иқтисод қилинади. Донорлардан 1 йил давомида ишлаб чиқарилган резусга қарши зардобнинг 70% хом ашёси резус-манфий хомиладор аёллардан тайёрланишини ҳисоб-китоб қилсак,ўртача 80 литр резусга қарши зардоб ишлаб чиқарилади. Хулоса: қон хизматида кенг қўлланиладиган, донорлар ва беморларни резус омилини аниқлаш учун зарур – реактив – резусга қарши зардоб ишлаб чиқариш кўпайиши, реактив муаммоси ҳал бўлиши асосланди.  
иккинчи  илмий янгилик: антитаначалар титри юқори бўлган резус манфий хомиладор аёлларда плазмаферез усулида даволаш муолажаларини ўтказиш орқали изоиммун плазма тайёрланиб, олинган плазмани қўшимча текширувлардан ўтказиш билан резусга қарши иммуноглобулин ишлаб чиқариш учун хомашё тайёрлаш имкони аниқланганлиги Хоразм вилояти қон қуйиш станциясининг 22.05.2025й. даги 65-1-сонли буйруғи, хамда Навоий вилояти қон қуйиш станциясининг 19.05.2025й. даги 35-сонли буйруғи билан амалиётга жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025-йил 02-декабрдаги 30/12-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: қон хизматидаги жуда танқис бўлган резус манфий донорлар ва резус манфий қон танқислигини камайтиради. Иқтисодий самарадорлиги: резус-манфий донорларни бир марта иммунизация қилиш учун сарфланувчи маблағни хомиладор аёлларда бу жараённи табиий йўл билан бўлганлиги сабабли шунча маблағ иқтисод қилинади. Донорлардан 1 йил давомида ишлаб чиқарилган резусга қарши иммуноглобулиннинг 80% хом-ашёси резус-манфий хомиладор аёллардан тайёрланганини ҳисоб-китоб қилсак,ўртача  800 доза резусга қарши иммуноглобулин ишлаб чиқарилади. Хулоса: резус сенсибилизация бўлган хомиладор аёлларда туғруқдан кейинги 72 соатда қўлланиладиган резусга қарши иммуноглобулин ишлаб чиқариш кўпайиши ва аёлни кейинги хомиладорлиги асоратсиз ўтиши ва чақалоқни соғлом туғилиши учун иммунизация қилиш имконияти ошиши исботланди.
учинчи илмий янгилик: плазмаферез усулида хомиладор аёлларнинг қонидан плазманинг ажратиб олиниши билан резусга қарши антитаначалар титрини камайтириш ёки кўпайишини олдини олиш мумкинлиги асосланганлиги Хоразм вилояти қон қуйиш станциясининг 22.05.2025й. даги 65-1-сонли буйруғи  хамда Навоий вилояти қон қуйиш станциясининг  19.05.2025й. даги 35-сонли буйруғи билан амалиётга жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025-йил 02-декабрдаги 30/12-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: антитаначалар титри юқори бўлган  хомиладор аёлларни плазмаферез муолажаси натижасида саломатлиги яхшиланиб, хомилани сақлаб қолинишига ва туғруқни асоратсиз кечишига, чақалоқни соғлом туғилишига замин яратилади. Иқтисодий самарадорлиги: резус-конфликт туфайли хомиланинг тушиб қолиши, ўлик туғилиши, асоратлар билан туғилиши камаяди, чақалоқнинг гемолитик  касаллиги билан туғилган болаларни даволаш учун сарфланадиган маблағ иқтисод қилинади.Хулоса: резус манфий қон гуруҳли аёлларда хомиладорликда бўладиган резус-конфликт холатларини олдини олиш учун плазмаферез усули самара бериши исботланди.
тўртинчи илмий янгилик: резус манфий ҳомиладор аёлларнинг эритроцитлари фенотипи бўйича 75% холатда трансфузия учун хавфсиз dccee фенотипи учрашини, шу билан бирга, тахминан 25% ҳолларда трансфузия учун хавфли антигенлар - C, Е ва ҳатто Келл мавжудлиги, шунингдек резус тизимидаги зиддиятни олдини олиш учун фенотиплашни ўтказиш  - C, c, Е, е ва Келлни аниқлаш зарурлиги асосланганлиги Хоразм вилояти қон қуйиш станциясининг 22.05.2025й. даги 65-1-сонли буйруғи, хамда Навоий вилояти қон қуйиш станциясининг  19.05.2025й. даги 35-сонли буйруғи билан амалиётга жорий қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2025-йил 02-декабрдаги 30/12-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: резус манфий донорларни, шу жумладан аёлларни қон гуруҳларини аниқлашда  фенотиплашни ўтказиш  - C, c, Е, е ва Келлни аниқлаш зарур, шундай текширувлар реципиент қонида ҳам ўтказилиши ва натижасига кўра донор-реципиент қони мутаносиблиги масаласи ҳал қилинади. Иқтисодий самарадорлиги: резус-конфликт туфайли беморларда ўлим холати олди олинади, трансфузион реакциялар ва асоратлар олди олинади, бунда беморларга шошилинч реанимацион ёрдам бериш, гемодиализ амалиётини ўтказиш билан боғлиқ маблағлар сарфи иқтисод қилинади. Хулоса: хомиладор аёлларда резус тизимининг фенотипини аниқлаш қон компонентларини қуйишда хар хил асоратларни олдини олиши исботланди.